Realiteti i Sufizimit i dhe pozicionimi i Islamit karshi tij


Pyetja: Cila është e vërteta e sufizmit dhe misticizmit? Cili është pozicionimi që mban Islami karshi tij? Kemi dëgjuar se gjenden sufista, që i kanë shërbyer Islamit me diturinë dhe veprën e tyre, ndërkaq kemi dëgjuar se ka pasur disa prej tyre, të cilët e kanë rrënuar Islamin me bidate (sajesa pa baza në fenë Islame) dhe devijime. Cili është dallimi midis atyre dhe këtyre?

Përgjigja nga dijetari i shquar, dok. Jusuf Abdullah el Kardaui:  

Falënderimi i takon Allahut, paqja dhe lavdërimi janë mbi të Dërguarin e Allahut, kurse më tej:

Sufizmi (misticizmi) është një orientim i pranishëm pothuajse në të gjitha fetë... Është një orientim që thellohet dhe i jep rëndësi gjithnjë e më shumë aspektit shpirtëror. Kjo në disa fe është e pranishme më shumë se në disa të tjera.

Në Indi, (hindusët ndjekësit e induizmit, sidomos) të varfrit, preokupohen më së shumti me anën shpirtërore dhe sipas pretendimit të tyre, kanë prirje ta ndëshkojnë trupin në shërbim të ngritjes shpirtërore dhe kullimit të shpirtit. E njëjta gjë vlen të thuhet për krishterimin, sidomos sistemi i murgjërisë (i cili është tepër i dhënë pas shpirtërores). Në Persi në këtë kontekst kemi sektin Mani-të[1]. Në Greqi shfaqet sekti i stoikëve[2]. Po kështu në shumë e shumë vende të tjera, gjejmë të shfaqen prirjet shpirtërore ekstreme, në kurriz të anës trupore apo fiziologjike.

Islami vjen me balancimin midis jetës shpirtërore, jetës fizike (trupore) dhe jetës mendore. Njeriu – siç e përshkruan atë Islami – është trup (materie), mendje dhe shpirt. Muslimani duhet që medoemos t’i japë hakun secilit prej këtyre aspekteve.

Kur Profeti (a.s) pa, se një prej shokëve të tij kush e teproi në një prej këtyre aspekteve, e kritikoi atë, sikurse ndodhi me Abdullah ibn Amër ibnul A’si-n, i cili agjëronte pa ndërprerje, falej tërë natën e s’flinte dhe e kish braktisur të shoqen e vet si dhe obligimet e tij bashkëshortore. Profeti (a.s) i tha atij: “Mos e bëj këtë, agjëro dhe ha, falu dhe fle natën, pasi trupit i detyrohesh, edhe syrit i detyrohesh, edhe bashkëshortes i detyrohesh e edhe vizitorit i detyrohesh”. (Transmeton Buhariu dhe Muslimi)

Po kështu transmetohet, se kur një grup prej shokëve të Profetit (a.s) shkuan t’i pyesnin bashkëshortet e tij rreth adhurimit të Profetit (a.s), atyre sikur nuk u hyri në sy ajo që dëgjuan, ndaj i thanë njëri-tjetrit: Ku ne e ku i Dërguari i Allahut, atij Allahu ia ka falur fajet e shkuara dhe të ardhshme. Njëri tha: Sa më përket mua, unë do agjëroj pandërprerë (për çdo ditë). I dyti tha: Unë do falem natën dhe nuk do fle. Ndërsa i treti tha: Unë do u shmangem grave e nuk do të martohem. Profetit (a.s) i arritën fjalët e tyre, prandaj ai i mblodhi ata dhe u tha: “Unë  e njoh Allahun më mirë se ju dhe i frikësohem më shumë se ju, por unë falem natën dhe fle, agjëroj dhe ha dhe martohem me gratë. Kush ka ambicie jashtë traditës sime, i tilli nuk është prej meje”. [Tansmetuar nga Sujuti, ndërsa Albaniu e konfirmon si hadith të saktë]

