Bazat e përcaktimit të sureve të shpallura në Meke dhe sureve të shpallura në Medine

Dijetarët kanë dhënë tre mendime në lidhje me bazën e përcaktimit të sureve dhe ajeteve, që janë shpallur në Meke dhe të atyre që janë shpallur në Medine:

1 – Përcaktimi në bazë të kohës së shpalljes: Quhen sure mekase ato sure që janë shpallur para emigrimit në Medine (para Hixhretit). Quhen sure medinase ato sure që janë shpallur pas kësaj kohe.

2 – Përcaktimi në bazë të vendit të shpalljes: Quhen sure mekase ato sure që janë shpallur në Meke, pa marrë parasysh kohën para apo pas emigrimit në Medine. Quhen sure medinase ato sure që janë shpallur në Medine, pa marrë parasysh kohën para apo pas emigrimit nga Meka (Hixhretit).

3 – Përcaktimi në bazë të atyre që u drejtohet mesazhi: Quhen sure mekase ato sure që u janë drejtuar banorëve të Mekes. Quhen sure medinase ato sure që u janë drejtuar banorëve të Medines.

Mendimi i parë është mendimi më i drejtë dhe më gjithëpërfshirës, pasi përfshin të gjithë kohën e shpalljes (23 vitet).

Metodat për dallimin mes sureve të shpallura në Mekë dhe atyre të shpallura në Medine, si dhe specifikat e secilës prej tyre

Në lidhje me përcaktimin e sureve si mekase apo medinase, burimi i vetëm i sigurtë është kujtesa e sahabëve, të cilët kanë mbajtur mend ato sure që janë shpallur në Meke dhe ato që janë shpallur në Medine, prandaj këtu nuk ka vend për deduksione logjike. Ibn Mesudi (r.a) ka thënë: “Betohem në Atë, që nuk ka të adhuruar tjetër përveç Tij, se unë di për kë është shpallur dhe se ku është shpallur (në ç`vend) çdo ajet i Librit të Allahut”[1]

Kriteret e sureve mekase

1 – Çdo sure – në të cilën ka ajet sexhdeje – është mekase.

2 – Çdo sure që ka fjalën “ كَلَّ – Kel`la” është mekase. Kjo fjalë gjendet në Kuran, pasi kalon gjysmën e tij.

3 – Të gjitha suret, që kanë thirrjen “ ياَ أيُّهَا النَّاسُ – Ja ej`juhen`nas – O ju njerëz”, janë mekase, përveç sures Haxh, ku ka debate për ajetin 77 të saj, nëse është mekas apo medinas, pasi ky ajet fillon me fjalët: – Ja ej`juhel`ledhin amenu – O ju që keni besuar”.

4 – Çdo sure që përmban tregime të profetëve dhe popujve të mëparshëm, është mekase, përveç sures Bekare dhe Ali Imran, të cilat – megjithëse përmbajnë tregime të profetëve – janë medinase.

5 – Çdo sure që përmban tregimin e Ademit (Paqja qoftë mbi të) me shejtanin, është mekase, përveç sures Bekare.

6 – Çdo sure që fillon me shkronjat e alfabetit arab, është mekase, përveç sures Bekare dhe Ali Imran, të cilat janë medinase. Në lidhje me suren Rrad, dijetarët kanë debate, nëse ajo është mekase apo medinase.

Kriteret e sureve medinase

1- Çdo sure që përmban farzet apo dispozita penale, është medinase.

2 – Çdo sure, në të cilën përmenden hipokritët, është medinase, përveç sures Ankebut, e cila është mekase, megjithëse në të përmenden hipokritët.

3 – Çdo sure që fton ithtarët e librit në besim, apo që debaton me ta, është medinase.

Numri i sureve të shpallura në Meke

Në Meke janë shpallur 80 sure, të cilat do të përmenden sipas renditjes së tyre në Kuran. Ato janë: 6: Enam, 7: Araf, 10: Junus, 11: Hud, 12: Jusuf, 14: Ibrahim, 15: Hixhr, 16: Nahl, 17: Isra, 18: Kehf, 19: Merjem, 20: Taha, 21: Enbija, 23: Mu`minun, 25: Furkan, 26: Shuara, 27: Neml, 28: Kasas, 29: Ankebut, 30: Rrum, 31: Lukman, 32: Sexhde, 34: Seb`e, 35: Fatir, 36: Jasin, 37: Safat, 38: Sad, 39: Zumer, 40: Gafir, 41: Fusilet, 42: Shura, 43: Zukhruf, 44: Dukhan, 45: Xhathije, 46: Ahkaf, 50: Kaf, 51: Dharijat, 52: Tur, 53: Nexhm, 54: Kamer, 56: Uakia, 67: Mulk, 68: Kalem, 69: Haka, 70: Mearixh, 71: Nuh, 72: Xhin, 73: Muzemil, 74: Mudethir, 75: Kijame, 77: Murselat, 78: Nebe`e, 79: Naziat, 80: Abese, 81: Tekuir, 82: Infitar, 84: Inshikak, 85: Buruxh, 86: Tarik, 87: Eala, 88: Gashije, 89: Fexhr, 90: Beled, 91: Shems, 92: Lejl, 93: Duha, 94: Inshirah, 95: Tin, 96: Alak, 100: Adijat, 101: Karia, 102: Tekathur, 103: Asr, 104: Humeze, 105: Fil, 106:

Kur themi se një sure është mekase, nuk do të thotë se të gjitha ajetet e saj janë mekase, por pjesa më e madhe e ajeteve të saj janë shpallur në Meke. E njëjta gjë thuhet edhe për suret medinase. Dijetarët kanë shkruar libra dhe punime shkencore për ajetet mekase në suret medinase dhe për ajetet medinase në suret mekase.

Sa për të dhënë një ilustrim të ajeteve mekase në suret medinase, përmendim suren Enfal. Ajo është shpallur në Medine, mirëpo ajetet 30 dhe 64 të saj janë mekase. Nga ana tjetër, surja Enam është shpallur në Meke, por ajetet 151-153 të saj janë medinase.

Disa sure janë shpallur në Meke, por janë lexuar edhe në Medine para Hixhretit. Ato janë suret: Eala, Jusuf, Ikhlas dhe ajeti 158 i sures Araf. Disa sure janë shpallur në Medine, por janë lexuar publikisht në Meke, siç është surja Teube dhe ajeti 97 i sures Nisa. Surja Merjem dhe 5 ajete të sures Ali Imran janë lexuar për herë të parë publikisht në Abisini.

Numri i sureve të shpallura në Medine

Dijetarët janë të një mendimi, se në Medine janë shpallur 22 sure. Sipas renditjes së tyre në Kuran, këto sure janë: 2: Bekare, 3: Ali Imran, 4: Nisa, 5: Maide, 8: Enfal, 9: Teube, 22: Haxh, 24: Nur, 33: Ahzab, 47: Muhamed, 48: Fet`h, 49: Huxhurat, 57: Hadid, 58: Muxhadele, 59: Hashr, 60: Mumtehine, 62: Xhuma, 63: Munafikun, 65: Talak, 66: Tahrim, 76: Insan dhe 110: Nasr.

Dijetarët kanë mospajtime mes tyre për 12 sure, nëse ato janë shpallur në Meke apo në Medine. Ato janë suret: 1: Fatiha, 13: Rrad, 55: Rrahman, 61: Saf, 64: Tegabun, 83: Mutafifin, 97: Kadr, 98: Bejine, 99: Zelzele, 112: Ikhlas, 113: Felek, 114: Nas.

Nga ajetet që janë shpallur në verë, janë ajeti 81 i sures Teube dhe ajeti 176 i sures Nisa. Nga ajetet që janë shpallur në dimër, janë ajetet e sures Nur që flasin për shpifjen ndaj nënës së besimtarëve, Aishes (r.a), si dhe ajetet e sures Ahzab, që flasin për luftën e Hendekut.

Nga ajetet e shpallura natën, përmendim ajetin 90 të sures Ali Imran. Nga suret e shpallura në udhëtim, përmendim suret Enfal, Fet`h dhe Haxh.

Ajeti 67 i sures Maide është shpallur gjithashtu gjatë një udhëtimi.

Ajeti 45 i sures Furkan është shpallur në Taif, ajeti 55 i sures Kasas është shpallur në Xhuhfe, ajeti 45 i sures Isra është shpallur në Kuds dhe ajeti 30 i sures Rrad është shpallur në Hudejbije.

Në lidhje me mospajtimet e dijetarëve për disa sure – nëse ato janë mekase apo medinase – ato vijnë si rezultat i përcaktimit të kritereve të ndryshme për klasifikimin e tyre.

Specifikat e sureve mekase dhe medinase

Tematikat e sureve mekase ndryshojnë nga ato të sureve medinase. Tematika e sureve mekase në përgjithësi është ideore dhe doktrinare, ndërsa tematika e sureve medinase është më së shumti juridike dhe praktike.

a) Karakteristikat kryesore të sureve të shpallura në Meke:

1 – Thirrja në çështjet thelbësore të besimit: besimi në Allahun Një dhe të Vetëm, besimi në botën tjetër, vërtetësia e profetësisë, adhurimi vetëm për Allahun, Xheneti, Xhehenemi etj.

2 – Debati me idhujtarët: argumentet dhe kundërargumentet për shkatërrimin e idhujtarisë, tërheqja e vëmendjes që ata (idhujtarët) t`i kthehen natyrës së pastër njerëzore, çlirimi i mendjes nga prangat e injorancës etj.

3 – Sfida nëpërmjet Kuranit: Kurani sfidon të gjithë njerëzit, që të sjellin një libër si ai dhe këtë sfidë e bën nëpërmjet tre sureve mekase (Junus: 38, Hud: 13, Isra: 88) dhe një sure medinase (Bekare: 23-24).

4 – Ftesa në parimet bazë të Sheriatit dhe në parimet morale të tij: Këto parime nuk ndryshojnë me kalimin e kohëve dhe vendeve. Disa prej tyre janë: namazi, sadakaja, vërtetësia, ndershmëria, sjellja korrekte me prindërit, lidhja farefisnore, falja, drejtësia, bamirësia, dashamirësia, durimi, ndalimi nga vrasja, ndalimi nga varrosja e fëmijëve të gjallë, ndalimi nga padrejtësia, ndalimi nga imoraliteti, ndalimi nga korrupsioni, etj. Të gjitha këto hasen në suret e shpallura në Meke, prej të cilave përmendim suret: Enam, Araf, Nahl, Nuh etj.

5 – Rrëfimet për profetët dhe popujt e mëparshëm: qëllimi i këtyre rrëfimeve është që njerëzit të përfitojnë dhe të marrin mësim. Nëpërmjet këtyre tregimeve u bëhet e ditur njerëzve se thirrja e profetëve ka qenë një: adhurimi i Allahut dhe shmangia e çdo të adhuruari tjetër.

6 – Ajetet mekase janë të shkurtra dhe me rimë: duke qenë se banorët e Mekës shquheshin për oratori, ligjërimi kuranor i sureve mekase e sfidoi oratorinë e tyre, jo me vargje të gjata, por me vargje shumë të shkurtra.

b) Karakteristikat kryesore të sureve të shpallura në Medine:

1 – Sqarimi i hollësishëm i dispozitave sheriatike: këtu bëjnë pjesë dispozitat për: namazin, agjërimin, zekatin, kisasin (shpagimi për vrasje), martesën, divorcin, shitblerjen, kamatën, ndëshkimet penale etj.

2 – Polemikat me ithtarët e librit: këtu sqarohet realiteti i besimeve të gabuara të tyre, siç është teoria e trinitetit apo nxjerrja në pah e cilësive negative të çifutëve.

3 – Sqarimi i cilësive dhe veseve të hipokritëve: këtu bëhet demaskimi i tyre dhe tërhiqet vëmendja për t`u ruajtur nga rreziku i kobshëm i tyre.

4 – Ajetet medinase janë të gjata dhe jo shumë ritmike: ato shquhen për forcën debatuese, për fuqinë argumentuese dhe kundërargumentuese.

