Tarik Ramadan: Respekti, përtej tolerancës


Pluralizmi është një kusht i përulësisë e një mbrojtje kundra skajshmërive të mundshme dhe Islami e pohon këtë mësim të tërthortë duke sintetizuar dy dimensionet:

Kur Xhon Lok shkroi letrën e tij mbi Tolerancën në vitin 1689, ai argumentoi për domosdoshmërinë e pranimit të pluralizmit fetar (pavarësisht se ateistët e panë si të papranueshëm dhe të rrezikshëm). Ai kishte për qëllim që të dallonte autoritetin e Shtetit dhe atë të Kishës. Pushteti i përkohshëm, Shteti, hartonte ligjet dhe menaxhonte kontratën sociale dhe paqen sociale mes qytetarëve, të cilët duhet të ishin të lirë të zgjidhnin fenë dhe dogmat e tyre. Loku iu adresua dy pushteteve dhe zhvilloi argumentim nga pikëpamja e pushteteve: Shteti duhet të menaxhojë shumëllojshmërinë e qytetarëve, të respektojë liritë e tyre individuale dhe civile, dhe Kisha gjithashtu së bashku me shoqërinë civile të ‘tolerojë’ fetë e tjera dhe të njohë liritë e tyre vetjake. Toleranca është parë kështu si mjet për të dalluar dhe të kufizojë pushtetet, të cilat janë ndonjëherë të shkrira  dhe përjashtuese, dhe janë të prirur për të bërë tejkalime.

Një shekull më vonë,Volteri u udhëhoq nga i njëjti qëllim: Traktati mbi Tolerancën përcakton gjithashtu rezistencën ndaj abuzimit të pushtetit si dhe i bën thirrje ndërgjegjes njerëzore. Ai i adresohet, Shtetit, kishës dhe Zotit, dhe kështu të gjitha këto institucione të pushtetit duhet të nxisin pranimin e dallimeve si një parim i humanizmit. Reflektimet dhe argumentet e tij janë të bazuar në një konceptim të njeriut dhe të marrëdhënies njerëzore, të krijuara dhe të mbrojtura mbi bazën e kërkimit të racionalitetit: Sërish këtu, abuzimit me pushtetin duhet ti rezistohet dhe autoriteteve duhet tu dërgohet një mesazh i fortë dhe i mirë-argumentuar, bazuar mbi forcën e arsyes dhe mendjes së përbashkët, në mënyrë që të refuzojë mostolerimin si dhe luftërat, vdekjet dhe padrejtësitë pasuese. Arsyeja autonome kritike, shprehet kundra autoritetit absolut, dogmave të imponuara të saj, sigurive të verbëta të saj, si dhe pretendimeve njerëzore ndaj absolutes. Kjo do të thotë që ti rikujtojë njerëzve që kanë pushtetin që ta drejtojnë veten tek Zoti dhe të veprojnë në emër të Zotit, pasi ato janë qenie njerëzore dhe pretendimi se mbajnë të vërtetët e vetme, çon vetëm në tmerre të papranueshme dhe dështime të drejtësisë kundra mesazheve të mirësisë që ato pretendojnë të mbrojnë. Volteri, ashtu si Loku, (së bashku me filozofët e Iluminizmit) sulmojnë fortesën e autoritetit politik dhe fetar të cilët duhet të jenë - kur ato veprojnë dhe vendosin- duke bërë zgjedhjen e tolerancës.

Në kuptimin racional, shoqëror, fetar dhe politik, pushteti duhet të mësojë të tolerojë ekzistencën e të tjerëve, që fjalë për fjalë e ‘vuajnë praninë e tij’ dhe ti vlerësoj me pluralizëm.

