Fillimisht, Malik ibn Nebi e përkufizon prapambetjen si: “rezultat ose përfundim i formave të joefektivitetit të individit; pra, humbje e efektivitetit në nivelin e një shoqërie të caktuar” Kësisoj, për të, prapambetja nënkupton mungesën e efektivitetit, ose zhdukjen e tij, te individi brenda shoqërisë. Ai e vendos zhvillimin dhe prapambetjen përballë njëra-tjetrës si dy gjendje të kundërta në nivel kolektiv, ndërsa efektivitetin dhe joefektivitetin si dy gjendje të kundërta në nivel individual.

Kështu, joefektiviteti individual përfundon duke çuar në prapambetjen e të gjithë shoqërisë. E njëjta gjë vlen edhe për efektivitetin individual, i cili e çon shoqërinë drejt zhvillimit.

Gjeografia dhe historia e prapambetjes

Sipas Malikut, prapambetja ka gjeografinë dhe historinë e saj. Për sa i përket gjeografisë, ajo përfshin, përafërsisht, hapësirën që shtrihet në gjysmën jugore të globit. Ndërsa, nga pikëpamja historike, ekzistojnë dy forma të prapambetjes:

1 – Forma që i atribuohet faktorëve patologjikë, siç është rënia që ka përfshirë ose që ka përfshirë në të kaluarën zhvillimin e shoqërive që dikur ishin në zhvillim. Ky është rasti i shoqërisë islame deri në fund të periudhës së shtetit të Muvahidinëve.

2 – Forma që i atribuohet faktorëve të përhershëm dhe kronikë të stanjacionit në shoqëritë primitive.

Shkaku i prapambetjes

Nëse prapambetja është joefektivitet dhe nëse ajo ka faktorë të përkohshëm e kalimtarë, si dhe faktorë të përhershëm e kronikë, atëherë cili është shkaku i saj?

Maliku e lidh prapambetjen me njeriun mysliman, i cili nuk e ka mësuar mënyrën e përdorimit efektiv të mjeteve të tij themelore, pra tokës dhe kohës, ose e ka harruar atë që kishte mësuar për përdorimin e tyre, për shkak të shkëputjes që ndodhi në qytetërimin islam ndërmjet mendimit dhe ndërgjegjes, pas Betejës së Hittinit në vitin 538 hixhri.

Karakteristikat kryesore të prapambetjes

Së pari: Prapambetja në mendim dhe në kulturë

Maliku mendon se karakteristikat dhe shenjat kryesore të prapambetjes shfaqen në këto forma:

1 – Shpërbërja e marrëdhënieve ndërmjet individëve të shoqërisë

Faktorët e individëve, ideve dhe gjërave nuk veprojnë të shkëputur nga njëri-tjetri, por bashkëveprojnë në një veprim të përbashkët, forma e të cilit përcaktohet sipas modeleve ideologjike nga “bota e ideve”. Këto realizohen përmes mjeteve të “botës së gjërave”, me qëllim arritjen e një synimi të përcaktuar nga “bota e individëve”. Kësaj i shtohet edhe “rrjeti i marrëdhënieve shoqërore”, domethënë tërësia e marrëdhënieve shoqërore brenda të cilave organizohen faktorët e individëve, ideve dhe gjërave.

Kur ky rrjet i marrëdhënieve shoqërore shpërbëhet në fazën e prapambetjes, ndërpriten lidhjet ndërmjet kulturës dhe faktorëve të tjerë të saj, ideve dhe gjërave. Në sipërfaqe shfaqet mospërdorimi ose keqpërdorimi i mjeteve, pavarësisht ekzistencës së tyre. Si pasojë e çarjes së rrjetit të marrëdhënieve shoqërore në shoqërinë myslimane shfaqen: fragmentarizimi i të menduarit (Atomism) dhe, bashkë me të, mungesa e saktësisë, mungesa e mendimit praktik si pasojë e ndarjes ndërmjet teorisë dhe zbatimit, shkëputja ndërmjet fjalës dhe veprës, ndjenja e inferioritetit, izolimi, regresi dhe zbrazëtia.

2 – Ngurtësia, për shkak të falimentimit moral, shoqëror dhe filozofik, dhe pasojat që rrjedhin prej tij: pasiviteti dhe plogështia, shmangia e detyrës dhe kërkimi i të drejtës, nënshtrimi dhe dorëzimi përballë realitetit, mbështetja te e kaluara dhe mburrja me të, stanjacioni i mendimit dhe i energjive shoqërore, si dhe shterimi i mjeteve tokësore dhe kohore.

3 – Mungesa e disiplinës që lidh gjërat me mjetet e tyre dhe gjërat me synimet e tyre

Kjo shfaqet, për shembull, në pretendimin se bota islame jeton sipas parimeve të Kuranit fisnik, ndërkohë që, sipas Malikut, në pjesën më të madhe kemi të bëjmë me një shoqëri që flet sipas parimeve të Kuranit fisnik, për shkak të mungesës së logjikës praktike, domethënë të zbatimit konkret të tyre në sjelljen e saj islame.