Rëndësia që ka studimi i kësaj disipline

Njohja e sureve mekase dhe medinase nuk është dituri që mësohet sa për të kaluar kohën, as si informacion për një disiplinë që i ka kaluar koha. Ka disa shkaqe, të cilat e bëjnë të domosdoshme studimin e kësaj disipline, ku më kryesoret janë:

1 – Dallimi mes ajeteve anuluese dhe ajeteve të anuluara.

2 – Njohja e kohës së fillimit të shpalljes së ligjeve të Sheriatit dhe ligjësimit gradual të tyre.

3 – Kuptimi i drejtë i Kuranit.

4 – Përfitimi i aktivistëve të thirrjes islame nga kjo disiplinë. Aktivistët muslimanë duhet të ndjekin modelin e ligjërimit kuranor në parashtrimin e Islamit tek të tjerët.

5 – Studimi i jetës së të Dërguarit të Allahut (a.s) nën dritën e ajeteve kuranore dhe metodologjisë së tij (a.s) në mënyrën e përçimit të mesazhit hyjnor.

Autor: Rushit Musallari

By: ardhmëriaonline.com

[1] – Buhariu.

Xhabir ibn Abdullahu (r.a) tregon, se i Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë: “Më pas, shpallja m`u ndërpre për një periudhë kohore. Një ditë kur po ecja, dëgjova një zë nga qielli. Ngrita kokën drejt qiellit dhe pashë engjëllin, që kisha takuar në shpellën Hira. Ai qëndronte mbi një fron mes qiellit dhe tokës, gjë që më frikësoi, aq sa u shtriva përtokë. U ktheva në shtëpi dhe u thashë familjarëve: “Më mbuloni, më mbuloni” dhe ata më mbuluan”. Allahu i Madhëruar shpalli: “O ti, i mbështjellë (o Muhamed)! Çohu dhe paralajmëro! Zotin tënd madhëroje, petkat e tua pastroji dhe largohu nga ndyrësia (adhurimi i idhujve)”[2]”[3].(68)(69)

Përsa i përket kohës së ndërprerjes së shpalljes, dijetarët kanë mendime të ndryshme. Ibn Ashuri thotë: “Disa thonë, se ndërprerja ka zgjatur 3 vjet, disa të tjerë thonë se ka zgjatur 2 vjet apo dy vjet e gjysëm, disa të tjerë thonë se ka zgjatur 12 ditë, apo 15 ditë, siç ka edhe të tjerë që thonë se kjo periudhë ka zgjatur 40 ditë. Ka edhe mendime të tjera për këtë çështje”

Mendimi më i saktë për këtë çështje është, se shpallja është ndëprerë vetëm për disa ditë apo javë, pasi në asnjë transmetim nuk përmendet ndonjë vit apo numër i caktuar.

Përsa i përket periudhës së dytë të ndërprerjes së shpalljes, ajo ka zgjatur tre ditë. Xhundub ibn Sufjani (r.a) tregon: “I Dërguari i Allahut (a.s) qëndroi i sëmurë për 2 apo 3 ditë. Një grua erdhi tek ai dhe i tha: “O Muhamed! Unë mendoj, se tani shejtani yt të ka braktisur, nuk të është afruar për dy – tre net”. Allahu i Madhëruar shpalli: “Betohem në shkëlqimin e paradites dhe në natën kur terret e qetësohet, se Zoti yt nuk të ka braktisur e as nuk të urren”[4]

Autor: Rushit Musallari

By: ardhmwriaonline.com

[1] – “Fet’hul bari” (1/27).

[2] – Sure Muddethir: 1 – 5.

[3] – Buhariu dhe Muslimi.

[4] – Sure Duha: 1 – 3.

a) Ajetet për ushqimet:

– “Thuaj: “Unë nuk gjej në atë që më është shpallur mua, asgjë që e ndalon njeriun të hajë çfarë të dojë, përveç kafshëve të ngordhura, gjakut të derdhur, mishit të derrit – se këto janë të ndyta – dhe mishit që është therur në emër të dikujt tjetër në vend të Allahut. Por kushdo që detyrohet nga nevoja të hajë ndonjë gjë prej këtyre, pa dashur të bëjë gjynah dhe pa e kaluar kufirin, nuk do të fajësohet. Vërtet, Allahu është Falës i madh dhe Mëshirëplotë”[1]

– “Ushqehuni me gjërat e lejuara dhe të mira që jua ka dhënë Allahu dhe falënderoni për mirësitë e Allahut, nëse vërtet e adhuroni Atë. Ai ju ka ndaluar vetëm të ngordhurën, gjakun, mishin e derrit dhe atë që është therur në emër tjetër e jo në emër të Allahut. Por ata që shtrëngohen nga uria e madhe, mund t’i hanë ato, sa ta shuajnë urinë e jo të kalojnë kufirin; në të vërtetë, Allahu është Falës dhe Mëshirëplotë”[2]

Më pas në Medine u shpallën:

– “Me të vërtetë, Allahu ju ka ndaluar të hani kafshën e ngordhur, gjakun e derdhur, mishin e derrit dhe mishin që nuk është therur në emër të Allahut. Por kushdo që detyrohet nga nevoja të hajë ndonjë gjë prej këtyre, pa dashur të bëjë gjynah dhe pa e kaluar kufirin, nuk do të fajësohet. Vërtet, Allahu është Falës i madh dhe Mëshirëplotë”[3]

– “Është e ndaluar për ju ngrënia e coftinës, e gjakut, e mishit të derrit, e mishit të kafshës që është therur jo në emër të Allahut, e mishit të kafshës së mbytur lidhur në fyt, e mishit të kafshës që është rrahur dhe ka ngordhur, e mishit të kafshës që është vrarë nga rrëzimi apo nga brirët e kafshëve të tjera, e mishit të asaj që është kafshuar nga egërsirat – përveç atyre që i therni ju para se të ngordhin. Gjithashtu, është e ndaluar për ju edhe ngrënia e mishit të kafshëve që janë therur për nder të idhujve apo për të kërkuar fatin në fall. Të gjitha këto që u përmendën, janë gjynah. Sot, dëshpërohen ata që nuk besojnë dhe kanë humbur çdo shpresë, që t’ju largojnë prej fesë suaj. Mos u frikësoni prej tyre, por kini frikë prej Meje! Sot jua përsosa fenë tuaj, e plotësova dhuntinë Time ndaj jush dhe zgjodha që Islami të jetë feja juaj. Por kushdo që është i shtrënguar nga uria (dhe ha çfarë është e ndaluar), pa pasur qëllim të bëjë gjynah, do ta shohë se Allahu është Falës e Mëshirëplotë”[4]

b) Ajetet për pijet:

– “Të pyesin ty për verën dhe kumarin. Thuaju: “Ato sjellin dëme të mëdha(gjynahe), por ka edhe dobi për njerëzit në to. Megjithatë, dëmi i tyre është më i madh se dobia”[5]

– “O besimtarë! Mos u falni kur jeni të dehur, prisni të kthjelloheni e të dini se ç’flisni”[6].(59) Më pas u shpall:

– “O besimtarë! Me të vërtetë, pijet alkolike, bixhozi, idhujt dhe shigjetat e fallit janë vepra të ndyta nga punët e djallit. Prandaj, largohuni nga këto, me qëllim që të shpëtoni!Vërtet, djalli me pije alkoolike dhe me bixhoz kërkon që të fusë midis jush armiqësi e urrejtje dhe t’ju shmangë nga të kujtuarit e Allahut dhe kryerja e namazit. Prandaj, a po hiqni dorë”[7]

c) Ajetet për Xhihadin:

– “Atyre që janë sulmuar, u lejohet (që të mbrohen), sepse u është bërë padrejtësi dhe, në të vërtetë, Allahu është i Fuqishëm, që t’i ndihmojë”. Ibn Abasi (r.a) thotë: “Ky është ajeti i parë i shpallur për luftën”Më pas u shpall ajeti tjetër në Medine:

– “Luftoni në rrugën e Allahut ndaj atyre që luftojnë kundër jush, por mos e kaloni kufirin, se Allahu nuk i do ata që e kalojnë kufirin”

Imam Sujuti përmend në “El-Itkan” shumë detaje të tjera në lidhje me ajetet që përmbajnë dispozita, si p.sh: surja e parë e shpallur me ajete që ka sexhde, ajeti i parë i një sureje të caktuar etj.

Autor: Rushit Musallari

By: ardhmëriaonline.com

[1] – Sure En’am: 145.

[2] – Sure Nahl: 114 – 115.

[3] – Sure Bekare: 173.

[4] – Sure Maide: 3.

[5] – Sure Bekare: 219.

[6] – Sure Nisa: 43.

[7] – Sure Maide: 90.

Mendimi i parë: Ajeti që është shpallur i fundit, është ajeti 281 i sures Bekare: “Dhe ruajuni asaj Dite, që do të ktheheni tek Allahu, kur çdokujt do t’i jepet ajo që ka fituar dhe askujt nuk do t’i bëhet padrejtësi”.Ibn Abasi (r.a) thotë, se ky ajet i është shpallur të Dërguarit të Allahut (a.s) nëntë net, para se ai të ndërronte jetë.

Mendimi i dytë: Ajeti që është shpallur i fundit, është ajeti 278 i sures Bekare: “O ju që keni besuar! Kijeni frikë Allahun dhe hiqni dorë nga kamata, nëse jeni besimtarë të vërtetë”. Ky njihet ndryshe si ajeti që ndalon kamatën. Ibn Abasi (r.a) thotë, se ajeti i fundit i shpallur është ajeti që flet për kamatën.

Mendimi i tretë: Ajeti që është shpallur i fundit, është ajeti 176 i sures Nisa: “Ata kërkojnë nga ti (Muhamed) gjykim për Kelalen (atë që vdes pa pasur trashëgimtarë)”

Berra ibn Azib (r.a) thotë: “Ajeti i fundi i shpallur është ajeti i Kelales (ajeti 176 i sures Nisa), ndërsa surja e fundit e shpallur është surja Bera`e (Teube)”.

Mendimi i katërt: Ajeti që është shpallur i fundit, është ajeti 128 i sures Teube: “Tashmë ju ka ardhur një i Dërguar nga mesi juaj. Atij i vjen rëndë për gjynahet që bëni ju”. Ubej ibn Kabi (r.a) thotë, se ky është ajeti i fundit që është shpallur.

Përsa i përket sureve që janë shpallur të fundit, dijetarët kanë dhënë dy mendime kryesore:

1 – Surja Maide. Aishja (r.a) thotë: “Surja e fundit e shpallur është surja Maide. Atë që e gjeni të lejuar në këtë sure, zbatojeni”.

2 – Surja Nasr. Ibn Abasi (r.a) thotë, se surja e fundit e shpallur është surja Nasr.

Kadi Ebu Bekr ibnu`l-Arabiu thotë: “Të gjitha këto fjalë dhe mendime nuk janë të bazuara në ndonjë fjalë të të Dërguarit të Allahut (a.s), por ato janë mendime apo konkluzione të dijetarëve, apo ata i kanë menduar këto konkluzione si më të drejtat. Ka shumë mundësi, që çdo sahabi të ketë treguar atë që ka dëgjuar nga i Dërguari i Allahut (a.s) në ditët e fundit të jetës së tij (a.s) – apo para kësaj kohe -, ndërsa të tjerë e kanë dëgjuar prej këtyre sahabëve, megjithëse nuk e kanë dëgjuar vetë nga i Dërguari i Allahut (a.s). Ka të ngjarë, që këto të jenë ajetet e fundit, që ka lexuar i Dërguari i Allahut (a.s) dhe ai që i ka dëgjuar, ka menduar se këto janë ajetet e fundit të shpallura. Po ashtu ka mundësi, që ai (a.s) të ketë urdhëruar, që të shkruhet ajeti (sipas një renditje të caktuar) dhe ai që e ka shkruar atë sipas kësaj renditjeje, ka menduar se ky ajet është shpallur i fundit.

