Hyrje
Shitja e sendit që mungon është një nga çështjet më të rëndësishme të fikhut në kohën tonë, për shkak të lidhjes së drejtpërdrejtë me shumicën e transaksioneve tona të përditshme nëpërmjet internetit, si tregtia elektronike, shitblerjet përmes telefonit dhe katalogëve.
Fukahatë e përkufizojnë shitjen e sendit që mungon si shitjen e një sendi që është në pronësi të shitësit dhe ekziston realisht, por që nuk shihet nga palët kontraktuese në kuvendin e lidhjes së kontratës. Kjo formë ndryshon nga “shitja e sendit që nuk ekziston”, sepse në këtë rast sendi ekziston dhe është në pronësi të shitësit, por nuk është i pranishëm për t’u parë.
Rregullat dhe kriteret për përcaktimin e objektit të shitjes: mes pranisë dhe mungesës
Përpara se të trajtojmë mospajtimet e juristëve, duhet të përcaktojmë disa rregulla të përgjithshme që e rregullojnë çështjen e përcaktimit të objektit të shitjes. Këto janë hollësi të rëndësishme që vendosin kufijtë e kësaj çështjeje.
Rëndësia e tregimit të drejtpërdrejtë me gisht
Sipas një parimi të njohur në fikh, tregimi i drejtpërdrejtë me gisht drejt objektit të shitjes është një nga mënyrat më të forta për identifikimin dhe përcaktimin e tij. Prandaj, nëse objekti i shitjes është i pranishëm para palëve kontraktuese, në kuvendin e lidhjes së kontratës, dhe përcaktohet me anë të tregimit, në mënyrë që blerësi ta njohë dhe ta shohë atë, shitja bëhet detyruese.
Rregulli: “Përshkrimi është i pavlefshëm për atë që është i pranishëm, por merret parasysh për atë që mungon”
Kur objekti është i pranishëm: Nëse shitësi tregon një mall të pranishëm dhe e përshkruan në kundërshtim me atë që blerësi sheh, për shembull, tregon një rrobë të kuqe dhe thotë se është blu, por blerësi pajtohet me blerjen, ai nuk mund të kërkojë më pas zbatimin e përshkrimit. Kjo sepse rëndësi ka ajo që blerësi ka parë dhe pranuar, ndërsa përshkrimi në këtë rast nuk merret parasysh.
Kur objekti mungon: Nëse objekti i shitjes nuk është i pranishëm, shitja duhet të bëhet ose nëpërmjet kontratës së selemit, me përshkrim të plotë, ose duke përcaktuar vendndodhjen e tij. Në këtë rast, përshkrimi merret parasysh dhe, nëse ai nuk përputhet me realitetin, lind e drejta e zgjedhjes për shkak të mospërputhjes së përshkrimit.
Dallimi ndërmjet gabimit në lloj dhe gabimit në përshkrim
Gabimi në lloj: Për shembull, shitësi thotë: “Ta shita këtë kalë”, ndërkohë që tregon një deve. Në këtë rast, shitja është e pavlefshme, sepse emërtimi i llojit është përcaktues dhe ndryshimi i llojit e bën objektin e kontratës sikur të mos ekzistonte. Imam Karafi është shprehur qartë se, nëse lloji nuk përmendet në kontratën e shitjes, për shembull, kur shitësi thotë “Ta shita një rrobë” dhe nuk shton asgjë tjetër, kjo nuk lejohet sipas konsensusit.
Gabimi në një cilësi të fshehtë: Nëse cilësia nuk mund të dallohet me shikim të drejtpërdrejtë, siç është aftësia e një lope për të dhënë qumësht, dhe kjo cilësi është kushtëzuar në kontratë, por më pas rezulton se nuk është e pranishme, blerësi fiton të drejtën e zgjedhjes, edhe nëse objekti i shitjes ka qenë i pranishëm.