4 – Hyrja e shoqërisë myslimane në një krizë kulturore, kur ajo u çlirua nga kufizimet e presionit shoqëror që pengonin çdo shmangie individuale në sjellje dhe hoqi dorë nga parimi i kritikës, të mishëruar në hadithin profetik:

“Cilido prej jush që sheh një të keqe, le ta ndryshojë me dorën e tij.”

Si rezultat u shfaqën dukuri negative kulturore, të cilat Maliku i përshkruan si: infantilizëm në të menduar, kontradiktë, refuzim të reformës, mospranim të kritikës, tradhti, shtrembërim, servilizëm, oportunizëm, idhujtari, teprim, shenjtërim të individëve dhe gjërave, imitimi i verbër, papërgjegjshmëri, zmadhim i vetes, turp nga e kaluara dhe trashëgimia, romantizëm dhe ajo që Maliku e quan “polarizim i dyfishtë” nga njëra anë, prirja për t’iu kthyer të kaluarës dhe mburrja e tradicionalistëve me të; dhe, nga ana tjetër, turpi i përparimtarëve ndaj trashëgimisë dhe largimi i tyre prej saj.

Së dyti: Prapambetja ekonomike

Maliku i jep prapambetjes ekonomike një përkufizim të veçantë: “mungesë mjetesh në rrafshin ekonomik, e cila e rëndon gjendjen ekonomike me një anë tjetër negative nga pikëpamja psikologjike: keqpërdorimin e mjeteve”

Nëse zhvillimi është lehtësi, atëherë prapambetja është vështirësi. Fjala “vështirësi” këtu nuk është veçse shprehje letrare për realitetin shoqëror të cilin e shpreh termi “prapambetje”

Nëse prapambetja mund të përcaktohet përmes shifrave të të ardhurave mesatare vjetore, atëherë, sipas Malikut, ajo është gjithashtu “gjendja shoqërore në të cilën ndodhet njeriu para qytetërimit; njeriu që i vendos problemet e tij brenda kufijve të gjërave”

Maliku mendon se myslimani, gjatë periudhës koloniale, u shndërrua në një mjet pune të vazhdueshme për shkak të mungesës së “ndërgjegjes ekonomike”, të përvojës ose ekspertizës në botën e ekonomisë, e cila ishte e huaj për të me të gjitha konceptet, strukturat dhe interesat e saj. Për këtë arsye, myslimani nuk gjeti rrugë tjetër për zhvillimin ekonomik përveç prirjes për të imituar “nevojat”, në vend që të imitonte “mjetet”, sepse kishte humbur ndërgjegjen e tij qytetëruese. Kështu, myslimani kaloi nëpër dy faza:

Faza e parë: Ai imitonte, aq sa mundej, nevojat e krijuara nga jeta e të tjerëve, pa menduar për të prodhuar mjetet për përmbushjen e tyre.

Faza e dytë: Pas arritjes së pavarësisë së vendit të tij, ai filloi të imitonte nevojat e importuara dhe, bashkë me to, edhe mjetet e importuara, në çfarëdo mënyre që i vinte për mbarë, madje edhe në kurriz të sovranitetit të vendit.

Nga ky imitim në fushën e gjërave, myslimani bëhet, në rrafshin teorik, imitues i ideve që janë formësuar nga përvojat dhe eksperiencat e të tjerëve, pa u ndalur për të nxjerrë mësime nga shkaqet e suksesit ose të dështimit të planeve të zhvillimit të zbatuara mbi baza liberale apo materialiste.

Ndërkohë, sipas Malikut, çështja ka qenë dhe vazhdon të jetë çështje e një kultivimi kulturor të shoqërisë islame, që do t’i mundësonte asaj t’i përdorte aftësitë e saj mendore dhe fizike në një mënyrë që çdo individ të vepronte mbi bazën e një ekuacioni shoqëror, i cili do ta aftësonte atë për të realizuar me sukses çdo plan ekonomik.

Kjo ndodhte në një kohë kur elita e arsimuar në botën islame ishte ndarë në dy grupe:

1 – Një grup që nuk i kushtonte rëndësi besimit të vet, për shkak të orientimit të tij drejt marksizmit, dhe që e quante veten përparimtar.

2 – Një grup që, në parim, anon nga liberalizmi, duke iu shmangur materializmit dhe duke u distancuar nga ateizmi, i nxitur nga identiteti i tij islam.

Në këtë ngërç intelektual dhe ekonomik, Maliku bën thirrje për vendosjen e themeleve qytetëruese të botës së ekonomisë islame.

Si mund të bëhet kjo dhe cili është mekanizmi dhe elementi themelor i këtyre themeleve ekonomike qytetëruese?