Kësisoj, Islami solli balancimin në jetë, duke i dhënë secilit aspekt hakun e vet. Kurse në Islam, sufistët janë shfaqur në një kohë të caktuar, kur tek muslimanët predominonte aspekti material dhe arsyetimi logjik (abstrakt). Sa i përket anës materiale, ajo avancoi si pasojë e luksit ku u zhytën disa shtresa shoqërore pas zgjerimeve të mëdha territoriale, parave të shumta dhe lulëzimit ekonomik; gjë që trashëgoi teprim në aspektin material. Kjo u shoqërua me një tjetër tepri në aspektin e arsyetimit logjik (abstrakt) dhe për rrjedhojë besimi u shndërrua në filozofi, skolastikë (logjikë formale) dhe debat; gjë që la një vakum të madh sa i përket ngopjes shpirtërore. Edhe fikhu (jurisprudenca islame) filloi të merrej me formalen dhe jo me thelbësoren, me punët e gjymtyrëve dhe jo me ato të zemrave, me materien e adhurimeve jo me shpirtin apo frymën e tyre.    

Në këtë rrethanë u shfaqën sufistat, për ta evituar këtë boshllëk, gjë të cilin nuk arritën ta bënin skolastikët dhe as fukahatë (dijetarët e fikhut); prandaj dhe njerëzit e shumtë që kishin pësuar një uri të madhe shpirtërore, e ngopën atë vetëm përmes sufistave, të cilët u preokupuan me dëlirësimin e brendisë para aparencës, me kurimin e sëmundjeve shpirtërore, duke u dhënë prioritet punëve të zemrës si dhe e angazhuan vetveten me edukimin shpirtëror dhe moral, ku e përqendruan pjesën më të madhe të mendimit, interesimit dhe aktivizimit të tyre; aq sa disa prej tyre thanë: “Tesavufi (përkushtimi në sufizëm) është morali (karakteri), kush ta kalon me moral, ta ka kaluar edhe me tesavuf”.

Sufistat e parë ishin të angazhuar me Kuranin dhe Sunetin (Traditën Profetike), nuk i kalonin caqet e Sheriatit (Ligjit Islam), e luftonin bidatin (sajesat pa baza fetare) dhe devijimet në lëmin ideor dhe atë të sjelljes. Sufistat e thjeshtë qenë shkak, që përmes tyre të hynin në Islam shumë njerëz si dhe të pendohesh një numër i konsiderueshëm mëkatarësh. Ata lanë pas tyre një trashëgimi të tërë njohurish dhe përvojash shpirtërore, të cilat nuk mund t’i mohojë askush tjetër përveçse ndonjë kokëforti ose fanatiku.

Por shumë prej sufistave e tepruan në aspektin shpirtërore dhe devijuan nga rruga e duhur, duke buruar prej tyre ide që bien ndesh me Islamin, sikurse thënia e tyre mbi hakikatin[3] dhe sheriatin[4]; duke u shprehur në kontekstin e këtyre dy termave se: “Kush shikon tek njerëzit me syrin e sheriatit, i vjen ndot prej tyre; ndërsa kush shikon tek ta me syrin e hakikatit, i shfajëson ata”. Ata nxorën thënien, se shijet dhe ndijimet konsiderohen një prej burimeve të gjykimit, me kuptimin që kur njeriu gjykon mbi gjërat, referohet tek shija, intuita, ndjesia dhe zemra e tij. Disa prej tyre i quanin anormal muhadithët (shkencëtarët e shkencës së transmetimit të hadithit), duke thënë: “Këta (muhadithët) thonë: “Na ka treguar filani, nga filani...”; kurse ne sufistët themi: “Më rrëfen zemra ime nga Zoti im...”; ose u thoshin: “Ju (muhadithët dhe ndjekësit tuaj) e merrni diturinë i vdekur pas të vdekuri, kurse ne e marrim diturinë tonë nga i Gjalli që s’vdes (Allahu)”; me kuptimin, sipas pretendimit të tyre, se ata ishin të lidhur direkt me qiellin.