Dispozita e shitjes së sendit që mungon: medhhebet dhe argumentet
Juristët kanë pasur mendime të ndryshme lidhur me dispozitën e shitjes së sendit që mungon, duke u ndarë në dy qëndrime kryesore.
Qëndrimi i parë: Lejimi i shitjes së sendit që mungon
Shumica e juristëve, përfshirë hanefitë, malikijtë, hanbelijtë sipas mendimit të njohur të medhhebit dhe mendimin e hershëm të shafiijve, e kanë lejuar këtë shitje, por me hollësi dhe kushte të ndryshme, si vijon.
1 – Hanefitë: Lejimi me të drejtën e zgjedhjes pas shikimit
Lejohet shitja e sendit që mungon edhe nëse ai nuk është përshkruar paraprakisht. Blerësi gëzon të drejtën e zgjedhjes pas shikimit: kur ta shohë sendin, mund ta pranojë ose ta prishë kontratën e shitjes.
Sipas hanefive, kjo e drejtë nuk trashëgohet. Nëse blerësi vdes përpara se ta shohë sendin, shitja bëhet detyruese dhe trashëgimtari i tij nuk e gëzon këtë të drejtë zgjedhjeje.
2 – Malikijtë: Lejimi me tri kushte
Malikijtë e lejojnë shitjen e sendit që mungon, në bazë të përshkrimit, duke e konsideruar përshkrimin si zëvendësues të shikimit. Ata e kushtëzojnë këtë me tri kërkesa për të shmangur pasigurinë e tepruar në kontratë:
1 – Sendi të mos jetë tepër afër: në mënyrë që të mund të shihet pa vështirësi. Nëse është i tillë, shitja e tij si send që mungon do të nënkuptonte kalimin nga siguria e shikimit te pasiguria, prandaj nuk lejohet.
2 – Sendi të mos jetë tepër larg: në mënyrë që të mos pritet ndryshimi i cilësive të tij para dorëzimit dhe të mos bëhet i pamundur dorëzimi.
3 – Shitësi ta përshkruajë sendin: duke përmendur cilësitë që ndikojnë në ndryshimin e çmimit, sipas kritereve të përshkrimit që zbatohen në kontratën e selamit.
Kur shitja bëhet në bazë të përshkrimit, kontrata bëhet detyruese. Nëse sendi përputhet me përshkrimin, shitja mbetet në fuqi; nëse nuk përputhet, blerësi fiton të drejtën e zgjedhjes për shkak të mospërputhjes së përshkrimit.
3 – Hanbelijtë: Lejimi në bazë të përshkrimit të hollësishëm
Hanbelijtë e kanë lejuar shitjen e sendit që mungon kur ai përshkruhet me hollësi, sipas mënyrës së përshkrimit në kontratën e selemit. Ata e kufizojnë të drejtën e zgjedhjes vetëm në rastin kur sendi nuk përputhet me përshkrimin. Nëse përputhet, kontrata mbetet detyruese dhe blerësi nuk ka të drejtë zgjedhjeje. Këtu ata dallojnë nga hanefitë, të cilët e njohin këtë të drejtë në mënyrë më të përgjithshme.
Qëndrimi i dytë: Moslejimi i shitjes së sendit që mungon
Ky është mendimi i mëvonshëm i shafiijve, i konsideruar si mendimi më i spikatur në medhhebin e tyre, si dhe një transmetim nga imam Ahmedi.
Shafiijtë thonë se kjo shitje nuk është e vlefshme, edhe nëse sendi përshkruhet me hollësi. Muzeniu e pyeti imam Shafiun për shitjen në bazë të përshkrimit, ndërsa ai u përgjigj se një shitje e tillë nuk lejohet, sepse shitjet në bazë të përshkrimit lejohen vetëm kur sendi përshkruhet si detyrim që i ngarkohet shitësit. Ky është mendimi më i spikatur në medhhebin shafiij.
Argumenti për ndalimin është hadithi që ndalon shitjen e shoqëruar me pasiguri të tepruar, sepse objekti i shitjes nuk është parë.