Themelet qytetëruese të botës së ekonomisë

Fillimisht, Maliku mendon se ekonomia, pavarësisht orientimit të saj doktrinar, është mishërim i një qytetërimi, që nënkupton: “Tërësinë e kushteve shpirtërore dhe materiale që i mundësojnë një shoqërie të ofrojë të gjitha garancitë shoqërore për çdo individ që jeton në të.”

Ky përkufizim funksional i qytetërimit e ndan atë në dy aspekte:

1 – Aspekti që përfshin kushtet e tij shpirtërore, në formën e një vullneti që e shtyn shoqërinë drejt përcaktimit të detyrave të saj shoqërore dhe përmbushjes së tyre.

2 – Aspekti që përfshin kushtet e tij materiale, në formën e mundësisë, domethënë sigurimit të mjeteve të nevojshme për shoqërinë për të përmbushur detyrat e saj, pra funksionin qytetërues.

Kështu, Maliku arrin në përfundimin se qytetërimi është ky vullnet dhe kjo mundësi, dhe mund të thuhet se ekonomia është forma konkrete e këtij vullneti dhe e kësaj mundësie në një fushë të veçantë: fushën e ekonomisë.

Gjithashtu, të ardhurat mesatare vjetore për frymë mund të paraqiten thjesht si një shprehje numerike e mundësisë qytetëruese ose e garancive shoqërore.

Por cila është marrëdhënia relative ndërmjet vullnetit qytetërues dhe mundësisë qytetëruese në kushtet reale dhe objektive me të cilat përballet një shoqëri që nga pika e nisjes?

Për ta shpjeguar këtë, Maliku sjell dy shembuj:

I pari: Nisja e umetit arab në kohën e të Dërguarit të Allahut (a.s) nga pika zero për sa i përket “mundësisë”. Ai nuk kishte asgjë me të cilën të përmbushte detyrat e tij të mëdha në fushën shoqërore, politike dhe ushtarake. Megjithatë, ky umet i përmbushi këto detyra pa neglizhencë dhe pa i shtyrë ato derisa të plotësohej “mundësia” e tij e kufizuar. Ai arriti të zbatonte të gjitha planet e tij në të gjitha fushat, sikur të ekzistonte një koeficient që ndikonte në efektivitetin e mjeteve të tij të thjeshta dhe i bënte ato të mjaftueshme për përmbushjen e detyrave.

I dyti: Gjermania e shkatërruar pas Luftës së Dytë Botërore, e cila e rindërtoi veten nga pika zero, domethënë pa një mundësi materiale që të krahasohej me atë që u arrit realisht, për shkak të ndërhyrjes së një koeficienti shumëzues të mundësisë.

Atëherë, a është ky koeficient vullneti qytetërues, në mënyrë që, nëse ai mungon, edhe mundësia, sado e madhe të jetë për nga përmasat materiale, të mbetet e paralizuar?

Pra, marrëdhënia relative ndërmjet mundësisë qytetëruese dhe vullnetit qytetërues është një marrëdhënie shkakësore, e cila e vendos vullnetin në pozitën e shkakut kundrejt mundësisë. Nëse ekonominë e shohim nga ky këndvështrim, atëherë, siç thotë Maliku, ajo nuk është vetëm bota e sasive dhe e shifrave; këto vijnë në rend të dytë, pasi vullneti qytetërues t’u japë atyre lëvizje dhe jetë.

Po kështu, vullneti qytetërues nuk mund të garantojë suksesin e ekonomisë nëse kësaj të fundit i mungon një faktor psikologjik ose shpirtëror që ta mbështesë atë, si mishërim i atij vullneti qytetërues që e vë në lëvizje njeriu. Për Malikun, pra, njeriu është vlera e parë ekonomike, me kusht që vullneti i tij të jetë një shkëndijë e marrë nga “vullneti qytetërues”.

Kështu, zgjidhja ekonomike për një zhvillim të suksesshëm ekonomik në botën islame qëndron në mobilizimin e njeriut, tokës dhe kohës në kuadër të një projekti të vënë në lëvizje nga një vullnet qytetërues, i cili nuk stepet përballë vështirësive, nuk tregohet mendjemadh ndaj mjeteve të thjeshta që kanë në dispozicion myslimanët dhe nuk pret ndonjë injeksion valute të huaj apo ndonjë projekt të llojit të Planit Marshall.

Kjo sepse çështja e botës islame nuk është çështje e mundësive financiare. Mrekullia e zhvillimit nuk varet nga një injeksion financiar, pasi Japonia, gjatë zhvillimit të saj, nuk mori ndonjë injeksion të llojit të “Planit Marshall”. Po ashtu, ajo nuk varet as nga raca — siç pretendoi Rosenbergu, autori i librit Gjaku dhe ari, në kohën e Hitlerit, kur e lidhi epërsinë gjermane me gjakun gjerman — sepse populli japonez nuk i përket aspak racës ariane.

Përkundrazi, sipas Malikut, çështja qëndron te vullneti qytetërues, i cili i mundësoi një vendi si Japonia të shndërrohej në një fuqi të madhe industriale, pa një mrekulli financiare dhe pa i përkitur racës ariane.