Pa dyshim, kjo është teprim (kapërcim jashtë fesë). Ngjashëm me këtë është edhe teprimi në aspektin edukativ dhe disiplinor, që shprehet mbi një personalitet të dobët të “muridit-aspiruesit”, gjë në lidhje me të cilën thonë: “Muridi-aspiruesi, para shejkhut (dijetarit të vet sufist), është si i vdekuri në duart e larësit të xhenazes së tij. Kush i thotë shejkhut të tij: Përse?, nuk shpëton dhe kush refuzon “përzihet”.

Këto orientime i mbytën moralet e sa e sa prej bijve të muslimanëve, duke vërshuar në shpirtin e tyre “el xhibrije es selbije-autoritarizmin negativ”, gjë që vërehet për shembull në bindjen e atij që thotë: “Allahu i vendosi njerëzit në çfarë deshi Vetë”, ose: “Lërja pasurinë padronit dhe krijesën Krijuesit”; duke synuar me këtë që të mbahet një qëndrim negativ përkundrejt devijimit, prishjes, zullumit dhe tiranisë; gjë e cila nuk ka dyshim se është gjithashtu prej teprisë dhe devijimeve të shfaqura tek sufistat.

Gjithsesi, shumë prej Ehlu Sunetit (të kapurit me Kuran, Sunet-Traditë Profetike) të gjeneratave të para (selefëve) i kanë korrektuar shkencat sofiste përmes Kuranit dhe Sunetit, gjë mbi të cilën tërheqin vëmendjen vetë këta korrektues, prandaj dijetari i madh Ibnul Kajimi i peshonte shkencat e sufistëve me balancën që nuk prishet dhe s’gabon, me peshoren e Kuranit dhe Sunetit (Traditës Profetike). Ai ka shkruajtur një përpilim të çmuar në lidhje me sofizmin, i cili titullohet “Mederixhu Selikin ile Menezili Seirin-Pistat e Kalimtarëve për tek Gradat e Këmbësorëve”, i cili konsiston në shpjegimin e një mesazhi të vogël sufist, titulli i të cilit është “Menezilu Seirin ile Mekamati: Ijjeke ne’abudu ue ijjeke neste’ain-Gradat e Këmbësorëve për tek Pozita: Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm tek Ti ndihmë kërkojmë”, të dijetarit të Islamit Ismail el Heraui el Hanbeliu. Ky përpilim i Ibnul Kajimit ka tre volume dhe referencë ka Kuranin dhe Sunetit (Tradita Profetike), prandaj mund ta lexojmë atë dhe të përfitojmë prej tij, duke qenë tepër të qetë...

E vërteta është se fjalët e çdo njeriu (veç profetëve) merren, por edhe nuk merren për bazë dhe ajo që i gjykon këto fjalë është teksti i garantuar i Librit të Allahut, Kuranit dhe ai i Sunetit (Traditës) së të Dërguarit të Tij. Kësisoj, prej sufizmit mund të marrin aspektet e ndriçuara, sikurse ai i bindjes ndaj Allahut, ai i dashurisë së njerëzve për njëri-tjetrin, njohjes së anomalive të shpirtit, hyrjeve të shejtanit, kurimit të këtyre gjërave, si dhe mund të marrim prej tij aspektet e zbutjes e shkrifërimit të zemrave dhe ato të përmendjes së Amshimit. Lidhur me sa në fjalë mund të përftojmë shumë njohuri përmes disa sufistëve si imam Gazaliu, por duhet të bëjmë kujdes të mos biem në tejkalimet, ekzagjerimet, teprimet dhe devijimet e tyre, duke bërë kujdes që si kandar për sa në fjalë të përdorim Kuranin dhe Sunetin (Traditën Profetike); gjë të cilën janë të aftë ta bëjnë vetëm dijetarët e kualifikuar. Ndaj dhe unë e këshilloj personin e thjeshtë, që për njohuritë e tij të referohet tek dijetarët e ekuilibruar muslimanë, që i përmbahen orientimeve të selefëve (gjeneratave të para islame), të cilët referohen tek Kurani dhe Suneti (Tradita) e të Dërguarit të Allahut për gjithë sa thonë.