Përjashtimi sipas shafiijve: Ata kanë lejuar një rast të vetëm, kur objekti i shitjes përcaktohet në një regjistër ose kur shitja bëhet në bazë të një modeli, me kusht që modeli të përfshihet në vetë shitjen. Për shembull, shitësi thotë: “Ta shita grurin që ndodhet në këtë shtëpi dhe ky është modeli i tij”.
Sa u përket hanbelijve, sipas mendimit më të spikatur të përmendur në burim, autori i veprës “El-Mugni” ka përcjellë një transmetim nga imami i medhhebit që e konsideron të pavlefshme shitjen e sendit që mungon. Ai ka thënë se ky është mendimi më i spikatur. Merdavi e ka konsideruar këtë transmetim si mendimin e saktë në medhheb.
Argumentet e medhhebeve dhe diskutimi i tyre
Diskutimi i argumentit për ndalimin e shitjes me pasiguri të tepruar
Argumentimi i atyre që e ndalojnë: Ata janë mbështetur në hadithin që ndalon shitjen e shoqëruar me pasiguri të tepruar, duke e konsideruar mosshikimin e objektit të shitjes si një formë të kësaj pasigurie.
Përgjigjja dhe diskutimi: Ky argument është kundërshtuar me arsyetimin se nuk mund të pranohet apriori që shitja e sendit që mungon përfshihet në shitjet me pasiguri të tepruar, nëse sendi përshkruhet me saktësi, mbi bazën e përvojës dhe njohurive. Në këtë rast, përshkrimi e eliminon pasigurinë dhe e bën objektin e shitjes të ngjashëm me një send të vëzhguar drejtpërdrejt. Gjithashtu, përshkrimi mund të zërë vendin e shikimit të sendit të përshkruar, siç dëshmojnë tekstet e Sheriatit.
Diskutimi i argumentit: “Mos shit atë që nuk e ke në pronësi”
Argumentimi i atyre që e ndalojnë: Ata janë mbështetur në hadithin: “Mos shit atë që nuk e ke”, duke argumentuar se sendi që mungon nuk është në zotërimin e shitësit.
Përgjigjja dhe diskutimi: Është kundërshtuar ky argument me arsyetimin se hadithi nuk përfshin shitjen e një sendi që mungon, por që është në pronësi të shitësit. Kjo sepse kuptimi i shprehjes “që nuk e ke” lidhet me pronësinë dhe aftësinë për ta dorëzuar sendin, jo me praninë e tij fizike në kuvendin e lidhjes së kontratës. Ai që zotëron një send, edhe nëse ai mungon fizikisht, mund të konsiderohet se e ka atë, ndryshe nga ai që shet diçka që nuk e zotëron.
Diskutimi i analogjisë me shitjen e bërthamës brenda hurmës
Argumentimi i atyre që e ndalojnë: Ata e kanë krahasuar sendin që mungon me bërthamën brenda hurmës, e cila nuk shihet.
Përgjigjja dhe diskutimi: Kjo analogji është kundërshtuar për shkak të dallimit ndërmjet dy rasteve. Sendi që mungon, por është në pronësi të shitësit dhe i përshkruar, nuk është i njëjtë me bërthamën brenda hurmës, e cila në këtë krahasim trajtohet si diçka që nuk ekziston më vete ose që është krejtësisht e panjohur.
Diskutimi i argumenteve të atyre që e lejojnë shitjen: dobësia e haditheve
Nga ana tjetër, janë kritikuar edhe argumentet e atyre që e lejojnë këtë shitje, veçanërisht hadithet që lidhen me të drejtën e zgjedhjes pas shikimit, si hadithi i Ebu Hurejrës dhe ai i Mekhulit. Është pretenduar se këto hadithe janë të dobëta, sipas pajtimit të dijetarëve të hadithit, dhe për këtë arsye nuk mund të përdoren si argumente.