Për këtë arsye, Maliku mendon se bota islame nuk mund t’i ndryshojë kushtet e saj ekonomike veçse në masën që zbaton një plan zhvillimi që çliron dhe aktivizon dimensionet e saj psikologjike. Rilindja ekonomike duhet të mbështetet në aspektin edukativ, i cili e bën njeriun vlerën e parë ekonomike, si mjet përmes të cilit realizohet plani i zhvillimit dhe si pikën e takimit ku bashkohen të gjitha linjat kryesore të programeve të propozuara për zbatim.

Në këtë rast, planifikimi ekonomik duhet të bazohet në një vullnet qytetërues që presupozon një rrjet gjithëpërfshirës shpërndarjeje, i cili përfshin të gjithë popullsinë që nga çasti i parë. Atëherë mund të përcaktohen kushtet e vitalitetit ekonomik si një proces ndërveprimi ndërmjet prodhuesve dhe konsumatorëve përmes procesit të shpërndarjes, i cili përcakton, nga njëra anë, synimin e prodhimit dhe, nga ana tjetër, shtrirjen e konsumit.

Kjo mund të përmblidhet në dy premisa:

E para: Një kafshatë bukë është e drejtë për çdo gojë.

E dyta: Puna është detyrë për çdo krah.

Nëse premisa e parë mund të refuzohet ose pranohet në varësi të një parimi të caktuar, të cilin shoqëria e përvetëson dhe e sanksionon në kushtetutën e saj si bazë, premisa e dytë nuk është fakultative. Ajo është një domosdoshmëri që imponohet nga premisa e parë si kusht për vazhdimin e ndërveprimit ndërmjet prodhimit dhe konsumit.

Ky ndërveprim dialektik mund të formulohet në mënyrë logjike kështu: nuk ka prodhim pa konsum dhe nuk ka konsum pa prodhim.

Nuk mund të harmonizohen prodhimi dhe konsumi nëse nuk përvetësohen të gjitha kushtet psikologjike dhe teknike të nevojshme për realizimin e procesit të nisjes ose të ngritjes ekonomike (DECOLLAGE) në vendet që prej kohësh vuajnë nga stanjacioni i energjive shoqërore.

Këto ishin disa vështrime të shpejta mbi problematikën e prapambetjes dhe zhvillimit te Malik ibn Nebij, aq sa lejon hapësira e këtij shkrimi.

Autor: Adnan Halil Basha

Përktheu: Elton Harxhi

By: ardhmëriaonline.com

]]> https://ardhmeriaonline.com/problematika-e-prapambetjes-dhe-ekuacioni-i-zhvillimit-sipas-malik-ibn-nebij-ut/feed/ 0 https://ardhmeriaonline.com/epoka-e-veblenit-kur-vete-njeriu-shnderrohet-ne-nje-marke/ Mon, 24 Aug 2026 09:17:59 +0000 https://ardhmeriaonline.com/?p=7188 Nga konsumi për t’u dukur te jeta për t’u dukur, nga marka te statusi shoqëror, dhe nga shfaqja e vetes te ndikimi

Që nga kohët e lashta, njerëzit janë përpjekur ta bëjnë të dukshme për të tjerët fuqinë dhe pasurinë e tyre. Pallatet, bizhuteritë, tryezat luksoze, pëlhurat e çmuara dhe shtëpitë madhështore nuk kanë qenë vetëm dëshmi e pasurisë, por edhe tregues të pozitës shoqërore.

Por në epokën tonë po përballemi me diçka krejt tjetër:

Mburrja nuk kufizohet më vetëm te shfaqja e asaj që zotërojmë; tashmë vetë jeta ka filluar të shndërrohet në një vitrinë që u ekspozohet të gjithëve.

Njeriu nuk kënaqet më thjesht duke pasur diçka, por dëshiron që edhe të tjerët ta shohin atë që ka.

Makina nuk është më thjesht një mjet transporti, ora nuk është më thjesht një mjet për të treguar kohën dhe çanta nuk është më thjesht një send për të mbajtur gjërat. Edhe shtëpia, pushimet, restoranti, madje edhe shteti ku udhëtojmë, të gjitha këto janë shndërruar në fjalë të një gjuhe tjetër: gjuhës së statusit dhe prestigjit.

Ndoshta një fjali e vetme e përmbledh më së miri këtë ndryshim të madh të epokës sonë: Në të kaluarën, njeriu shfaqej sepse zotëronte; ndërsa sot, ai zotëron që të mund të shfaqet.

Çfarë pa Vebleni në vitin 1899?

Në vitin 1899, ekonomisti dhe sociologu amerikan Thorstein Veblen tërhoqi vëmendjen te një dukuri thelbësore në sjelljen konsumatore të shtresave të pasura, në librin e tij të famshëm “Teoria e klasës së lirw”

Vebleni shpjegoi se njeriu nuk e blen gjithmonë një produkt thjesht për të përmbushur një nevojë themelore. Në shumë raste, konsumi shndërrohet në një mjet për t’u treguar të tjerëve pasurinë dhe pozitën shoqërore.