Më lart u përmend edhe mendimi i Ubej ibn Kabit (r.a), sipas të cilit surja e fundit e shpallur është surja Teube. Ndoshta mendimi i parë është mendimi më i drejtë.

Autor: Rushit Musallari

Ardhmëriaonline.com

Mendimi i parë: Pjesa e parë e shpallur nga Kurani janë 5 ajetet e para të sures Alak: “Lexo me emrin e Zotit tënd, i Cili krijoi (gjithçka). E krijoi njeriun nga një droçkë gjaku! Lexo! Zoti yt është Bujari më i madh, i Cili e mësoi njeriun të shkruajë me penë, ia mësoi atij atë që nuk e dinte”[1].

Argument për këtë është hadithi, ku Aishja (r.a) tregon: “Endrra e vërtetë ka qenë tregues i zbulesës/shpalljes tek i Dërguari i Allahut (a.s). Sa herë që shikonte një ëndërr, ajo realizohej si drita e agimit. Më pas filloi t`i pëlqente vetmia. Ai izolohej në shpellën Hira dhe për disa net bënte adhurim (meditonte). Ai (a.s) merrte ushqim me vete për kohën që do të qëndronte në shpellë. Më pas kthehej tek Hadixhja (r.a), merrte furnizimin e nevojshëm dhe shkonte përsëri në shpellë. I Dërguari i Allahut (a.s) vazhdoi të vepronte kështu, derisa i erdhi e vërteta, pikërisht aty tek shpella Hira. I Dërguari i Allahut (a.s) na tha: “Engjëlli erdhi dhe më tha: “Lexo”. Unë iu përgjigja: “Unë nuk di të lexoj”. Ai më kapi dhe më shtrëngoi, aq sa u ndjeva keq, pastaj më lëshoi dhe më tha: “Lexo”. Unë iu përgjigja përsëri: “Unë nuk di të lexoj”. Ai më kapi përsëri dhe më shtrëngoi, aq sa u ndjeva përsëri keq. Më pas më lëshoi dhe më tha: “Lexo”. Unë i thashë: “Unë nuk di të lexoj”. Ai më kapi edhe një herë tjetër, më shtrëngoi, pastaj më lëshoi dhe më pas më tha: “Lexo me emrin e Zotit tënd, i Cili krijoi (gjithçka). E krijoi njeriun nga një droçkë gjaku! Lexo! Zoti yt është Bujari më i madh, i Cili e mësoi njeriun të shkruajë me penë, ia mësoi atij atë që nuk e dinte”[2]

Aishja (r.a) thotë: “Surja e parë e shpallur nga Kurani është surja Alak”[3]

Mendimi i dytë: Pjesa e parë e shpallur nga Kurani është surja “Mudethir”.

Ithtarët e këtij mendimi e argumentojnë këtë me hadithin e Ebu Selemeh ibn Abdurrahmanit, i cili ka thënë: “E pyeta Xhabir ibn Abdullahun (r.a): “Cila pjesë e Kuranit është shpallur e para”? Ai më tha: “Surja Mudethir”. Unë i thashë: “Mos është surja Alak”. Ai më tha: “Do t`iu tregoj atë që më ka treguar i Dërguari i Allahut (a.s): “Unë qëndrova për një kohë në shpellën Hira. Pasi mbarova qëndrimin, dola. Kur zbrita në luginë, pashë para dhe pas, djathtas dhe majtas. Më pas pashë në qiell, kur ç`të shikoja, ishte ai (Xhibrili). Fillova të dridhem. Shkova në shtëpi tek Hadixhja dhe i thashë të më mbulonte. Allahu më shpalli: “O ti imbuluar! Ngrihu dhe paralajmëro”[4]

Lind pyetja: “Cili është mendimi më i drejtë”? Nuk ka dyshim, se mendimi i parë është mendimi më i drejtë. Në lidhje me hadithin e Xhabirit (r.a), imam Sujuti jep këto përgjigje:

1 – Xhabiri (r.a) është pyetur për suren e plotë dhe jo për pjesën e parë që është shpallur. Vetë fakti se Profeti (a.s) e ka parë Xhibrilin (a.s) jashtë shpellës është tregues, se ishte hera e dytë që po e shikonte Xhibrilin (a.s), sepse herën e parë e kishte parë atë brenda në shpellë, ndërsa surja Mudethir është shpallur pas një periudhe të caktuar kohore, ku shpallja u ndërpre.

2 – Këtu kemi të bëjmë me një rifillim të shpalljes dhe jo me shpallje fillestare, pasi shpallja e parë ishte zbritja e 5 ajeteve të para të sures Alak.

3 – Fjala është për urdhërin e parë që i jepet Muhamedit si i Dërguar i Allahut (a.s), ku urdhërohet të paralajmërojë popullin e tij.

4 – Kjo sure (Mudethir) është shpallur për një shkak të caktuar. I Dërguari I Allahut (a.s) shkoi në shtëpi i frikësuar dhe u mbulua. Atëherë u shpall surja Mudethir, ndërsa surja Alak nuk është shpallur për ndonjë shkak të caktuar.

5 – Ky është mendimi i Xhabirit (r.a), i cili e përcakton vetë, se kjo është surja e parë, ndërsa Aishja (r.a) e përshkruan transmetimin e saj si përjetim të të Dërguarit të Allahut (Paqja qoftë mbi të), madje thotë se vetë ai (a.s) e ka rrëfyer këtë ngjarje.

Mendimi i tretë: Pjesa e parë e shpallur nga Kurani është surja Fatiha, mirëpo hadithi që transmetohet për këtë gjë, nuk i plotëson kushtet për të qenë hadith i vërtetë.

Mendimi i katërt: Pjesa e parë e shpallur nga Kurani është fjala “Bismilahir`rrahmanirr`rrahim”, mirëpo argumenti që flet për këtë gjë, nuk është në gradën e hadithit të Aishes (r.a) dhe Xhabirit (r.a), prandaj nuk merret për bazë.

Autor: Rushit Musallari

[1] – Sure Alak: 1-5.

[2] – Buhariu (3) dhe Muslimi (160)

[3] – Hakimi (2873). Hadithi është Sahih.

[4] – Buhariu (4) dhe Muslimi (161).

Ibn Abasi (r.a) thotë: “Kurani ka zbritur i plotë në qiellin e dunjasë – në natën e Kadrit – dhe pastaj është zbritur për pak më shumë se 20 vite në tokë”. Më pas, ai lexoi: “Sapo ata të të sjellin çfarëdo argumenti, Ne të sjellim të Vërtetën dhe shpjegimin më të mirë”[2] si dhe: “Ky është një Kuran, që Ne e kemi ndarë pjesë-pjesë, që ti t’ua mësosh njerëzve pak nga pak, duke e shpallur atë kohë pas kohe”

Ibn Abasi (r.a) thotë: “Kurani është zbritur i plotë dhe përnjëherësh në qiellin e dunjasë, ndërsa më pas është zbritur pjesë-pjesë në tokë”. Ibn Abasi (r.a) thotë gjithashtu: “I gjithë Kurani i është dhënë Xhibrilit (a.s) në natën e Kadrit. Xhibrili e ka vendosur atë në ‘Bejtul Ize” dhe më pas e ka zbritur atë pjesë – pjesë (tek Muhamedi a.s)”.

Duke u bazuar në hadithe të vërteta, bëhet e qartë se disa pjesë të Kuranit janë shpallur në varësi të rrethanave. Në disa raste shpalleshin 5 ajete, në disa raste të tjera shpalleshin 10 ajete, në disa raste shpallej një ajet i vetëm apo një pjesë e një ajeti, ndërsa në raste të tjera shpallej një sure e plotë.

Kurani ka filluar t`i shpallet të Dërguarit të Allahut (a.s) ditën e hënë. Ebu Katade Ensari (r.a) tregon në një hadith të gjatë, se kur i Dërguari I Allahut (a.s) u pyet, se përse agjëronte ditën e hënë, ai u përgjigj:

“Në këtë ditë kam lindur, në këtë ditë jam dërguar si profet…”, ndoshta tha: “…në këtë ditë ka filluar të më shpallet (Kurani)”[3]

Në këtë kohë, i Dërguari i Allahut (a.s) ka qenë 40 vjeç (sipas kalendarit hënor). Ibn Abasi (r.a) thotë: “Xhibrili (a.s) ia ka shpallur Kuranin të Dërguarit të Allahut (a.s), kur ai (Profeti a.s) ishte në moshën

40 vjeçare”[4]

Urtësia e shpalljes së Kuranit në mënyrë graduale

Ajetet kuranore përcaktojnë qartë shkaqet e shpalljes së Kuranit në mënyrë graduale. Shkaqet kryesore janë:

1 – Forcimi i zemrës së të Dërguarit të Allahut (a.s). Allahu i Madhëruar thotë: “Jobesimtarët thonë: “Përse Kurani nuk i është shpallur i tëri përnjëherë”?! Ne ta kemi shpallur kështu, për të forcuar zemrën tënde dhe ta kemi zbuluar qartazi varg pas vargu”[5] Ai thotë në një ajet tjetër: “Ne po t’i tregojmë ty disa nga historitë e të dërguarve, për të ta forcuar zemrën. Në këtë sure të ka ardhur ty e vërteta. Ajo është këshillë dhe kujtesë për besimtarët”[6]

2 – Sfida dhe mrekullia. Kurani shpallej pjesë-pjesë, duke iu përgjigjur pyetjeve të idhujtarëve, duke hedhur poshtë ideologjitë e tyre, si dhe duke përgënjeshtruar dyshimet e tyre rreth shpalljes dhe të Dërguarit të Allahut (a.s). Allahu i Madhëruar thotë: “Sapo ata të të sjellin çfarëdo argumenti, Ne të sjellim të Vërtetën dhe shpjegimin më të mirë”[7]

3 – Lehtësimi për ta mësuar dhe kuptuar Kuranin. Dihet se Kurani është shpallur tek një popull, pjesa më e madhe e të cilit nuk dinte shkrim dhe këndim. Ky popull bazohej në kujtesën e tij për ruajtjen e informacionit. Allahu i Madhëruar thotë: “Është Ai që u solli analfabetëve një të Dërguar nga mesi i tyre, për t’iu lexuar atyre shpalljet e Tij, për t’i pastruar e për t’iu mësuar Librin dhe Urtësinë, ndonëse ata më parë ishin vërtet në humbje të plotë”[8]

Nëse Kurani do të ishte shpallur përnjëherësh, do të ishte shumë e vështirë për ta, që ta mësonin përmendësh, prandaj shpallja e Kuranit në mënyrë graduale ka qenë metoda më efikase për memorizimin dhe zbatimin e tij në praktikë.

4 – Trajtimi i ndodhive dhe përshkallëzimi në legjislacion. Një nga objektivat e Kuranit është shërimi i sëmundjeve të shpirtit, të cilat çojnë në kryerjen e mëkateve të mëdha. Për këto sëmundje ka forma edukimi, që fillojnë me tërheqjen e vëmendjes, ndërsa forma e fundit është ndëshkimi përkatës për kryerjen e mëkatit. Një nga objektivat e Kuranit është çrrënjosja e elementeve, pasojave dhe ndikimeve të kohës së injorancës, si dhe përhapja e të mirës, pastërtisë, bashkëpunimit për mirë dhe ndalimit nga e keqja. Si shembull për këtë është trajtimi i çështjes së imoralitetit. Në Meke është shpallur ajeti, që përcakton natyrën e imoralitetit. Allahu i Madhëruar thotë: “Dhe mos iu afroni imoralitetit, se ai është shfrenim dhe rrugë e shëmtuar”[9] mirëpo format e edukimit dhe ndëshkimit për imoralitetin janë shpallur në Medine, në fillimin e sures Nur.

Një shembull tjetër është edhe ndalimi i alkolit, i cili ka kaluar në katër faza.