Mendimi më i parapëlqyer
Pas shqyrtimit dhe diskutimit të argumenteve, autori parapëlqen mendimin e shumicës së juristëve, sipas të cilit shitja e sendit që mungon lejohet kur ai përshkruhet në mënyrë të saktë. Ky përfundim mbështetet në arsyetimet e mëposhtme:
Fuqia e argumenteve: Argumentet që mbështesin këtë qëndrim konsiderohen të forta.
Qëndrueshmëria e argumenteve: Ato janë më pak të cenueshme nga kundërshtimet dhe diskutimet, krahasuar me argumentet e atyre që e ndalojnë shitjen, të cilave u është dhënë përgjigje.
Përgjithshmëria e teksteve: Nuk qëndron pretendimi se përgjithësia e lejimit të shitjes kufizohet nga hadithi që ndalon shitjen me pasiguri të tepruar, pasi teksti kuranor që lejon shitjen është i përgjithshëm dhe përfshin edhe shitjen e sendit që mungon.
Mjaftueshmëria e përshkrimit: Një përshkrim i hollësishëm mund të jetë më i saktë sesa një vështrim i përciptë. Për këtë arsye, përshkrimi mund të zërë vendin e shikimit dhe të eliminojë paqartësinë.
Dispozitat e shitjes në bazë të regjistrit dhe të modelit
Ndër format praktike të shitjes së sendit që mungon janë shitja në bazë të një regjistri përshkrues dhe shitja në bazë të një modeli. Ato përkufizohen si vijon:
Shitja në bazë të regjistrit përshkrues: Është shitja që realizohet duke u mbështetur në një regjistër ku janë shkruar përshkrimet e mallrave, si katalogët bashkëkohorë dhe listat e ngarkesave.
Shitja në bazë të modelit: Është rasti kur blerësit i paraqitet një mostër, për shembull, një sa’ grurë, dhe atij i shitet e gjithë sasia e grurit me kusht që ajo të përputhet me mostrën e paraqitur.
Zbatimet bashkëkohore
Duke u mbështetur në mendimin e shumicës së juristëve që e lejojnë këtë shitje, mjetet bashkëkohore mund të konsiderohen forma përshkrimi që eliminojnë paqartësinë rreth objektit të shitjes.
1 – Përshkrimi elektronik dhe katalogët. Këtu përfshihen fotografitë dhe specifikimet e paraqitura në dyqanet elektronike, si Amazon, Noon, Temu dhe të tjera. Katalogët, qofshin të shtypur apo elektronikë, janë mjete kontraktore që përmbajnë përshkrimin e objektit të shitjes, çmimin dhe kushtet e shitjes. Sipas juristëve, ato marrin dispozitën e shitjes në bazë të regjistrit përshkrues dhe mund të zënë vendin e shikimit, nëse fotografitë dhe specifikimet janë të sakta.
2 – Shitja nëpërmjet mjeteve të komunikimit: telefonit, internetit dhe televizionit. Në këto raste mbështetja bëhet te përshkrimi verbal ose pamor, nëpërmjet ekraneve. Kjo shitje lejohet nëse përshkrimi është mjaftueshëm i saktë për të eliminuar paqartësinë e tepruar.
3 – Marka tregtare. Marka tregtare konsiderohet një shenjë e dukshme që i dallon mallrat nga njëri-tjetri. Ajo përbën një lloj përshkrimi të nënkuptuar të cilësisë dhe llojit të produktit, mbi të cilin mbështetet blerësi, duke zvogëluar kështu pasigurinë në kontratë.
4 – Shitja e pasurive të paluajtshme dhe e automjeteve në bazë të përshkrimit. Kjo realizohet nëpërmjet planeve inxhinierike për tokat dhe specifikimeve teknike për automjetet. Këto shitje marrin dispozitën e shitjes së sendit që mungon, por që është i përshkruar.