Vebleni e quajti këtë dukuri “Konsum Demonstrativ” (Conspicuous Consumption).

Në thelb, ky përfundim shprehte diçka që shkonte përtej kufijve të shkencës ekonomike: Njeriu, në shumë raste, nuk blen një produkt, por blen një status shoqëror.

Pikërisht këtu qëndrojnë bazat psikologjike të ekonomisë së luksit të skajshëm në botën bashkëkohore.

Kur ora mbart një kuptim më të madh sesa thjesht tregimin e kohës, makina një kuptim më të madh sesa transporti dhe çanta një kuptim më të madh sesa mbajtja e sendeve, fillon të veprojë ajo që mund të quhet “ekonomia e simboleve”.

Duke u nisur nga idetë e Veblenit, në literaturën ekonomike u shfaq edhe koncepti i njohur si “malli i Veblenit”. Në rrethana normale, pritet që kërkesa të ulet sa më shumë të rritet çmimi. Por te disa produkte luksoze, çmimi i lartë bëhet pjesë e tërheqjes që produkti ushtron te një kategori e caktuar konsumatorësh.

Sepse çmimi i lartë nuk është thjesht një kosto blerjeje, por edhe një barrierë që kufizon qasjen e përgjithshme.

Sa më i lartë të jetë çmimi, aq më e ngushtë bëhet rrethi i njerëzve që mund ta përballojnë produktin. Dhe sa më e kufizuar të jetë qasja, aq më e fortë bëhet sinjalizimi i veçantisë dhe ekskluzivitetit.

Kështu, konsumatori nuk paguan vetëm për vetë produktin, por edhe për ndjesinë e përkatësisë në një elitë dhe të ekskluzivitetit që krijon ky produkt.

Çmimi nuk është më thjesht një shifër, por është shndërruar në një mesazh që thotë: “Jo të gjithë mund ta kenë këtë.”

Ekonomia e luksit nuk prodhon vetëm mallra, por edhe distanca

Lënda e parë më e çmuar në ekonominë e luksit të skajshëm mund të mos jetë, në disa raste, as ari, as lëkura, as pëlhura dhe as çeliku.

Ajo është ekskluziviteti dhe veçantia.

Pikërisht për këtë arsye, rëndësi të madhe marrin botimet e kufizuara, koleksionet e veçanta, listat e pritjes, produktet e personalizuara dhe modelet që u ofrohen vetëm klientëve të caktuar.

Sipas logjikës së Veblenit, nëse fjalia e parë e konsumatorit është: “Këtë e kam unë.” atëherë fjalia e dytë, e padukshme, është: “Dhe nuk e kanë të gjithë.”

Për këtë arsye, ekonomia e luksit nuk prodhon vetëm mallra, por edhe “distancë simbolike”.

Madje, në disa raste, përbërësi më i kushtueshëm i luksit të skajshëm nuk është vetë produkti, por vështirësia për ta siguruar atë.

Si u shndërrua marka në status shoqëror?

Funksioni fillestar i markës ishte i thjeshtë: “Kush e ka prodhuar këtë produkt?”

Më pas, marka u shndërrua në një garanci të cilësisë. Ajo fitoi besueshmëri, histori, rrëfim, dizajn dhe prestigj. Si rezultat, në disa sektorë ajo filloi të prodhojë edhe “identitetin”

Në kohën tonë, një markë e fuqishme nuk shet thjesht një produkt; ajo shet një histori, përkatësi, një mënyrë jetese dhe, mbi të gjitha, status shoqëror.

Prandaj: Marka nuk është thjesht një logo e vendosur mbi produktin, por diferenca në vlerën simbolike që formohet në mendjen e njeriut.

Kur një simbol bëhet i njohur për miliona njerëz, ai shndërrohet në një gjuhë shoqërore. Përmes tij, njeriu mund t’u përcjellë të tjerëve, pa thënë asnjë fjalë, mesazhe për veten.

Këtu koncepti i markës takohet me teorinë e Veblenit: Konsumatori, në disa raste, nuk blen vetëm produktin, por blen edhe njohjen dhe pranimin e këtij produkti nga të tjerët.

Sepse fuqia e sinjalit që përcjell një simbol statusi është e kufizuar nëse askush nuk e njeh atë. Sa më shumë të bëhet e njohur marka, aq më shumë produkti fillon të flasë në emër të të zotit.

Karburanti i padukshëm i ekonomisë së konsumit: ndjenja e mangësisë

Nevojat njerëzore kanë kufij natyrorë. Njeriu mund të hajë një sasi të caktuar ushqimi në ditë, mund të drejtojë vetëm një makinë në të njëjtën kohë dhe mund të flejë vetëm në një shtrat. Por dëshira nuk njeh kufij. Dhe ky është zbulimi më i madh i ekonomisë moderne të konsumit: Nevoja është e kufizuar, ndërsa dëshira është e pafundme.