1 – Në fazën e parë përmendet praktika e nxjerrjes së pijeve nga frutat. Allahu i Madhëruar thotë: “Ndërsa nga frutat e palmave dhe të hardhisë, ju përgatitni pije dehëse dhe ushqim të pastër (që nuk të deh)”[10]

2 – Në fazën e dytë përmendet dëmi i alkolit, por jo ndalimi i tij. Allahu I Madhëruar thotë: “Të pyesin ty për verën dhe kumarin. Thuaju: “Ato sjellin dëme të mëdha (gjynahe), por ka edhe dobi për njerëzit në to. Megjithatë, dëmi i tyre është më i madh se dobia”[11]

3 – Në fazën e tretë përmendet ndalimi i faljes së namazit, duke qenë i dehur, por jo ndalimi i konsumimit të alkolit në formë të prerë. Allahu i Madhëruar thotë: “O besimtarë! Mos u falni kur jeni të dehur, prisni të kthjelloheni e të dini se ç’flisni”[12]

4 – Në fazën e katërt ndalohet konsumimi i alkolit në formë të prerë. Allahu i Madhëruar thotë: “O besimtarë! Me të vërtetë, pijet alkolike, bixhozi, idhujt dhe shigjetat e fallit janë vepra të ndyta nga punët e djallit. Prandaj, largohuni nga këto, me qëllim që të shpëtoni! Vërtet, djalli me pije alkolike dhe me bixhoz kërkon që të fusë midis jush armiqësi e urrejtje dhe t’ju shmangë nga të kujtuarit e Allahut dhe kryerja e namazit. Prandaj, a po hiqni dorë”[13]

Gradualiteti i dispozitave kuranore shpjegohet më së miri nga hadithi, ku Aishja (r.a) thotë: “Në fillim janë shpallur suret Mufasal (nga Kurani), në të cilat përmendet Xheneti dhe Xhehenemi. Pasi njerëzit u bënë të qëndrueshëm në fe, u shpallën ajetet e hallallit dhe haramit. Nëse do të ishte shpallur qysh në fillim: “Mos pini alkol”, njerëzit do të thonin: “Kurrë nuk e lëmë alkolin”. Nëse do të ishte shpallur qysh në fillim: “Mos bëni imoralitet”, njerëzit do të thonin: “Kurrë nuk do ta lëmë imoralitetin”. Muhamedit (a.s) i është shpallur në Meke ajeti: “Madje, Ora (e Kijametit) do të jetë takimi i tyre dhe Ora do të jetë

më e tmerrshme dhe më e idhët”[14] Kur është shpallur ky ajet, unë kam qenë e vogël dhe po luaja, ndërsa suret Bekare dhe Nisa i janë shpallur atij (a.s), kur unë kam qenë me të (e martuar me të)”[15]

Autor: Rushit Musallari

[1] – Sure Isra: 106.

[2] – Sure Furkan: 33.

[3] – Muslimi.

[4] – Buhariu, Muslimi dhe Ahmedi.

[5] – Sure Furkan: 32.

[6] – Sure Hud: 102.

[7] – Sure Furkan: 33.

[8] – Sure Xhumua: 2.

[9] – Sure Isra: 32.

[10] – Sure Nahl: 67.

[11] – Sure Bekare: 219.

[12] – Sure Nisa: 43.

[13] – Sure Maide: 90 – 91.

[14] – Sure Kamer: 46.

[15] – Buhariu.

Allahu i Madhëruar e dërgoi Muhamedin (a.s) me Librin e Qartë (Kuranin). Ky Libër ndan udhëzimin nga devijimi, të gabuarën nga e drejta dhe dyshimin nga bindja. Allahu i Madhëruar e ka shpallur Kuranin, që ne ta lexojmë atë me meditim, të hulumtojmë në të më syçelësi, të lumturohemi me të dhe të marrim mësim prej tij, ta shpjegojmë atë sipas mënyrës më të bukur dhe më të arrirë, të vërtetojmë çdo gjë në të, të përpiqemi për kryerjen e urdhëresave të tij dhe të shmangemi nga çdo gjë që Kurani e ndalon. Nga “pemët” e Kuranit të vjelim frutet e dijeve të tij të dobishme, që na çojnë tek Allahu i Madhëruar. Nga kopshtet e Kuranit të zgjedhim lulet, që mbartin aromat e urtësisë. Kurani është libri që ia tregon Allahun, kujtdo që dëshiron ta njohë Atë, është rruga e udhëtarit për tek Ai, është drita e qartë që ka eliminuar të gjitha errësirat, është mëshira e dhuruar që përmirëson jetën e të gjitha krijesave. Kurani është litari i Allahut, tek i cili mbahen robërit e Tij, atëherë kur shkëputet çdo lidhje tjetër. Kurani është porta e madhe, nëpërmjet të cilës futesh tek Allahu dhe kjo portë nuk mbyllet kurrë edhe nëse mbyllet çdo portë tjetër. Kurani është rruga e drejtë dhe nuk shtrembërohet nga mendimi i askujt, është përkujtuesi i urtë, që nuk ndikohet nga asnjë pasion. Kurani është zbritja fisnike. Dijetarët nuk ngopen kurrë prej tij, mrekullitë e tij nuk mbarojnë asnjëherë, retë e begatisë së tij nuk shterrojnë kurrë, faktet dhe argumentet e tij nuk kanë fund, ndërsa kuptimet e ajeteve të tij nuk kanë kundërthënie mes tyre. Sa më shumë që sytë e zemrës të hulumtojnë dhe meditojnë në këtë Kuran, aq më shumë u shtohet bindja dhe vetëdijësimi. Sa më shumë kuptime të nxjerrësh nga Kurani, aq më shumë shpërthejnë burimet e urtësisë së tij. Kurani është drita e syve të zemrës, që I mbron ato nga verbimi, është shërim që e mbron zemrën nga sëmundjet. Kurani është jeta e zemrave dhe kënaqësia e shpirtërave, është kopshti i zemrave dhe ylli orientues i shpirtërave për tek streha e lumturisë (Xheneti). Kurani thërret në mëngjes dhe mbrëmje: “O ju kërkues të shpëtimit, ejani për në shpëtim”. Kurani është ftuesi për në besim, i cili qëndron në krye të rrugës së drejtë dhe thërret: “O populli ynë, përgjigjjuni thirrësit të Allahut dhe besojini Atij! Ai do t’jua falë gjynahet tuaja dhe do t’ju shpëtojë prej dënimit të dhembshëm”[3]

Lehui Mahfudh

Allahu i Madhëruar thotë: “Në të vërtetë, ai është një Kuran i lavdishëm, në Pllakën e Ruajtur mirë (Leuhi Mahfûdh)”[4]Ai thotë gjithashtu: “Në të vërtetë, Ne e kemi shpallur Kuranin në gjuhën arabe, për ta kuptuar ju, e ai është te Ne, në Librin kryesor (Leuhi Mahfudh), i lartësuar dhe plot urtësi”[5]

Këto ajete janë argument, se Kurani është i ruajtur dhe gjendet në “Leuhi Mahfûdh – Pllakën e Ruajtur”. Natyrën e kësaj Pllake nuk e dimë, pasi është nga çështjet e gajbit – të fshehtës. Ne dimë se kjo Pllakë është si një libër amzë, ku është rregjistruar se çfarë do të ndodhë deri në Ditën e Kijametit.

Zbritja e Kuranit

Në Kuran përdoren fjalët “enzele”  “nez`zele ” apo “tenzîl” kuptimi gjuhësor i të cilave është “zbres, fushoj, zbres parreshtur, zbritje e përsëritur, etj.

Allahu i Madhëruar thotë: “Ne e kemi zbritur (enzelnâhu) atë (Kuranin) në Natën e Kadrit”[6] “Ai të ka shpallur (nezzele) ty Librin, me të vërtetën e saktë”[7] dhe: “Shpallje e zbritur (tenzîlun) nga Zoti i botëve”[8]

Disa dijetarë thonë, se fjala enzele nënkupton zbritjen e Kuranit të plotë nga Leuhi Mahfudhi në qiellin e dunjasë dhe fillimin e shpalljes që iu zbrit të Dërguarit të Allahut (a.s), ndërsa fjala tenzil nënkupton zbritjen e përshkallëzuar të Kuranit apo përsëritjen e shpalljes.

Mendimi më i drejtë është se kuptimi bazë i fjalës tenzil të përdorur në Kuran është “lajmërim, njohje, mësim, vënie në dijeni”. Në këtë rast, kjo fjalë nënkupton se Xhibrili (a.s) ia ka mësuar Kuranin të Dërguarit të Allahut (a.s)

Si zbriti Kurani nga Leuhi Mahfûdh në qiellin e dunjasë dhe pastaj tek Muhamedi (a.s)? Dijetarët kanë katër mendime në lidhje me këtë çështje:

Mendimi i parë: Kurani u zbrit i plotë nga Leuhi Mahfûdh në qiellin e dunjasë në natën e Kadrit dhe më pas u zbrit në tokë për një periudhë 23 vjeçare në varësi të rrethanave. Ky është mendimi i pjesës më të madhe të dijetarëve.

Mendimi i dytë: Kurani është zbritur nga Leuhi Mahfûdh në qiellin e dynjasë për 20 apo 23 net Kadri, pra për 20 apo 23 vite. Në natën e parë të Kadrit është zbritur një pjesë në qiellin e dynjasë, e cila i shpallej gradualisht të Dërguarit të Allahut (a.s) gjatë gjithë vitit dhe kështu është shpallur vit pas viti. Ky është mendimi i Mukatilit, Hulejmit dhe Maverdit.

Mendimi i tretë: Në fillim Kurani është zbritur i plotë nga Leuhi Mahfûdh në qiellin e dunjasë – në natën e Kadrit – dhe pastaj është zbritur gradualisht në tokë. Ky është mendimi i Shabiut.

Mendimi i katërt: Engjëjt ruajtës e kanë zbritur Kuranin të plotë nga Leuhi Mahfûdh në qiellin e dunjasë dhe më pas ia kanë diktuar Xhibrilit (a.s) pjesë – pjesë për 20 ditë, ndërsa Xhibrili (a.s) ia ka diktuar pjesë-pjesë Muhamedit (a.s) për 20 vite. Maverdi e përmend këtë mendim, mirëpo nuk thotë se cilët dijetarë e përkrahin atë.

Mendimi i parë është mendimi më i drejtë dhe i saktë. Allahu i Madhëruar thotë: “Muaji i Ramazanit është ai, në të cilin ka zbritur Kurani, që është udhërrëfyes për njerëzit, plot me shenja të qarta për rrugën e drejtë dhe dallues (i së mirës nga e keqja)”[9] Ai thotë në një ajet tjetër: “Ne e zbritëm Kuranin në një natë të bekuar”[10].Allahu i Madhëruar thotë gjithashtu: “Ne e kemi zbritur (Kuranin) në Natën e Kadrit”[11]

Të gjitha këto ajete argumentojnë, se Kurani është zbritur nga Leuhi Mahfûdh në qiellin e dunjasë në muajin e Ramazanit, ndërsa ajeti i parë i është shpallur Muhamedit (Paqja qoftë mbi të) në natën e Kadrit. Uathile ibn Eska (r.a) tregon, se i Dërguari i Allahut (Paqja qoftë mbi të) ka thënë: “Teurati është zbritur, pasi kishin hyrë 6 ditë nga Ramazani, Ungjilli është zbritur, pasi kishin hyrë 12 ditë nga Ramazani, Zeburi është zbritur pasi kishin hyrë 20 ditë nga Ramazani, ndërsa Kurani është zbritur, pasi kishin kaluar 24 ditë nga fillimi i Ramazanit”. (15)

Mendimi i dytë dhe mendimi i katërt mund të harmonizohen brenda mendimit të parë. Këto dy mendime nuk e hedhin poshtë mundësinë, që Kurani të jetë zbritur përnjëherësh në qiellin e dunjasë dhe pastaj ai të jetë shpallur gradualisht (në tokë). Ibn Abasi (r.a) thotë: “Kurani është nxjerrë nga Libri Amzë dhe është vendosur në “Bejtu`l-Ize – Shtëpinë e Krenarisë” në qiellin e dunjasë. Më pas Xhibrili (a.s) ia shpalli atë Muhamedit (a.s)”

Autor: Rushit Musallari

[1] – Sure Ibrahim: 1.