Autor: Idris Ahmed
Përktheu: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com
Hyrje
Shitja e sendit që mungon është një nga çështjet më të rëndësishme të fikhut në kohën tonë, për shkak të lidhjes së drejtpërdrejtë me shumicën e transaksioneve tona të përditshme nëpërmjet internetit, si tregtia elektronike, shitblerjet përmes telefonit dhe katalogëve.
Fukahatë e përkufizojnë shitjen e sendit që mungon si shitjen e një sendi që është në pronësi të shitësit dhe ekziston realisht, por që nuk shihet nga palët kontraktuese në kuvendin e lidhjes së kontratës. Kjo formë ndryshon nga “shitja e sendit që nuk ekziston”, sepse në këtë rast sendi ekziston dhe është në pronësi të shitësit, por nuk është i pranishëm për t’u parë.
Rregullat dhe kriteret për përcaktimin e objektit të shitjes: mes pranisë dhe mungesës
Përpara se të trajtojmë mospajtimet e juristëve, duhet të përcaktojmë disa rregulla të përgjithshme që e rregullojnë çështjen e përcaktimit të objektit të shitjes. Këto janë hollësi të rëndësishme që vendosin kufijtë e kësaj çështjeje.
Rëndësia e tregimit të drejtpërdrejtë me gisht
Sipas një parimi të njohur në fikh, tregimi i drejtpërdrejtë me gisht drejt objektit të shitjes është një nga mënyrat më të forta për identifikimin dhe përcaktimin e tij. Prandaj, nëse objekti i shitjes është i pranishëm para palëve kontraktuese, në kuvendin e lidhjes së kontratës, dhe përcaktohet me anë të tregimit, në mënyrë që blerësi ta njohë dhe ta shohë atë, shitja bëhet detyruese.
Rregulli: “Përshkrimi është i pavlefshëm për atë që është i pranishëm, por merret parasysh për atë që mungon”
Kur objekti është i pranishëm: Nëse shitësi tregon një mall të pranishëm dhe e përshkruan në kundërshtim me atë që blerësi sheh, për shembull, tregon një rrobë të kuqe dhe thotë se është blu, por blerësi pajtohet me blerjen, ai nuk mund të kërkojë më pas zbatimin e përshkrimit. Kjo sepse rëndësi ka ajo që blerësi ka parë dhe pranuar, ndërsa përshkrimi në këtë rast nuk merret parasysh.
Kur objekti mungon: Nëse objekti i shitjes nuk është i pranishëm, shitja duhet të bëhet ose nëpërmjet kontratës së selemit, me përshkrim të plotë, ose duke përcaktuar vendndodhjen e tij. Në këtë rast, përshkrimi merret parasysh dhe, nëse ai nuk përputhet me realitetin, lind e drejta e zgjedhjes për shkak të mospërputhjes së përshkrimit.
Dallimi ndërmjet gabimit në lloj dhe gabimit në përshkrim
Gabimi në lloj: Për shembull, shitësi thotë: “Ta shita këtë kalë”, ndërkohë që tregon një deve. Në këtë rast, shitja është e pavlefshme, sepse emërtimi i llojit është përcaktues dhe ndryshimi i llojit e bën objektin e kontratës sikur të mos ekzistonte. Imam Karafi është shprehur qartë se, nëse lloji nuk përmendet në kontratën e shitjes, për shembull, kur shitësi thotë “Ta shita një rrobë” dhe nuk shton asgjë tjetër, kjo nuk lejohet sipas konsensusit.
Gabimi në një cilësi të fshehtë: Nëse cilësia nuk mund të dallohet me shikim të drejtpërdrejtë, siç është aftësia e një lope për të dhënë qumësht, dhe kjo cilësi është kushtëzuar në kontratë, por më pas rezulton se nuk është e pranishme, blerësi fiton të drejtën e zgjedhjes, edhe nëse objekti i shitjes ka qenë i pranishëm.