Telefoni yt funksionon shumë mirë, por ka dalë modeli i ri.

Makina jote i përmbush nevojat e tua, por makina e mikut tënd është më e re.

Shtëpia jote është e bukur, por ke parë në ekran një shtëpi më të madhe.

Ke shkuar me pushime, por dikush tjetër ka udhëtuar në një vend edhe më të largët.

Dhe kështu, kënaqësia e njeriut me jetën e tij mund të bjerë, pa iu pakësuar asgjë nga ato që zotëron realisht.

Një nga mekanizmat më të fuqishëm të ekonomisë moderne të konsumit është aftësia e saj për të prodhuar vazhdimisht te njeriu “ndjenjën e mungesës”, herë pas here.

Dhe të mos mendoni se karburanti i fshehtë i këtij sistemi është vetëm paraja, por është edhe “krahasimi”.

Sepse, kur njeriu fillon ta masë jetën e tij me jetën e të tjerëve, krijimi i dëshirave të reja nuk do të përfundojë kurrë.

Ndoshta varfëria e re e shekullit XXI është pikërisht kjo: që njeriu ta shohë jetën e tij si të pamjaftueshme vetëm duke parë jetën e të tjerëve. Që njeriu të ndihet i varfër në të njëjtën kohë kur pasuria e tij rritet dhe të jetë gjithnjë e më pak i kënaqur në të njëjtën kohë kur paratë e tij shtohen.

Bota që Vebleni nuk e pa: rrjetet sociale

Në kohën e Veblenit, audienca e shfaqjes së pasurisë ishte e kufizuar; ajo përfshinte familjen, lagjen, qytetin ose rrethin e afërt shoqëror.

Ndërsa sot, ne mbajmë në xhepat tanë ekrane që u mundësojnë miliarda njerëzve të vëzhgojnë jetën e njëri-tjetrit.

Njeriu mund t’ia shfaqë gjithë botës shtëpinë, makinën, pushimet, restorantin ose veshjet e tij brenda pak sekondash.

Dhe këtu kemi kaluar përtej botës që përshkroi Vebleni.

Në vitin 1899, Vebleni vuri re “konsumin demonstrativ”. Ndërsa në vitin 2026, vetë njeriu po shndërrohet në një markë.

Nuk shfaqim më vetëm produktin që përdorim, por kemi filluar të shfaqim gjithë jetën tonë.

Shfaqim çfarë hamë, ku shëtisim, çfarë veshim, shtëpitë tona, makinat, dasmat, udhëtimet, sukseset…

Por ajo që të bën edhe më shumë të reflektosh është se kultura e shfaqjes nuk është më e kufizuar vetëm te jeta materiale; as dimensioni shpirtëror dhe moral nuk ka mbetur krejtësisht i paprekur prej saj.

Jetojmë në një epokë ku ndihma, bamirësia, adhurimi, madje edhe “thjeshtësia”, në disa raste, janë shndërruar në pjesë të ekonomisë së dukjes dhe ekspozimit.

Ndonjëherë njeriu fillon të shfaqë edhe anën e tij shpirtërore dhe fetare, në vend që të shfaqë vetëm pasurinë dhe jetën materiale.

Dhe këtu çështja del përtej të qenit thjesht një çështje konsumi:

Materia fillon të diktojë identitetin e njeriut, ndërsa dukja fillon të diktojë edhe qëllimin e tij.

Prandaj, nuk mjafton më të flasim vetëm për konceptin e “konsumit demonstrativ”, por duhet të flasim për një koncept të ri: “Jeta demonstrative” Sepse shfaqja e konsumit është shndërruar në shfaqje të gjithë jetës.

Dhe më e rëndësishmja: Në të kaluarën, pasuria përdorej për të arritur dukshmërinë; ndërsa sot, vetë dukshmëria po shndërrohet në pasuri.

Ndjekësit (Followers) shndërrohen në vlerë ekonomike, shikimet shndërrohen në para dhe jeta private shndërrohet në hapësirë reklamuese. Njeriu shndërrohet njëkohësisht në konsumator, vitrinë dhe kanal marketingu.

Me pak fjalë: Vitrina nuk ndodhet më në dyqan, por te vetë njeriu.

“Unë shfaqem, prandaj ekzistoj”

Pas shekujsh nga thënia e famshme e Dekartit, “Mendoj, prandaj ekzistoj”, duket se njeriu bashkëkohor po formulon një fjali të re: “Unë shfaqem, prandaj ekzistoj.”

Nëse marr pëlqime (like), atëherë jam i rëndësishëm.

Nëse kam shumë ndjekës (followers), atëherë kam vlerë.

Nëse shfaq atë që zotëroj, atëherë jam i suksesshëm.

Dhe këtu çështja del nga sfera e ekonomisë dhe shndërrohet në një problem ekzistencial për njeriun.