Allahu është më i dijshmi.


[1] Sekt pers i quajtur “Mani”, sipas emrit të themeluesit të tij që pretendonte se është Parakletosi për ardhjen e të cilit përgëzoi Isai (a.s). Mani mendonte se universi është dy universe, njëri është drita me hyjninë e saj ose “të madhin e parë” dhe tjetri është errësira me hyjninë e saj... Hyjnia e dritës shfaqet në pesë personalitetet e Atit: maturia, dituria, arsyeja, fshehtësia dhe inteligjenca; teksa hyjnia e errësirës krijon pesë botë: mjegullën, zjarrin, simunin (atmosferën e nxehtë dhe të helmatisur), helmin dhe errësirën. Hyjnia e errësirës e sulmon atë të dritës dhe këtij (të madhit të parë) i duhet ta mbronte mbretërinë e tij, duke krijuar kështu krijesën e parë “nënën e jetës”, e cila çon në ardhjen e “burrit të moçëm” dhe kështu formohet triniteti: ati, nëna dhe biri...

[2] Stoicizmi: Filozofi shpirtërore që u themelua në Athinën e Vjetër, në vitin 308 para lindjes së Athinës së Re, i themeluar prej Zenonit fenikas. Kjo ideologji e mori emërtimin prej fjalës greke “stoa” që do të thotë “lob”. Ky lob ishte vendi ku mblidheshin filozofët dhe poetët si dhe ku ndodhnin dialogët dhe leksionet. Qëllimi kryesor i kësaj filozofie ishin çështjet thelbësore të moraleve, logjikës, dukuritë natyrore dhe konsekuenca; gjë në të cilën Zenoni huazoi shumë nga Sokrati. Stoicizmi pretendon, se vetëkontrolli dhe mosrënia pre e kënaqësisë dhe dhimbjes, pra qëndresa-konsekuenca, i japin njeriut drejtpeshimin dhe subjektivizmin mendor. Me pak fjalë kjo filozofi synon perfeksionimin e konditës shpirtërore të individit.

[3] Hakikati: Sipas pretendimit të sufistëve, është dituri e brendshme (thelbësore) që performohet duke e dëshmuar Zotin, kadanë dhe kaderin e Tij, të dukshmen dhe të padukshmen; dituri jashtë Kuranit dhe Sunetit, të cilën sipas pretendimit të sufistëve Allahu e hedh në zemrat e sufistëve...

[4] Sheriati: Sipas pretendimit të sufistëve, është dituri sipërfaqësore që performohet duke e adhuruar Zotin me kryerjen e asaj çfarë Ai ka urdhëruar. Sheriati për sufistët është tjetër gjë nga Hakikati...

Submitting your vote...
Rating: 5.0 of 5. 2 vote(s).
Click the rating bar to rate this item.


Shenim:
Komentet duhet te jene vetem ne gjuhen
shqipe dhe duhet te jene brenda normave morale.

blog comments powered by Disqus

Oraret e faljes

06/08/2020
ImsakuL.DiellitDrekaIkindiaAkshamiJacia
03:4505:3512:5416:4520:0021:38

Urtësi Profetike

Gjërat që i çojnë njerëzit

më shumë në Xhennet

janë devotshmëria

dhe mirësjellja.


Grafika pa koment

Kliko për tu zmadhuar

Kontakt

Emaili juaj:
Mesazhi:

Abonimi

Enter your email address:

Facebook