Dispozita e shitjes së sendit që mungon: medhhebet dhe argumentet
Juristët kanë pasur mendime të ndryshme lidhur me dispozitën e shitjes së sendit që mungon, duke u ndarë në dy qëndrime kryesore.
Qëndrimi i parë: Lejimi i shitjes së sendit që mungon
Shumica e juristëve, përfshirë hanefitë, malikijtë, hanbelijtë sipas mendimit të njohur të medhhebit dhe mendimin e hershëm të shafiijve, e kanë lejuar këtë shitje, por me hollësi dhe kushte të ndryshme, si vijon.
1 – Hanefitë: Lejimi me të drejtën e zgjedhjes pas shikimit
Lejohet shitja e sendit që mungon edhe nëse ai nuk është përshkruar paraprakisht. Blerësi gëzon të drejtën e zgjedhjes pas shikimit: kur ta shohë sendin, mund ta pranojë ose ta prishë kontratën e shitjes.
Sipas hanefive, kjo e drejtë nuk trashëgohet. Nëse blerësi vdes përpara se ta shohë sendin, shitja bëhet detyruese dhe trashëgimtari i tij nuk e gëzon këtë të drejtë zgjedhjeje.
2 – Malikijtë: Lejimi me tri kushte
Malikijtë e lejojnë shitjen e sendit që mungon, në bazë të përshkrimit, duke e konsideruar përshkrimin si zëvendësues të shikimit. Ata e kushtëzojnë këtë me tri kërkesa për të shmangur pasigurinë e tepruar në kontratë:
1 – Sendi të mos jetë tepër afër: në mënyrë që të mund të shihet pa vështirësi. Nëse është i tillë, shitja e tij si send që mungon do të nënkuptonte kalimin nga siguria e shikimit te pasiguria, prandaj nuk lejohet.
2 – Sendi të mos jetë tepër larg: në mënyrë që të mos pritet ndryshimi i cilësive të tij para dorëzimit dhe të mos bëhet i pamundur dorëzimi.
3 – Shitësi ta përshkruajë sendin: duke përmendur cilësitë që ndikojnë në ndryshimin e çmimit, sipas kritereve të përshkrimit që zbatohen në kontratën e selamit.
Kur shitja bëhet në bazë të përshkrimit, kontrata bëhet detyruese. Nëse sendi përputhet me përshkrimin, shitja mbetet në fuqi; nëse nuk përputhet, blerësi fiton të drejtën e zgjedhjes për shkak të mospërputhjes së përshkrimit.
3 – Hanbelijtë: Lejimi në bazë të përshkrimit të hollësishëm
Hanbelijtë e kanë lejuar shitjen e sendit që mungon kur ai përshkruhet me hollësi, sipas mënyrës së përshkrimit në kontratën e selemit. Ata e kufizojnë të drejtën e zgjedhjes vetëm në rastin kur sendi nuk përputhet me përshkrimin. Nëse përputhet, kontrata mbetet detyruese dhe blerësi nuk ka të drejtë zgjedhjeje. Këtu ata dallojnë nga hanefitë, të cilët e njohin këtë të drejtë në mënyrë më të përgjithshme.
Qëndrimi i dytë: Moslejimi i shitjes së sendit që mungon
Ky është mendimi i mëvonshëm i shafiijve, i konsideruar si mendimi më i spikatur në medhhebin e tyre, si dhe një transmetim nga imam Ahmedi.
Shafiijtë thonë se kjo shitje nuk është e vlefshme, edhe nëse sendi përshkruhet me hollësi. Muzeniu e pyeti imam Shafiun për shitjen në bazë të përshkrimit, ndërsa ai u përgjigj se një shitje e tillë nuk lejohet, sepse shitjet në bazë të përshkrimit lejohen vetëm kur sendi përshkruhet si detyrim që i ngarkohet shitësit. Ky është mendimi më i spikatur në medhhebin shafiij.
Argumenti për ndalimin është hadithi që ndalon shitjen e shoqëruar me pasiguri të tepruar, sepse objekti i shitjes nuk është parë.