Rreziku i vërtetë nuk qëndron te makinat luksoze, shtëpitë e mëdha apo orët e çmuara. Rreziku qëndron në rrënjosjen e kësaj barazie në mendjet e të rinjve:

Paraja = dukshmëria = suksesi = vlera.

Sepse rënia e një qytetërimi, në shumicën e rasteve, nuk fillon me një krizë ekonomike, por me ndryshimin e gjërave që ai admiron dhe para të cilave mahnitet.

Shoqëritë nuk formohen vetëm nga ligjet, por edhe nga modelet që ndjekin, ëndrrat që ushqejnë dhe gjërat që vlerësojnë.

Dhe ajo që një qytetërim e admiron, me kalimin e kohës, shndërrohet në atë që ai bëhet.

Përgjigjja e Islamit ndaj epokës së Veblenit: mirësi apo mburrje?

Pikërisht këtu duhet të vendosim një vijë të qartë dhe të bëjmë dallimin mes dy gjërave.

Islami nuk është kundër pasurisë apo begatisë, as nuk është kundër tregtisë, prodhimit cilësor, bukurisë, paraqitjes së hijshme apo jetesës së rehatshme.

Profeti (a.s) thotë: “Allahu e do që të shihet gjurma e begatisë së Tij te robi i Tij.” Në një hadith tjetër ai (a.s) thotë: “Allahu është i Bukur dhe e do bukurinë.”

Madje, pjesa vazhduese e këtij hadithi të dytë përmban një kriter jashtëzakonisht të rëndësishëm për të kuptuar epokën e Veblenit. Kur Profeti (a.s) u pyet nëse dëshira e njeriut për të pasur rroba të bukura dhe këpucë të bukura konsiderohet mendjemadhësi, ai sqaroi se mendjemadhësia nuk qëndron në paraqitjen e bukur, por se mendjemadhësia është “refuzimi i së vërtetës dhe përçmimi i njerëzve”

Pra, kundërshtimi i Islamit nuk është ndaj shfaqjes së begatisë, por ndaj shndërrimit të begatisë në masë të vlerës njerëzore.

Çështja nuk qëndron te drejtimi i një makine të bukur, por te ndjenja se je më i mirë ose ke më shumë vlerë se një njeri tjetër për shkak të asaj makine.

Çështja nuk qëndron te posedimi i një ore luksoze, por te shndërrimi i çmimit të orës në masë të vlerës së personit.

Çështja nuk qëndron te banimi në një shtëpi të madhe, por te shndërrimi i saj në një mjet për t’ua zvogëluar të tjerëve vlerën e jetës dhe për t’i bërë të ndihen inferiorë.

Dhe këtu shfaqet dallimi vendimtar midis teorisë së Veblenit dhe etikës islame:

Begatia është një gjë, ndërsa mburrja është diçka tjetër.

Bukuria është një gjë, ndërsa mendjemadhësia është diçka tjetër.

Cilësia është një gjë, ndërsa gara për status është diçka tjetër.

Pasuria është një gjë, ndërsa shndërrimi i parasë në identitet të njeriut është diçka tjetër.

Dhe kriteri i Kuranit Famëlartë është i qartë si drita e diellit: “Hani dhe pini, por mos e teproni!”

Prandaj, përgjigjja e Islamit ndaj epokës së Veblenit nuk është varfërimi i njeriut.

Përkundrazi, myslimani duhet të prodhojë, të fitojë, të zhvillojë teknologjinë, t’ia shesë produktet e tij botës, të ndërtojë marka me famë botërore dhe të pasurohet.

Por njeriu nuk duhet të zvogëlohet e të bëhet më i vogël ndërkohë që pasuria e tij rritet dhe zgjerohet. Sepse pyetja e vërtetë nuk është: “Çfarë zotëron?”, por: “Në çfarë të ka shndërruar begatia që zotëron?”

A të ka shndërruar në një njeri mirënjohës?

Në një njeri prodhues?

Në një njeri bashkëpunues dhe bujar?

Apo në një njeri që ka gjithmonë nevojë për shikimet admiruese të të tjerëve që të ndihet se ekziston?

Konsumi demonstrativ te Vebleni dhe koncepti i syfaqësisë (rijasë) në Islam nuk janë e njëjta gjë; i pari është një koncept ekonomik dhe shoqëror, ndërsa i dyti është një koncept moral dhe adhurimor. Por të dy takohen në një hapësirë të rrezikshme: hapësirën e “vështrimit të të tjerëve”.

Islami na mëson të mos e fshehim begatinë, por njëkohësisht na mëson të mos bëhemi skllevër të saj.

Ai nuk e refuzon pasurinë, por i jep pasurisë një etikë.

Nuk e ndalon bukurinë, por e ndan bukurinë nga mendjemadhësia.

Nuk e përçmon paranë, por i ngarkon asaj përgjegjësi.

Dhe në fund, njeriu vlerësohet nga ajo që bën me atë që zotëron, jo thjesht nga ajo që zotëron.