[2]  – Sure Hadid: 9.

[3] – Sure Ahkaf: 31.

[4] – Sure Buruxh: 21 – 22.

[5] – Sure Zuhruf: 3 – 4.

[6] – Sure Kadr: 1.

[7] – Sure Ali Imran:7.

[8] – Sure Hakka: 43.

[9] – Sure Bekare: 185.

[10] – Sure Dukhan: 2

[11] – Sure Kadr: 3

1. Kuptimi gjuhësor dhe terminologjik i fjalës vahj

Fjalja “vahj – وَحْيٌ ” mbart shumë kuptime gjuhësore si: “tregon me gisht, bën me shenjë, shkrim, shpejtësi, tingull, frymëzim i shpejtë që lë ndikim, tregim në fshehtësi, instikt” etj.

Termi “vahj” përkufizohet me fjalët: “Transmetim i fjalës të Allahut – nëpërmjet shpalljes – tek ata (Profetët), të cilët Ai i ka përzgjedhur”

Në Kuranin fisnik, fjala vahj ka disa kuptime, si:

– Dërgim me shpallje: Allahu i Madhëruar thotë: “Ne të dërguam shpallje (euhajnâ) ty (o Muhamed), ashtu siç i dërguam shpallje (Euhajna) Nuhut dhe profetëve pas tij; siç i dërguam shpallje (Euhajna) edhe Ibrahimit, Ismailit, Is’hakut, Jakubit dhe bijëve të tij, Isait, Ejubit, Junusit, Harunit, Sulejmanit dhe Daudit, të cilit i dhamë Zeburin”[4]

– Bën me shenjë: Allahu i Madhëruar thotë: “…dhe u bëri me shenjë (euhâ) atyre të lavdëronin Allahun në mëngjes dhe në mbrëmje”[5]

– Frymëzim/instikt: Allahu i Madhëruar thotë: “Zoti yt e frymëzoi (euhâ) bletën (i dha instikt)”[6], si dhe: “Ne e frymëzuam (euhajnâ) nënën e Musait”[7]

– Urdhër: Allahu i Madhëruar thotë: “…sepse Zoti yt e ka urdhëruar (euhâ) atë”[8]

– Cytje: Allahu i Madhëruar thotë: “djajtë e njerëzve dhe të xhindeve, të cilët e cysin (jûhî) njëri-tjetrin”[9]

Ëndrrat e vërteta, intuita, përjetimet shpirtërore dhe gjenialiteti janë manifestime të shpalljes, por nuk janë shpallje në vetvete, sepse vahji– zbulesa/ shpallja u jepet vetëm profetëve prandaj zbulesa është profetësi.

1. Domosdoshmëria e zbulesës/shpalljes

Besimi në vahj konsiderohet shtyllë bazë e imanit, pasi vahji është porta kryesore për besimin në profetësinë dhe mesazhin e Muhamedit (a.s) Dihet se mesazhi i Muhamedit (a.s) është Kurani Fisnik, i cili

e ka bërë besimin në gajb – dhe vahji është pjesë e gajbit – si thelb të imanit (besimit) të besimtarëve të udhëzuar sipas mësimeve kuranore. Allahu i Madhëruar thotë: “Elif, Lâm, Mîm. Ky është Libri, në të cilin nuk ka dyshim. Ai është udhërrëfyes për të devotshmit,të cilët besojnë në të fshehtën, falin namazin dhe japin nga ajo që u kemi dhënë Ne; dhe për ata që besojnë në atë që të është shpallur ty (o Muhamed), në atë që është shpallur përpara teje dhe që me bindje i besojnë jetës tjetër. Ata janë udhëzuar në rrugë të drejtë nga Zoti i tyre dhe pikërisht ata janë të shpëtuarit”[10]

Kushdo që mohon apo nuk e beson vahjin – shpalljen, ka mohuar dhe nuk ka besuar ajkën e saj, e cila është Kurani Fisnik.

III. Funksioni i vahjit

“Vajhi – Shpallja apo zbulesa” është lidhja mes të dukshmes dhe të padukshmes. Shpallja nuk ka ardhur thjesht për të vënë në pah ato që shihen, por për të lidhur gjërat e prekshme me ato që nuk shikohen. Cështjet e gajbit nuk provohen në laborator, por vërtetohen nga zbulesa/shpallja. Siç u tha edhe më lart, zbulesa nuk është përpjekje apo produkt i një individi, por është përzgjedhje e Allahut të Madhëruar. Nëpërmjet shpalljes, njeriu krijon konceptin e duhur për gajbin (besimin në Allahun, engjëjt, kaderin, ringjalljen etj) dhe e ndërton jetën sipas saj. Qëllimi i shpalljes nuk është vërtetimi se Allahu i Madhëruar ekziston, pasi për këtë njeriut i mjafton të studiojë gjithësinë dhe ligjet e saj. Shpallja ka një qëllim kryesor: “Sigurimin e një burimi të pagabueshëm informacioni hyjnor për njeriun”. Ky burim duhet të jetë baza e diturisë së njeriut dhe metodologji për jetën e tij. Mospajtimi mes idhujtarëve dhe besimtarëve nuk ka qenë për faktin, nëse Allahu ekziston apo jo, por për faktin nëse shpallja duhet të jetë burimi bazë i informacionit fetar dhe metodologji e jetës. Fusha e shpalljes përfshin edhe informacionin që shkon përtej njohurive njerëzore.

1. Mënyrat e vahjit – zbulesës/shpalljes

Shpallja është tre llojesh. Allahu i Madhëruar i ka përmendur këto tre lloje në fjalën e Tij: “Asnjë njeriu nuk i ka folur Allahu, përveçse me anë të Frymëzimit ose pas perdes (pengesë), ose me anën e një Kumtuesi (Engjëlli) të dërguar me lejen e Tij, për të shpallur vullnetin e Tij. Ai, me të vërtetë, është i Lartë dhe i Urtë”[11]

Këto janë tre mënyrat bazë të shpalljes, por ka edhe manifestime të tjera të shpalljes, të cilat do të sqarohen në vijim:

1 – Ëndrra e vërtetë: Endrrat janë vegimet, figurat, personazhet dhe ngjarjet, të cilat shihen dhe përjetohen nga njeriu, kur fle. Ato mund të jenë të vërteta, mund të jenë ngacmim nga shejtani, por mund të jenë edhe përjetim i shqetësimit të njeriut. Endrrat e profetëve janë të vërteta. Dihet se profetët kanë cilësinë e ismes – pagabueshmërisë, pra janë të pagabueshëm dhe të mbrojtur nga çdo cytje dhe ngacmim i shejtanit. E tillë ka qenë ëndrra e Ibrahimit (a.s) për të bërë kurban djalin e tij Ismailin (a.s). Allahu i Madhëruar thotë: “Ibrahimi i tha: “O djali im, kam parë ëndërr, se duhet të të flijoj”[12]

Fillimet e vahjit për të Dërguarin e Allahut (a.s) ishin ëndrrat e vërteta. Aishja (r.a) thotë: “Gjëja e parë që ka përjetuar i Dërguari i Allahut (a.s) si vahj, ka qenë ëndrra e vërtetë. Sa herë që shikonte një ëndërr, ajo realizohej menjëherë, ashtu siç shpërthen drita e agimit” Sidoqoftë duhet ditur, se të Dërguarit të Allahut (a.s) nuk i është shpallur në ëndërr asnjë pjesë nga Kurani. Këto argumente nuk lënë shkas për askënd, që të pretendojë se i vjen shpallja nëpërmjet ëndrrave, pasi shpallja mbaroi në momentin që Muhamedi (a.s) ndërroi jetë. Përsa i përket hadithit të Ubade ibn Samit (r.a), i cili tregon, se i Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë: “Ëndrra e besimtarit është një nga 46 pjesët e profetësisë”[13], ai ka të bëjë vetëm me realizimin e ëndrrës dhe nuk nënkupton se ëndrra është shpallje në vetvete. Këto hadithe flasin vetëm për ëndrrat që shikojnë besimtarët e përkushtuar. Ebu Hurejra (r.a) tregon, se i Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë: “Nga profetësia ka mbetur vetëm ëndrra e vërtetë, të cilën besimtari e shikon, apo i shfaqet atij”[14]

I Dërguari i Allahut (a.s) e ka mbyllur portën e abuzimit me ëndrrat, duke thënë: “Nuk ka më profetësi (pas meje), por ka lajme përgëzuese (ëndrrat)”[15]. Përsa i përket atyre që pretendojnë se shpallja apo frymëzimi u vjen në gjumë, i Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë: “Mos u tregoni njerëzve talljet që shejtani bën me ju, kur jeni në gjumë”[16]

I Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë gjithashtu: “Ëndrrat janë tre llojesh; ëndrra e vërtetë, e cila është nga Allahu, ëndrra e keqe/e frikshme që vjen nga shejtani, i cili kërkon të pikëllojë besimtarin dhe ëndrra që janë shqetësimi i ditës (apo fiksimet, vegimet etj). Nëse dikush prej jush shikon në ëndërr diçka që nuk e pëlqen, le të ngrihet, të falet dhe të mos i flasë askujt për atë që ka parë”[17]

Në lidhje me mënyrën sesi myslimani duhet ta konceptojë ëndrrën dhe fushën e ndikimit të saj, imam Hasan El-Bena ka thënë: “Besimi i sinqertë, adhurimi korrekt dhe përpjekja në rrugë të Allahut kanë dritë dhe ëmbëlsi, të cilat Allahu i hedh në zemrat e kujt të dojë prej robërve të Tij. Sidoqoftë, inspirimi, përfytyrimet, vizionet dhe ëndrrat nuk mund të merren si burime për nxjerrjen e dispozitave të Sheriatit. Këto merren në konsideratë, vetëm atëherë kur nuk bien ndesh me dispozitat dhe tekstet e Sheriatit”

2 – Allahu u flet drejtpërdrejt profetëve: Nga cilësitë e Allahut të Madhëruar është “të folurit”. Ai i flet kujt të dojë dhe si të dojë, ndërsa kufizimi i cilësive të Allahut të Madhëruar me ligjet materiale të krijesave konsiderohet një konceptim shumë i gabuar. Allahu i Madhëruar thotë: “Sa i takon Musait, Allahu i ka folur atij drejtpërdrejt”[18] Allahu i Madhëruar thotë në një ajet tjetër: “Kur Musai erdhi në kohën e caktuar dhe Zoti foli me të”Kështu Allahu i Madhëruar i ka folur edhe Muhamedit (a.s) në natën e Israsë dhe Miraxhit, mirëpo Allahu i Madhëruar ka folur me profetët e Tij, ashtu siç ka thënë: “…pas perdes” Allahu i Madhëruar i ka folur drejtpërdrejt Muhamedit (a.s) vetëm në natën e Israsë dhe Miraxhit.

3 – Engjëlli merr pamjen e njeriut dhe kumton atë, me të cilën urdhërohet: Allahu i Madhëruar dërgoi Xhibrilin (a.s) në formën e një njeriu, i cili foli me Merjemen, duke e frymëzuar atë. Allahu i Madhëruar thotë: “Ne i dërguam Shpirtin Tonë, i cili iu paraqit asaj si një njeri i plotë”[19] Në të shumtën e rasteve, Xhibrili (a.s) i është shfaqur Muhamedit (a.s) në formën e një njeriu, me pamjen e Dihje Kelbit, por ka pasur edhe raste, që i ka ardhur si I panjohur, siç është transmetuar në hadithin e Umer ibn Hatabit (r.a). Një person pyeti: “O i Dërguari i Allahut! Si të vjen shpallja ty”? Ai (a.s) tha: “Ndonjëherë engjëlli më vjen në formën e njeriut, më flet dhe unë e mësoj atë që më thotë”[20]

Në disa raste, i Dërguari i Allahut (a.s) e pranonte shpalljen nga engjëlli, zëri i të cilit dëgjohej si zhurma e ziles.( Kjo ka qenë forma më e vështirë e pranimit të shpalljes. Rastiste që në ditë të ftohta, i Dërguari i Allahut (a.s) të mbushej me djersë. Në një rast, ai (a.s) e kishte vendosur pulpën e këmbës së tij sipër këmbës së Zejd ibn Thabitit (r.a) dhe po i vinte shpallja. Pulpa e tij (a.s ) u rëndua aq shumë, sa desh ia theu këmbën Zejdit (r.a).