Përjashtimi sipas shafiijve: Ata kanë lejuar një rast të vetëm, kur objekti i shitjes përcaktohet në një regjistër ose kur shitja bëhet në bazë të një modeli, me kusht që modeli të përfshihet në vetë shitjen. Për shembull, shitësi thotë: “Ta shita grurin që ndodhet në këtë shtëpi dhe ky është modeli i tij”.
Sa u përket hanbelijve, sipas mendimit më të spikatur të përmendur në burim, autori i veprës “El-Mugni” ka përcjellë një transmetim nga imami i medhhebit që e konsideron të pavlefshme shitjen e sendit që mungon. Ai ka thënë se ky është mendimi më i spikatur. Merdavi e ka konsideruar këtë transmetim si mendimin e saktë në medhheb.
Argumentet e medhhebeve dhe diskutimi i tyre
Diskutimi i argumentit për ndalimin e shitjes me pasiguri të tepruar
Argumentimi i atyre që e ndalojnë: Ata janë mbështetur në hadithin që ndalon shitjen e shoqëruar me pasiguri të tepruar, duke e konsideruar mosshikimin e objektit të shitjes si një formë të kësaj pasigurie.
Përgjigjja dhe diskutimi: Ky argument është kundërshtuar me arsyetimin se nuk mund të pranohet apriori që shitja e sendit që mungon përfshihet në shitjet me pasiguri të tepruar, nëse sendi përshkruhet me saktësi, mbi bazën e përvojës dhe njohurive. Në këtë rast, përshkrimi e eliminon pasigurinë dhe e bën objektin e shitjes të ngjashëm me një send të vëzhguar drejtpërdrejt. Gjithashtu, përshkrimi mund të zërë vendin e shikimit të sendit të përshkruar, siç dëshmojnë tekstet e Sheriatit.
Diskutimi i argumentit: “Mos shit atë që nuk e ke në pronësi”
Argumentimi i atyre që e ndalojnë: Ata janë mbështetur në hadithin: “Mos shit atë që nuk e ke”, duke argumentuar se sendi që mungon nuk është në zotërimin e shitësit.
Përgjigjja dhe diskutimi: Është kundërshtuar ky argument me arsyetimin se hadithi nuk përfshin shitjen e një sendi që mungon, por që është në pronësi të shitësit. Kjo sepse kuptimi i shprehjes “që nuk e ke” lidhet me pronësinë dhe aftësinë për ta dorëzuar sendin, jo me praninë e tij fizike në kuvendin e lidhjes së kontratës. Ai që zotëron një send, edhe nëse ai mungon fizikisht, mund të konsiderohet se e ka atë, ndryshe nga ai që shet diçka që nuk e zotëron.
Diskutimi i analogjisë me shitjen e bërthamës brenda hurmës
Argumentimi i atyre që e ndalojnë: Ata e kanë krahasuar sendin që mungon me bërthamën brenda hurmës, e cila nuk shihet.
Përgjigjja dhe diskutimi: Kjo analogji është kundërshtuar për shkak të dallimit ndërmjet dy rasteve. Sendi që mungon, por është në pronësi të shitësit dhe i përshkruar, nuk është i njëjtë me bërthamën brenda hurmës, e cila në këtë krahasim trajtohet si diçka që nuk ekziston më vete ose që është krejtësisht e panjohur.
Diskutimi i argumenteve të atyre që e lejojnë shitjen: dobësia e haditheve
Nga ana tjetër, janë kritikuar edhe argumentet e atyre që e lejojnë këtë shitje, veçanërisht hadithet që lidhen me të drejtën e zgjedhjes pas shikimit, si hadithi i Ebu Hurejrës dhe ai i Mekhulit. Është pretenduar se këto hadithe janë të dobëta, sipas pajtimit të dijetarëve të hadithit, dhe për këtë arsye nuk mund të përdoren si argumente.