Ajo çka quhej si  akt rezistence përballë pushteteve (të cilat mund të përfaqësohen gjithashtu nga shumica, elita të pasurit etj) dhe të guximshmit, përcaktonte thirrjen e bërë nga ato për tolerancë, të marrë në një kuptim dhe substancë të re ku ajo që është e përfshirë, është një marrëdhënie e barabartë, mes qenieve të lira njerëzore, qytetarë në shoqërinë civile apo edhe marrëdhënie mes kulturave dhe civilizimeve të ndryshme. Apelimi ndaj pushteteve për tolerancë përqendrohej në kërkimin e tyre për të matur fuqitë e tyre, si dhe për të kufizuar kapacitetin e tyre për të dëmtuar:

Kjo nënkuptonte pranimin e rregullave të lojës, në një marrëdhënie potenciale të një autoriteti të tillë që mund të ekzistojë mes shtetit dhe individëve, policisë dhe qytetarëve, kolonizatorëve dhe të kolonizuarve. Nëse shfrenimet, sjelljet e këqija dhe disa dallime duhet të “tolerohen”-ato do të jenë vetë ‘përvuajtësit’. Por kur çështja nuk është më rezistencë e gjatë dhe kufizim të pushteteve, dimensioni pozitiv i tolerancës është i përmbysur: Ajo bëhet bujari e pajustifikuar nga ato që dominojnë dhe mbajnë autoritetin  politik, fetar,  simbolik, apo autoritetin e numrave ose parave. Toleranca është bamirësia intelektuale e të fuqishmëve. Në një pozitë të barabartë, askush nuk lejon të pranohet apo të tolerohet: Të tjerët duhet të ‘vuajnë’ kur prania e tjetri është e pamjaftueshme, pasi kjo është e pashëndetshme edhe për ta.

Në marrëdhëniet mes qenieve njerëzore të lira dhe të barabarta, mes kombeve autonome dhe te pavarura apo civilizimeve, feve dhe kulturave, ndokush nuk mund të bëjë më thirrje për tolerancë ndaj të tjerëve. Në kushte të barabarta, ajo që është e rëndësishme nuk është më pranimi i tolerancës, por rritja dhe edukimi i vetes për ta respektuar atë.

Pastaj, natyra e zemrës dhe e mendjes është mjaft e ndryshme. Kjo fillon me njohjen e faktit dhe nevojës së tjetrit në konceptimin tim të botës. Traditat e hershme Afrikane po ashtu edhe ato Aziatike si Hinduizmi, Budizmi dhe më pas monoteizmat, në mënyrë të drejtpërdrejtë apo të tërthortë e njohin domosdoshmërinë në mënyra të tjera: Sepse ato deklarojnë se ka disa mënyra për të shkuar tek e vërteta apo sepse kjo prani ndikon dhe formëson mënyrën  time për të konceptuar marrëdhënien time vetjake me të vërtetën.

Pluralizmi është këtu një kusht  i përulësisë dhe një mbrojtje kundra teprive të mundshme. Islami e pohon këtë predikim të tërthortë duke i sintetizuar të dyja dimensionet. Ajeti “sikur të donte Zoti, Ai do t’ju kishte bërë ju një bashkësi të vetme” është i jehonizuar nga tjetri i cili zbulon thelbin dhe fundin e këtij diversiteti: ‘ Nëse Zoti nuk do të përzgjidhte disa grupe njerëzish (kombesh,shoqërish, fe) përkundrejt të tjerëve, toka do të ishte e korruptuar dhe manastiret do të ishin rrënuar po ashtu edhe sinagogat kishat dhe xhamitë.’ (Kuran) Në të vërtetë diversiteti dhe ekuilibri i pushtetit  përfshijnë një rrezik të konflikteve dhe grindjeve. Megjithatë, ai mbetet për të gjithë njerëzit një kusht mbijetese si dhe një edukim ndaj vlerësimit  dhe përulësie.

Kështu gjatë kërkimit për të marrë në konsideratë botën dhe shoqëritë ashtu sikurse ato janë sjellë, ndërgjegjja kthehet në vetvete dhe e detyron atë që të rivlerësojë prirjen për të besuar se vetëm e vërteta jonë është e vërtetë: Ne jemi përgjithmonë të joshur nga sirenat e mendjes dogmatike, me vetëkënaqësinë e saj fodulle, e cila përcakton se marrëdhënia e dikujt me tjetrin është kuptimplotë kur dikush përpiqet që ti bindë ato për të vërtetën e tij të vetme. Mbajtja e një dialogu pastaj përqendrohet në të folurin dhe jo dëgjimin: Tjetri është fushëveprimi i privilegjuar i ndërrimit tim. E vërteta ime është kthyer kështu në të verbër, në një pasion verbues: Ajo më burgos mua;  teksa ajo supozohej të më çlironte mua; pra ajo më ka tjetërsuar.