Ka pasur raste, kur i Dërguari i Allahut (a.s) e ka shikuar engjëllin ashtu siç e ka krijuar Allahu i Madhëruar. Kjo ka ndodhur në fillim të shpalljes, apo edhe në natën e Israsë dhe Miraxhit. Allahu i Madhëruar thotë: “Vallë, a do ta kundërshtonit atë për çfarë ka parë, ndërkohë që ai e ka parë atë edhe një herë tjetër, te Sidretul Munteha-ja”[21]

Duke shpjeguar ajetin kuranor: “…por ai pa disa nga mrekullitë më madhështore të Zotit të tij” Ibn Mesudi (r.a) thotë, se i Dërguari i Allahut(a.s) e ka parër Xhibrilin (a.s), në formën e tij origjinale. Xhibrili(a.s) kishte 600 flatra.

4 – Frymëzimi: Allahu i Madhëruar e frymëzon të Dërguarin e Tij (a.s) nëpërmjet Xhibrilit (a.s), i cili ia insipiron shpalljen. I Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë: “Me të vërtetë shpirti i pastër (Xhibrili) më ka inspiruar në zemrën time (ru`i) se: asnjë shpirt nuk vdes pa plotësuar rrizkun e tij, mirëpo kërkojeni siç duhet rrizkun dhe kjo të mos bëhet shkak që të kundërshtoni Allahun, sepse ajo që është tek Allahu, merret me bindje ndaj Tij”[22]Gjatë shpjegimit të këtij hadithi, imam Munavi thotë: “Fjala ru`i ka kuptimin: “Më ka futur në mend, në vete, në zemër, në mendje, pa e dëgjuar dhe pa e parë”

5 – Engjëlli i shpalljes (Xhibrili a.s): Allahu i Madhëruar thotë: “Allahu zgjedh të dërguar nga engjëjt dhe njerëzit; me të vërtetë, Allahu dëgjon dhe sheh gjithçka”[23] Dihet se Allahu i Madhëruar i ka krijuar engjëjt nga drita. Ata janë krijesa që binden dhe çdo engjëll ka një funksion në mbretërinë e Allahut të Madhëruar. Engjëlli i dërguar nga Allahu, i cili është ngarkuar që të komunikojë shpalljet e Tij është Xhibrili (a.s). Ai është quajtur “Ruhu`l-Kudus – Shpirti i pastër” dhe “Eminu`l-Vahji – besniku i shpalljes”. Xhibrili (a.s) është thjesht një krijesë e Allahut të Madhëruar dhe nuk ka ndonjë cilësi hyjnore, madje në mbretërinë e Allahut të Madhëruar ai ka një cak, të cilin nuk e kalon, siç vërtetohet në hadithe të sakta, që flasin për natën e Israsë dhe Miraxhit. Allahu i Madhëruar sqaron detyrën e Xhibrilit (a.s) në ajetin: “Thuaju (o Muhamed) atyre që janë armiq të Xhibrilit, se ai e ka zbritur Kuranin në zemrën tënde me lejen e Allahut, si vërtetues të librave të shenjtë të mëparshëm dhe si udhërrëfyes e lajm të mirë për besimtarët”[24] Nga tekstet kuranore dhe hadithet bëhet e qartë, se Xhibrili (a.s) është engjëlli me pozitën më të lartë tek Allahu i Madhëruar.

6 – Shpallja pas perdes: Shembull për këtë janë ajetet, ku Allahu i Madhëruar I ka folur Musait (a.s). Allahu i Madhëruar thotë: “Kur (Musai) pa një zjarr, ai i tha familjes së tij: “Rrini këtu, sepse pashë një zjarr! Ndoshta mund t’ju sjell një urë të ndezur (thëngji) ose të gjej pranë tij ndonjë udhërrëfyes”. Kur arriti te zjarri, një zë e thirri: “O Musa! Në të vërtetë, Unë jam Zoti yt! Prandaj, hiqi nallanet, sepse ndodhesh në luginën e shenjtë të Tuvasë. Unë të kam zgjedhur ty, prandaj dëgjo atë që po të shpallet”[25]

1. Gjendja e të Dërguarit të Allahut (a.s) gjatë pranimit të shpalljes

Disa dijetarë – si Kadi Ijad, Sujuti, Ibn Akile- thonë, se i Dërguari i Allahut (a.s) kalonte në gjendje të lartë shpirtërore (engjëllore) gjatë pranimit të shpalljes, ndërsa disa të tjerë thonë, se engjëlli merrte formën e njeriut dhe ia tregonte shpalljen. Mendimi më i drejtë është, se i Dërguari i Allahut (a.s) e pranonte shpalljen ashtu siç ishte, pra pa dalë nga natyra njerëzore, por duke pasur predispozicion tepër të lartë shpirtëror për ta pranuar atë (shpalljen).

Më lart përmendëm hadithin e fillimit të shpalljes dhe frikën që përjetoi I Dërguari i Allahut (a.s), ndërsa në vijim do përmendim disa hadithe të tjera, që tregojnë gjendjen e të Dërguarit të Allahut (a.s) gjatë shpalljes:

– Aishja (r.a) tregon: “I Dërguari i Allahut (a.s) ishte në një udhëtim dhe po qëndronte mbi deve. Në ato çaste i erdhi shpallja. Devenë nuk e mbajtën këmbët dhe ra barkas”[26]

– Aishja (r.a) tregon: “Kishte raste, që të Dërguarit të Allahut (r.a) i vinte shpallja në kohën e mëngjesit. Ishte shumë ftohtë, por nga balli i tij rridhnin djersë”[27]

– Ubade ibn Samit (r.a) tregon: “I Dërguari i Allahut (a.s) e përjetonte fort çastin e pranimit të shpalljes, aq sa edhe fytyra i ndryshonte”[28] Në një transmetim tjetër thuhet: “Ne e kuptonim se po i vinte shpallja, kur I mbylleshin goja dhe sytë, ndërsa fytyra i ndryshonte”

– Zejd ibn Thabit (r.a) tregon: “Kur të Dërguarit të Allahut (a.s) i erdhi shpallja, këmbën e kishte vendosur mbi këmbën time. Këmba iu rëndua aq shumë, saqë pata frikë se mos më thyhej këmba ime”[29]

– Omer ibn Khatabi (r.a) tregon: “Kur të Dërguarit të Allahut (a.s) i vinte shpallja, ne dëgjonim afër fytyrës së tij një zë si zëri i bletës”[30]

Të gjitha këto që u thanë, kanë të bëjnë vetëm me gjendjen e trupit, ndërsa ana shpirtërore e të Dërguarit të Allahut (Paqja qoftë mbi të) gjatë shpalljes ishte në kulmin e kënaqësisë dhe gëzimit.

Argument për këtë është, se kur Xhibrili (a.s) i shpallte Kuranin, i Dërguari i Allahut (a.s) e përsëriste menjëherë pas tij, pra e ndiqte fjalë pas fjale. Këtë e bënte, nga dëshira për të mos humbur asnjë gërmë nga Kurani dhe për ta mësuar përmendësh atë. Allahu i Madhëruar e urdhëroi të Dërguarin e Tij (a.s), që të mos nxitonte, as të mos preokupohej me këtë gjë, por ta përjetonte atë që i shpallej. Allahu i Madhëruar thotë: “Mos e ngut gjuhën tënde (o Muhamed) në leximin e Kuranit! Ne e kemi për detyrë t’i mbledhim

pjesët e tij e të ta lexojmë atë. Dhe kur ta lexojmë atë, ti përcille leximin e tij! Pastaj, e kemi Ne për detyrë ta shpjegojmë”[31]

Autor: Rushit Musallari

[1] – Sure Haxh: 75.

[2] – Sure A’raf: 144.

[3] – Sure Xhuma: 2.

[4] – Nisa: 163.

[5] – Merjemi:19.

[6] – Sure Nahl: 68.

[7] – Sure Kasas: 7.

[8] – Sure Zelzele: 5.

[9] – Sure En’am: 112.

[10] – Sure Bekare: 1 – 5.

[11] – Sure Shura: 51.

[12] – Sure Safat: 102.

[13] – Buhariu dhe Muslimi.

[14] – Buhariu dhe Muslimi.

[15] – Ibn Maxheh. Hadithi është Sahih për shkak të dëshmive përforcuese.

[16] – Muslimi.

[17] – Muslimi.

[18] – Sure Maide: 104.

[19] – Sure Merjem: 17.

[20] – Buhariu.

[21] – Sure Nexhm: 12 – 14.

[22] – Hakimi. Hadithi është Sahih.

[23] – Sure Haxh: 75.

[24] – Sure Bekare: 97.

[25] – Sure Nisa: 164.

[26] – Ahmedi dhe Hakimi. Hadithi është Sahih.

[27] – Muslimi.

[28] – Muslimi.

[29] – Buhariu.

[30] – Tirmidhiu.

[31] – Sure Kijame: 16 – 19.

Disa nga veçoritë dalluese të Kuranit janë:

1 – Kurani, libër hyjnor: Kurani është absolutisht libër hyjnor me formën dhe përmbajtjen e tij. Allahu i Madhëruar thotë: “Elif Lám Râ. Ky është një Libër, vargjet e të cilit janë radhitur mrekullueshëm dhe janë parashtruar me hollësi nga ana e Një të Urti të Gjithëdijshëm.”[1] Allahu i Madhëruar i drejtohet të Dërguarit të Tij me fjalët: “Në të vërtetë, ty (o Muhamed) po të shpallet Kurani nga ana e një të Urti të Gjithëdijshëm”[2]  Allahu i Madhëruar thotë: “Ne e kemi shpallur Kuranin me të vërtetën dhe ai ka zbritur me të vërtetën. Ne të kemi dërguar ty (Muhamed) vetëm si përgëzues dhe paralajmërues”[3] Origjinën hyjnore të Kuranit e pohon vetë Allahu i Madhëruar: “Hâ, Mîm. Betohem në Librin e qartë! Në të vërtetë, Ne e kemi shpallur Kuranin në gjuhën arabe, për ta kuptuar ju, e ai është te Ne, në Librin kryesor (Leuhi-mahfûdh), i lartësuar dhe plot urtësi”[4] Allahu I Madhëruar thotë në një ajet tjetër: “Se ky është vërtet një Kuran i nderuar, në Librin e ruajtur. Atë (Kuranin) e prekin vetëm të pastërtit. Ai është Shpallje prej Zotit të botëve”[5]