Mendimi më i parapëlqyer
Pas shqyrtimit dhe diskutimit të argumenteve, autori parapëlqen mendimin e shumicës së juristëve, sipas të cilit shitja e sendit që mungon lejohet kur ai përshkruhet në mënyrë të saktë. Ky përfundim mbështetet në arsyetimet e mëposhtme:
Fuqia e argumenteve: Argumentet që mbështesin këtë qëndrim konsiderohen të forta.
Qëndrueshmëria e argumenteve: Ato janë më pak të cenueshme nga kundërshtimet dhe diskutimet, krahasuar me argumentet e atyre që e ndalojnë shitjen, të cilave u është dhënë përgjigje.
Përgjithshmëria e teksteve: Nuk qëndron pretendimi se përgjithësia e lejimit të shitjes kufizohet nga hadithi që ndalon shitjen me pasiguri të tepruar, pasi teksti kuranor që lejon shitjen është i përgjithshëm dhe përfshin edhe shitjen e sendit që mungon.
Mjaftueshmëria e përshkrimit: Një përshkrim i hollësishëm mund të jetë më i saktë sesa një vështrim i përciptë. Për këtë arsye, përshkrimi mund të zërë vendin e shikimit dhe të eliminojë paqartësinë.
Dispozitat e shitjes në bazë të regjistrit dhe të modelit
Ndër format praktike të shitjes së sendit që mungon janë shitja në bazë të një regjistri përshkrues dhe shitja në bazë të një modeli. Ato përkufizohen si vijon:
Shitja në bazë të regjistrit përshkrues: Është shitja që realizohet duke u mbështetur në një regjistër ku janë shkruar përshkrimet e mallrave, si katalogët bashkëkohorë dhe listat e ngarkesave.
Shitja në bazë të modelit: Është rasti kur blerësit i paraqitet një mostër, për shembull, një sa’ grurë, dhe atij i shitet e gjithë sasia e grurit me kusht që ajo të përputhet me mostrën e paraqitur.
Zbatimet bashkëkohore
Duke u mbështetur në mendimin e shumicës së juristëve që e lejojnë këtë shitje, mjetet bashkëkohore mund të konsiderohen forma përshkrimi që eliminojnë paqartësinë rreth objektit të shitjes.
1 – Përshkrimi elektronik dhe katalogët. Këtu përfshihen fotografitë dhe specifikimet e paraqitura në dyqanet elektronike, si Amazon, Noon, Temu dhe të tjera. Katalogët, qofshin të shtypur apo elektronikë, janë mjete kontraktore që përmbajnë përshkrimin e objektit të shitjes, çmimin dhe kushtet e shitjes. Sipas juristëve, ato marrin dispozitën e shitjes në bazë të regjistrit përshkrues dhe mund të zënë vendin e shikimit, nëse fotografitë dhe specifikimet janë të sakta.
2 – Shitja nëpërmjet mjeteve të komunikimit: telefonit, internetit dhe televizionit. Në këto raste mbështetja bëhet te përshkrimi verbal ose pamor, nëpërmjet ekraneve. Kjo shitje lejohet nëse përshkrimi është mjaftueshëm i saktë për të eliminuar paqartësinë e tepruar.
3 – Marka tregtare. Marka tregtare konsiderohet një shenjë e dukshme që i dallon mallrat nga njëri-tjetri. Ajo përbën një lloj përshkrimi të nënkuptuar të cilësisë dhe llojit të produktit, mbi të cilin mbështetet blerësi, duke zvogëluar kështu pasigurinë në kontratë.
4 – Shitja e pasurive të paluajtshme dhe e automjeteve në bazë të përshkrimit. Kjo realizohet nëpërmjet planeve inxhinierike për tokat dhe specifikimeve teknike për automjetet. Këto shitje marrin dispozitën e shitjes së sendit që mungon, por që është i përshkruar.
Autor: Idris Ahmed
Përktheu: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com



