Prandaj është i nevojshëm një veprim i arsyeshëm, mbi të gjitha, për të na mësuar ne se si të bëhemi të arsyeshëm. Njohja e shumëllojshmërisë së mënyrave dhe barazia e të gjitha qenieve njerëzore janë dy kushtet parësore të respektit (me anë të cilit pushteti në lojë i përfshirë në marrëdhënien e tolerancës mund të kapërcehet).

Për këtë njohje faktike dhe objektive, dikush duhet të shtojë gjithashtu edhe prirjen e mendjes: Nëse unë mund të toleroj dhe të vuaj praninë e asaj çka unë nuk e njoh, unë nuk mund ti respektoj të tjerët pa u përpjekur që ti njoh ato. Respekti, pra, bën thirrje për një qëndrim që nuk është pasiv por aktiv dhe proaktiv kundrejt të tjerëve: Të qenit kurioz ndaj pranisë dhe qenies së tyre dhe të përpjekurit për ti njohur ato pasi i ke pranuar. Njohja, kurioziteti aktiv dhe dija e sjellin inteligjencën dhe zemrën tonë në universin e koklavitshmërisë së tjetrit: Kështu ne mund të fitojmë mundësi për të hyrë tek parimet,shpresat, tensionet, kundërshtitë, ashtu si edhe diversitetin e prirjeve që rrjedhin përmes universit  të referencave të tij. Toleranca mund ta reduktojë tjetrin në thjeshtësinë e pranisë së tij; respekti na hap ne ndaj koklavitshmërisë së qenies së tij. Ashtu si edhe në pasqyrë, kjo do të thotë se njohja e tjetrit të jetë aq e koklavitur sa edhe vetja jonë: Ai është i barabarti, pasqyra, çështja; tjetri tek mua dhe unë tek ai.

Megjithatë, asgjë nuk është e arritur plotësisht, refuzimi, mostoleranca, ksenofobia, racizmi dhe racizmi i institucionalizuar, proselitizmi misionar, tundimet kolonizuese, të vërtetat e imponuara dhe kolektive, të apasionuarit nëse jo histerikët dhe të vetëkënaqurit e verbër, nuk do të reshtin kurrë së kërcënuari njeriun, i pasur apo i varfër qoftë ai, apo dhe shoqëritë të industrializuara apo jo qofshin ato. Qeniet njerëzore nuk do të jenë kurrë tërësisht të sigurt nga ana e errët e humanizmit të tyre. Spiritualitetet, filozofitë dhe fetë, rrjedhin nëpërmjet Historisë për të na i rikujtuar  këto brishtësi, këto cënueshmëri ,këto risqe- ka kaq shumë përkujtues përgjatë rrugës, po aq sa edhe tepritë e tyre duhet të jenë. Dikush duhet të vëzhgojë botën, dhe të vështrojë veten e tij, me përulësinë e atyre që e ndjejnë dhe e njohin, thellë brenda vetveteve, sesa e rëndësishme është që të angazhohen në një edukim të vazhdueshëm dhe të ripërtërirë në vijimësi të njerëzimit:-të mësojmë të dëgjojmë veten, çdo ditë dhe gjithmonë. Kjo është një e vërtetë: Asgjë nuk është e arrirë plotësisht- as respekti dhe as dashuria.

 

Perktheu: Ervin Hakorja

Submitting your vote...
Not rated yet. Be the first who rates this item!
Click the rating bar to rate this item.


Shenim:
Komentet duhet te jene vetem ne gjuhen
shqipe dhe duhet te jene brenda normave morale.

blog comments powered by Disqus

Oraret e faljes

20/12/2014
ImsakuL.DiellitDrekaIkindiaAkshamiJacia
05:17 06:5711:4514:0016:2017:50

Urtësi

“...Dije biri im se ditët

i numërojnë orët,

ndërsa orët i numërojnë

frymëmarrjet.

Shpirti është si hambari.

Prandaj kujdesu që ai të mos humbë

dhe të mos mbledhë asgjë tjetër

përveç veprave të mira,

sepse në të kundërt në Ditën e Gjykimit

do të vish me hambar të zbrazët,

i penduar thellë”.

Abdurrahman ibn Xheuzi

Hutbe

Flash is required!

Grafika pa koment

Kliko për tu zmadhuar

Kontakt

Emaili juaj:
Mesazhi:

Abonimi

Enter your email address:

Facebook