Ibn Kajimi thotë: “Medito rreth mesazhit kuranor dhe do të konstatosh se ka një Sundues, të Cilit i takon tërë sundimi dhe falënderimi. Cdo çështje është në Dorën e Tij, prej Tij burojnë dhe te Ai kthehen. Ai është Madhështor mbi Arsh, asgjë, qoftë edhe më e vogla nuk i shpëton nga mbikëqyrja. Ai e di mire çdo çështje të krijesave, të fshehtat dhe të dukshmet e tyre. Ai e drejton Vetë çdo gjë në sundimin e Tij. Ai dëgjon e shikon, jep dhe ndalon, shpërblen dhe ndëshkon, nderon dhe poshtëron, krijon dhe furnizon, merr jetë e jep jetë, cakton dhe vendos. Ai i drejton të gjitha çështjet – nga më të voglat deri tek ato më të mëdhatë -, të cilat prej Tij burojnë dhe tek Ai përfundon çdo gjë. Asgjë nuk lëviz pa vullnetin e Tij dhe asnjë gjeth nuk bie pa lejen e Tij. Medito pra se si Allahu e lavdëron dhe falenderon Veten, se si i këshillon robërit e Tij, duke ua treguar rrugën e lumturisë dhe shpëtimit, se si i këshillon të rrinë larg asaj që i çon në vuajtje dhe mundim, se si u është shfaqur robërve nëpërmjet emrave dhe cilësive të Tij, nëpërmjet mirësive dhe begative të Tij, se si ua kujton njerëzve këto mirësi, duke i porositur të punojnë për ta merituar çdo mirësi dhe të ruhen nga pasionet e tyre, se si i kujton ata për premtimin që u dha (Xhenetin) – nëse i binden Atij – dhe për ndëshkimin që i pret (Xhehenemin) – nëse e kundërshtojnë – se si i lavdëron të dashurit e Tij për punët e mira që bëjnë dhe cilësitë e këndshme që gëzojnë, se si i qorton dhe ndëshkon armiqtë e Tij për veset e ulëta e të poshtra, se si i sjell shembujt, argumetet dhe faktet, se si u përgjigjet dyshimeve të armiqve të besimit me më të mirat dhe më të paimagjinueshmet e përgjigjeve, se si e vërteton të sinqertin dhe si e hedh poshtë gënjeshtarin. Ai thotë të vërtetën dhe rrëfen rrugën e duhur, fton për në strehën e paqes dhe bën të qartë çdo veçori të Tij, me lumturinë dhe bukurinë që e karakterizon Atë, tërheq vëmendjen që të ruhemi nga rrëshqitja në vendet e vuajtjeve, duke ua kujtuar ndëshkimet në to. Ai u kujton robërve të Tij, se sa nevojë kanë për Të, sa të varfër janë para Tij, se nuk mund të bëjnë pa Të as edhe për një moment dhe se sa i panevojshëm është Ai vetë për krijesat apo për çdo lloj ekzistence, se Ai është i Pasuri dhe i Panevojshmi, ndërsa çdo gjë ia ka nevojën Atij”

2 – Kurani, libër i ruajtur: Eshtë fakt, se edhe sot – kur kanë kaluar 14 shekuj nga shpallja e Kuranit -, asgjë nuk ka ndryshuar në të dhe Kurani vazhdon të jetë ashtu siç e ka shpallur Allahu i Madhëruar, i përcjellë pa më të voglin cenim që nga i Dërguari i Allahut (a.s), shokët e tij të nderuar (sahabët), pasardhësit e tyre brez pas brezi, të cilët e kanë ruajtur atë në zemrat dhe mendjet e tyre, duke e mësuar atë përmendësh dhe duke e shkruar nëpër mus`hafe. Sot miliona njerëz e dinë Kuranin përmendësh, nga fëmijët e deri te më të moshuarit, madje edhe joarabët që nuk e njohin fare gjuhën e Kuranit. Allahu i Madhëruar thotë: “Sigurisht, Ne me madhështinë Tonë e kemi shpallur Kuranin dhe, sigurisht, Ne me madhështinë Tonë do ta ruajmë atë”[6] Allahu i Madhëruar i ka mundësuar të gjitha kushtet për ruajtjen e Kuranit në përmbushje të premtimit për ta ruajur atë, në mënyrë që Kurani të mbetet hyjnor siç u shpall, e që të mos i afrohen duart e liga.

Ibn Tejmije ka thënë: “Umeti islam nuk është si popujt e mëparshëm të itharëve të Librit, të cilët nuk e ruajnë librin e tyre në zemra (nuk e kanë të mësuar përmendësh). Sot, sikur të mos ekzistonte asnjë kopje e Kuranit, përsëri do ta kishim të sigurtë Librin e Allahut, pasi ai ruhet në zemrat e muslimanëve”

3 – Kurani, libër mrekullish: Kurani është mrekullia më e madhe që iu shpall të Dërguarit Allahut (a.s). Arabët nuk mundën ta sfidonin këtë mrekulli (Kuranin), megjithëse ai ishte zbritur në gjuhën e tyre.

Tre janë kushtet e mrekullisë:

1) Të ekzistojë sfida në të, sepse kështu mund të provohet efekti ndaj kundërshtarit, ndryshe askush nuk do t`i kushtonte vëmendje.

2) Sfidanti duhet të ketë një shkak për të kundërshtuar, siç mund të jetë mbrojtja e bindjeve që ka, tradita që ka trashëguar nga të parët, sistemi shoqëror me të cilin është rritur, ligjet dhe rregullat në adhurime dhe marrëdhënie reciproke etj. Kështu, kushdo që pretendon t`i dalë përballë gjithë kësaj, ta hedhë poshtë dhe ta konsiderojë humbje dhe mashtrim, domosdo do të ndeshet me shkaqe që çojnë në reagim dhe mospajtim nga pala kundërshtare.

3) Të mos ketë pengesa në shfaqjen e kundërshtimit. Këto tre kushte janë përmbushur në mrekullinë kuranore. Mesazhi i Muhamedit (a.s) është vula e mesazheve, prandaj Allahu i Madhëruar e përforcoi atë me argumente dhe mrekulli të gjalla për sa të jenë qiejt dhe toka, që të mbetet për

mbarë botën argument i gjallë dhe i përhershëm, komunikues me mendjet, sfidues për kundërshtarët. I Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë: “Çdo profeti i janë dhënë mrekulli, aq sa t`i bindin njerëzit që të besojnë, ndërsa ajo që më është dhënë mua është shpallje të cilën Allahu ma shpalli. Në ditën e Kijametit, unë shpresoj të jem profeti me më shumë pasues se çdokush tjetër”[7]

4 – Kurani, libër i lehtë për tu kuptuar dhe i qartë: Kurani është libri udhëzues, që komunikon me njeriun. Ai komunikon me mendjen dhe zemrën e njeriut, me shqisat e tij si dhe me vetë ekzistencën, duke ndriçuar mendjen, duke gjallëruar zemrën, duke ngacmuar ndjenjën dhe aspiratat, duke e bërë njeriun të jetë i gjallë dhe aktiv. Kurani komunikon me të gjitha shtresat e njerëzve në stilet më të perceptueshme. Kurani mbetet i lehtë për secilin që dëshiron ta kuptojë e që përpiqet ta perceptojë. Allahu i Madhëruar thotë: “Vërtet, Ne e kemi bërë Kuranin të lehtë për t’u kuptuar dhe kujtuar, prandaj, a ka ndonjë që të marrë këshillë”[8] dhe “Ne e kemi bërë të lehtë Kuranin në gjuhën tënde, që ata të mund të marrin këshilla”[9] Në Kuran nuk ka fshehtësi specifike, nuk ka gjëra të izoluara nga njerëzit, as gjëra që u zbulohen personave të veçantë, të cilët pretendojnë se janë të dalluar nga pjesa tjetër e njerëzve dhe se vetëm atyre u zbulohen gjërat e fshehta apo të kuptuarit e gjërave.(57)

5 – Kurani, libër i fesë dhe besimit: Kurani është i tëri libri i fesë, themeli i besimit dhe shpirti i ekzistencës islame. Nga aty fillon besimi, nga aty ngrihet adhurimi, aty e ka burimin morali dhe bazat e dispozitave dhe ligjeve të Islamit. Kush dëshiron ta njohë doktrinën islame të pastër e të panjollosur, të qartë e të pangatërruar, të gjallë dhe jo të heshtur, komunikuese si me zemrat ashtu edhe me mendjet, atëherë le ta njohë këtë vetëm nëpërmjet Kuranit. Kurani është libër që ngre fakte mbi ekzistencën e Allahut, i Cili e krijoi ekzistencën dhe vetë njeriun, ndërsa kundërshtuesit i rrëzoi me fakte dhe baza. Kurani paraqet argumente mbi doktrinën e njësimit të Allahut, që është ajka e besimit islam. Nëpërmjet njësimit të Allahut në Qenien e Tij, Zoti Një, Kurani arrin të argumentojë se Allahu është i Vetmi, i Cili meriton adhurimin, i Cili dërgoi profetët dhe shpalli librat hyjnorë. Nëpërmjet rrëfimeve mbi profetët, Kurani tregon se të gjithë ata ishin ftues në njësimin e Allahut të Madhëruar, si dhe tregon qëndresën e tyre ndaj idhujtarisë dhe politeizmit, që kishin goditur mendjet njerëzore dhe kishin shthurur jetën e tyre. Kurani ngre fakte të pakundërshtueshme mbi vërtetësinë e profetësisë së Muhamedit (a.s), sikurse është dëshmia e Allahut për sinqeritetin e tij (a.s), mbështetja e profetësisë me shenja e fakte të qarta, apo dëshmia e të diturve nga ithtarët e librit si Abdullah ibn Selami (r.a), etj. Kurani paraqet edhe çështjen mbi jetën e përtejme, shpërblimin dhe ndëshkimin në të, duke hedhur njëkohësisht poshtë çdo kotësi që mund të jetë mveshur nga besimet e tjera. Kurani është burimi i parë për ligjin islam, sepse Islami është besim që kërkon vepra. Doktrina shpreh besimin, ndërsa ligji shpreh punën, pa marrë parasysh nëse kjo punë ka të bëjë me lidhjen e njeriut me Zotin e tij (adhurimet), me marrëdhëniet e njeriut në familje, apo me marrëdhëniet publike, financiare, politike, ndërkombëtare etj.

Ashtu siç Kurani trajton besimin dhe ligjet, po ashtu ai trajton edhe moralin, qoftë ai moral hyjnor si: devotshmëria, çiltërsia, sinqeriteti, shpresa, frika, mbështetja në Allahun, etj, qoftë moral njerëzor si: besnikëria, mirëbesimi, bujaria, trimëria, thjeshtësia, droja, pastërtia morale, butësia, durimi, etj. Kurani i shikon këto dy lloje moralesh si plotësim të besimit dhe devotshmëri. Në rrëfimet e Kuranit do të vërejmë përkujdesjen e të gjithë profetëve për kultivimin e vlerave, luftimin e veseve të ulëta, e shoqëruar kjo me thirrjen për njësimin e Allahut të Madhëruar dhe adhurimin e Tij. Kurani nuk i jep vetëm moralit vendin që i takon, por po kaq vend të veçantë i jep edhe mendjes, zemrës dhe trupit.

Shkurtimisht: Mesazhi islam i ofroi njeriut besimin e vërtetë, por pa e privuar atë nga dituria, i dhuroi konceptin e drejtë për fenë, por pa ia ndaluar të mirat e kësaj bote, e lidhi njeriun me qiellin, por pa e ndaluar të ndërtonte jetën në tokë, i dhuroi dritën e shpalljes hyjnore, por pa ia shuar dritën e mendjes, i dha mundësinë të forcojë lidhjen me Krijuesin, por pa e shkëputur nga lidhja me krijesat që e rrethojnë.

6 – Kurani, libër i të gjitha kohërave: Ky pohim do të thotë, se Kurani është libër i përjetësisë dhe jo libër i një epoke të caktuar apo i një brezi të veçantë. Islami është mesazhi i fundit hynor, Muhamedi (a.s) është profeti i fundit, Kurani është libri i fundit hyjnor që përmban fjalët udhëzuese të Allahut për mbarë njerëzimin, është fjala e fundit e Allahut, prandaj nuk mund të kufizohet në kohë, por do të mbetet deri kur të vijë dita që mbi faqe të dheut të mos ketë më asnjë njeri (musliman). Kurani nuk duhet trajtuar si një kulturë e një epoke të caktuar, apo si një ide e një brezi të veçantë, pasi kulturat ndryshojnë, idetë përparojnë, brezat ia lënë vendin njëri-tjetrit dhe kohët gjithashtu ndryshojnë, ndërsa Libri i Allahut mbetet ashtu siç e shpalli Allahu i Madhëruar. Në asnjë mënyrë nuk lejohet të thuhet, se ligjet e Kuranit ishin vetëm për kohën kur u shpall, apo vetëm për epokën e brezave të pare të muslimanëve, ndërsa në epokën tonë dhe në vijim ato ligje nuk janë më të detyrueshme për t`u zbatuar. Muslimanët duhet të luftojnë fort kundër këtyre përpjekjeve djallëzore ndaj Allahut dhe fesë së Tij, që duan t`ia zhveshin Kuranit veçorinë e përjetësisë dhe ligjet e tij duan t`i shohin si të përkoshme.

7 – Kurani, libër për mbarë njerëzimin: Allahu i Madhëruar e ka bërë Kuranin udhëzim për njerëzimin dhe mbarë botën e ekzistencave. Allahu i Madhëruar thotë: “Muaji i Ramazanit është ai, në të cilin ka zbritur Kurani, që është udhërrëfyes për njerëzit, plot me shenja të qarta për rrugën e drejtë dhe dallues (i së mirës nga e keqja).” dhe “I lartësuar qoftë Ai që i ka zbritur Dalluesin (Kuranin) robit të Vet, që të jetë paralajmërues për botët”. Kurani nuk është një libër për një shtresë të caktuar shoqërore, apo për një ngjyrë (racë) të veçantë, apo për një krahinë, apo për një kategori njerëzish. Kurani nuk është shpallur thjesht për të zgjuarit, duke përjashtuar njerëzit e thjeshtë, apo për egoistët, apo për idealtistët, apo për aluduesit, apo për shtetarët, apo për të pasurit, apo vetëm për burrat etj. Kurani është libër për të gjithë, Ligj për të gjithë dhe është shpallje e Zotit për të gjithë. Allahu nuk e shpalli Kuranin thjesht si qartësues dhe udhëzues për besimin apo adhurimet, që të mbetej thjesht libër fetar apo orientues për vlerat dhe virtytet, duke mbetur thjesht libër moral, apo orientues i ligjeve dhe sistemeve organizative, duke mbetur thjesht një kushtetutë. Përkundrazi, ai është Libri, në të cilin të gjitha këto përfshihen së bashku me një stil unik dhe sistem të arrirë. Kurani nuk komunikon vetëm me një grup njerëzish që kanë një orientim logjik të caktuar, duke ua mbyllur portën çdo grupi tjetër. Kurani komunikon me çdo grup dhe tip, duke ushqyer me barazi çdonjërin nga grupet me një barazpeshë që nuk e jep askush tjetër veç Allahut të Madhëruar. Ai që kërkon të vërtetën logjike, në Kuran do të vërejë atë që e kënaq logjikën e tij. Krahas kësaj, Kurani i kërkon mendjes që të hedhë poshtë aludimin, dyshimin dhe paragjykimin, shkuarjen pas pasionit dhe imitimin e verbër. Ai që kërkon të vërtetën shpirtërore, në Kuran do të gjejë gjithçka që e kënaq shijen e tij, që ushqen qenien e tij dhe që ngop dëshirat e tij për të parë drejt horizonteve të shpirtit. Ai që kërkon besimin, në Kuran do të gjejë orientuesin e besimit logjik në Allah, në mesazhin e Tij, në takimin me Të, në llogarinë, në shpërblimin dhe ndëshkimin, duke larguar dyshimet, kundërshtimet, si dhe dyfytyrësinë, do të gjejë argumente bindëse për: ekzistencën e Allahut, Njësimin e Tij, madhështinë e fuqisë së Tij, urtësinë dhe mëshirën e pakufishme të Tij, shpalljet e të Dërguarve, si dhe drejtësinë absolute të llogarisë në jetën tjetër. Ai që kërkon vlerat morale, në Kuran do të gjejë atë që e ka humbur dhe që po e kërkon. Nëse temë e moralit është mirësia, Kurani të orienton tek ajo, madje të mirën e sheh si mënyrë shpëtimi. Allahu i Madhëruar thotë: “Bëni vepra të mira për të arritur shpëtimin” Ai që pëlqen vlerat e bukurisë, në Kuran do të gjejë atë që e ushqen ndjenjën e tij për artin. Kurani nxit, që shikimet tona të kthehen drejt bukurisë së krijimit: “Ne kemi krijuar yjësi në qiell dhe e kemi zbukuruar atë për shikuesin”

Shkurtimisht: Kurani është kushtetuta e muslimanëve, është burimi bazë i dispozitave, është rruga e krenarisë dhe fisnikërisë së muslimanëve, është themeli i qytetërimit islam, përparimit dhe zhvillimit të muslimanëve. Kënaqësia e Allahut dhe Xheneti i Tij fitohen, duke zbatuar Kuranin.

Autor: Rushit Musallari

[1] – Sure Hud: 1.

[2] – Sure Neml: 6.

[3] – Sure Isra: 105.

[4] – Sure Zuhruf: 1 – 4.

[5] – Sure Uakia: 77 – 80.

[6] – Sure Hixhr: 5.

[7] – Buhariu dhe Muslimi.

[8] – Sure Kamer: 17.

[9] – Sure Duhan: 58.

Emrat dhe cilësitë e Kuranit kanë të përbashkët faktin, se janë emra dhe cilësi të të njëjtit libër por njëkohësisht dallojnë nga njëri – tjetri, sepse tregojnë kuptime dhe sfera të posaçme e të rëndësishme të Kuranit fisnik. Një fjalë mund të jetë edhe emër për Kuranin, por edhe tregues dhe cilësi e tij.

E tillë është fjala nûr, ku në ajetin: “Prandaj besoni në Allahun, në të Dërguarin e Tij dhe në Dritën (nûr), që ju kemi zbritur. Allahu e di mirë çdo gjë që bëni ju” kjo fjalë është emër i Kuranit, ndërsa në ajetin: “O njerëz! Me të vërtetë, juve ju ka ardhur një provë bindëse (Muhamedi a.s) nga Zoti juaj dhe ju është zbritur një Dritë (nûr) e dukshme (Kurani)” fjala nûr është cilësi e tij.

Për shembull: Kurani quhet “hudâ – udhëzues” dhe ky emër tregon, se njeriu e gjen udhëzimin në Kuran.

Gjithashtu Kurani quhet: “tedhkira – përkujtues” dheky emër tregon, se njeriu e gjen përkujtimin në Kuran për çdo gjë që i nevojitet.

Dijetarët kanë mendime të ndryshme për numrin e emrave të Kuranit. Fejruz Abadi thotë, se Kurani ka 100 emra, disa të tjerë thonë se Kurani ka 46 emra. Gjithsesi, Kurani nuk duhet të emërtohet me emra, të cilët nuk janë përmendur në të, apo që nuk i ka përmendur i Dërguari i Allahut (a.s).

Disa nga emrat e Kuranit

1 – Kurân: Allahu i Madhëruar thotë: “Në të vërtetë, ky Kuran (Kur`ân) udhëzon drejt asaj që është më e mira”[1] si dhe: “Kâf. Betohem në Kuranin (Kur`ân) e lavdishëm”[2]

2 – Kitâb (Libër): Allahu i Madhëruar thotë: “Ky është Libri (kitâb), në të cilin nuk ka dyshim”[3]

3 – Furkân (Dallues): Allahu i Madhëruar thotë: “I lartësuar qoftë Ai, që i ka zbritur Dalluesin (Furkân) robit të Tij, që të jetë paralajmërues për botët”[4]

4 – Dhikr (Përkujtues): Allahu i Madhëruar thotë: “Ndërsa ty (o Muhamed) të zbritëm Përkujtuesin (dhikr), me qëllim që t’iu shpjegosh njerëzve atë që u është shpallur dhe që ata të mendojnë”[5]

5 – Nûr (Dritë): Allahu i Madhëruar thotë: “Prandaj besoni në Allahun, në të Dërguarin e Tij dhe në Dritën ( nûr), që ju kemi zbritur. Allahu e di mirë çdo gjë që bëni ju”[6]

6 – Hudâ (Udhëzim): Allahu i Madhëruar thotë: “Edhe sikur t’i thërrasësh për tek udhëzimi (hudâ), ata nuk do të dëgjojnë”[7]

7 – Hak (I vërtetë): Allahu i Madhëruar thotë: “Por populli yt e quan të gënjeshtërt atë (Kuranin), ndonëse ai është i vërtetë (Hak). Thuaj: “Unë nuk jamrojtari juaj”[8]

8 – Kelâmullâh (Fjalë e Allahut): Allahu i Madhëruar thotë: “Nëse ndonjë nga idhujtarët kërkon mbrojtje nga ti (Muhamed), mbroje, në mënyrë që të dëgjojë fjalën e Allahut (kelâmullâh), e pastaj përcille në vendin e tij të sigurt”[9]

9 – Hablullâh (Litar i Allahut): Allahu i Madhëruar thotë: “Të gjithë mbahuni fort për litarin e Allahut (hablullâh) dhe mos u përçani”[10]

10 – Ahsenu`l-Hadîth (Fjala më e bukur): Allahu i Madhëruar thotë: “Allahu ka shpallur Fjalën më të bukur (ahsenu`l-hadîth) në formën e një libri, pjesët e të cilit i ngjasojnë njëra-tjetrës dhe përsëriten”[11]

Disa nga cilësitë e Kuranit

1 – Nûr (Dritë): Allahu i Madhëruar thotë: “O njerëz! Me të vërtetë, juve ju ka ardhur një provë bindëse (Muhamedi a.s) nga Zoti juaj dhe ju është zbritur një Dritë (nûr) e dukshme (Kurani)”[12]

2 – Meuidha, shifâ, hudâ, rahmeh (Këshillë, shërim, udhëzim dhe mëshirë): Allahu i Madhëruar thotë: “O njerëz, ju ka ardhur këshillë (meuidha) nga Zoti juaj, shërim (shifâ) për zemrat tuaja, udhëzim(hudâ) dhe mëshirë (rahmeh) për besimtarët”[13]

3 – Azîz (I madhërueshëm): Allahu i Madhëruar thotë: “Ai është vërtet një Libër i madhërueshëm (azîz)”[14]

4 – Mexhîd (I lavdishëm): Allahu i Madhëruar thotë: “Në të vërtetë, ai është një Kuran i lavdishëm (mexhîd)”[15]

 5 – Kerîm (I nderuar): Allahu i Madhëruar thotë: “Se ky është vërtet një Kuran i nderuar (kerîm)”[16]

6 – Mubârek (I bekuar): Allahu i Madhëruar thotë: “Ky (Kuran) është një Libër i bekuar (mubarek)”[17]

7 – Bejân (Të qarta): Allahu i Madhëruar thotë: “Këto janë lajme të qarta (bejân) dhe udhërrëfyese për të devotshmit”[18]

8 – Beshîr, nedhîr (Përgëzues dhe paraljamërues): Allahu i Madhëruar thotë: “Ai sjell lajme të mira (beshîr) dhe paralajmërime (nedhîr)”[19]

9 – Rûh (Shpirt): Allahu i Madhëruar thotë: “Dhe kështu, Ne të shpallëm ty shpirt (rûh) me urdhrin dhe vullnetin Tonë”[20]

10 – Muhejmin (Mbrojtës): Allahu i Madhëruar thotë: “Ne të kemi zbritur ty (o Muhamed) Librin me të vërtetën, si përmbushës të shkrimeve të mëparshme dhe mbrojtës (muhejmin) të tyre”[21]

Autor: Rushit Musallari

[1] – Sure Isra: 9.

[2] – Sure Kaf: 1 – 2.

[3] – Sure Bekare: 2.

[4] – Sure Furkan: 1.

[5] – Sure Nahl: 44.

[6] – Sure Tegabun: 8.

[7] – Sure A’raf: 198.

[8] – Sure En’am: 66.

[9] – Sure Teube: 6.

[10] – Sure Ali Imran: 103.

[11] – Sure Zumer: 23.

[12] – Sure Nisa: 103.

[13] – Sure Junus: 57.

[14] – Sure Fussilet: 41.

[15] – Sure Buruxh: 21.

[16] – Sure Uakia: 77.

[17] – Sure En’am: 92.

[18] – Sure Ali Imran: 138.

[19] – Sure Fussilet: 4.

[20] – Sure Shura: 52.

[21] – Sure Maide: 48.