Fjala jonë pas Veblenit: nga shfaqja te ndikimi

Turqia dhe bota islame kanë nevojë të madhe për marka me shtrirje globale. Duhet të prodhojmë cilësi, teknologji, estetikë dhe vlerë të lartë të shtuar. Duhet të krijojmë marka, t’ia shesim botës produktet tona, të rritemi dhe të pasurohemi.

Por: Ndërsa i japim vlerë logos, nuk duhet ta lidhim vlerën e njeriut me logon.

Vebleni na shpjegoi përse njeriu shfaq atë që zotëron. Ekonomia moderne e konsumit e shndërroi këtë dëshirë në një treg gjigant. Kompanitë e paketuan statusin shoqëror në kuti të gatshme, ndërsa rrjetet sociale u dhanë miliarda njerëzve vitrina për t’u shfaqur.

Përgjigjja jonë nuk qëndron te asketizmi pasiv dhe tërheqja nga kjo botë, as te idealizimi i varfërisë dhe, sigurisht, as te kundërshtimi i markave apo i pasurisë.

Përgjigjja jonë është: Ta shndërrojmë pasurinë nga shfaqje në ndikim. Sepse ekziston një dallim i jashtëzakonshëm qytetërues midis shfaqjes dhe ndikimit.

Shfaqja kërkon të duket, ndërsa ndikimi kërkon të lërë gjurmë.

Shfaqja kërkon duartrokitje të çastit, ndërsa ndikimi synon të prodhojë dobi të qëndrueshme.

Shfaqja e ekspozon pasurinë në trupin e njeriut, ndërsa ndikimi e vë pasurinë në shërbim të njerëzimit.

Ta shndërrojmë paranë në prodhim…

prodhimin në vende pune…

dijen në teknologji…

teknologjinë në dobi për njerëzimin…

fuqinë në drejtësi…

pasurinë në gjurmë të qëndrueshme dhe vepra të mira…

Në sistemin e vakëfeve të qytetërimit islam, shohim modele madhështore të këtij kuptimi. Njerëzit nuk e grumbullonin pasurinë vetëm në shtëpitë e tyre.

Përkundrazi, ajo shndërrohej në shkolla, spitale, biblioteka, çezma publike, teqe dhe institucione vakëfnore për ushqimin dhe përkujdesjen ndaj nevojtarëve.

Njeriu vdes, ndërsa pasuria e tij vazhdon t’u shërbejë dhe të kujdeset për njerëzit. Pikërisht këtu qëndron qytetërimi: ta bësh pasurinë tënde të jetojë më gjatë se jeta jote kalimtare.

Njeriu i epokës së Veblenit pyet: “Çfarë kam?”

Ndërsa njeriu i qytetërimit pyet: “Çfarë do të mbetet pas meje?”

Ky është dallimi thelbësor midis dy botëve.

Në vitin 1899, Vebleni shpjegoi se si njeriu e bën pasurinë e tij të dukshme. Sot kemi kaluar një hap më tej: njeriu nuk shfaq më vetëm atë që zotëron, por e shndërron edhe veten në një markë.

Alternativa që propozojmë për t’iu kundërvënë kësaj nuk është pakësimi i prodhimit apo kufizimi i pasurimit. Përkundrazi, është prodhimi me më shumë kuptim dhe ndryshimi i drejtimit dhe destinacionit të pasurisë.

Sepse njeriu nuk ka ardhur në këtë botë vetëm për t’u parë. Ai ka ardhur për të lënë gjurmë.

Dhe ndoshta fjalia qytetëruese që vendosim përballë epokës së Veblenit është pikërisht kjo:

Shfaqja pyet: “Çfarë kam?”, ndërsa ndikimi pyet: “Çfarë do të mbetet pas meje?”

Sepse shkalla më e lartë e pasurisë nuk qëndron në shfaqjen dhe ekspozimin e saj para njerëzve.

Shkalla më e lartë e pasurisë është që ajo të tejkalojë jetën e të zotit dhe të shndërrohet në një ndikim të qëndrueshëm që i sjell dobi njerëzimit dhe i shërben mbarë njerëzimit.

Autor: Tahsin Koçak

Përktheu: Elton Harxhi

By: ardhmëriaonline.com

]]> https://ardhmeriaonline.com/qyteterimet-perplasese/ Sun, 09 Aug 2026 06:18:56 +0000 https://ardhmeriaonline.com/?p=7089 Janë qytetërimet që karakterizohen kryesisht nga përplasja dhe konflikti me të tjerët. Në të vërtetë, këto nuk do të duhej të quheshin fare “qytetërime”, por ne e përdorim këtë term në mënyrë figurative, për të paraqitur një pamje të një shoqërie të caktuar me tipare të veçanta. Ato mund të ndahen në dy lloje, ashtu siç i kemi klasifikuar edhe “qytetërimet e njohjes dhe bashkëjetesës”: ato mund të jenë ose përplasëse brenda vetes, ose përplasëse me të tjerët jashtë saj.

Sa u përket qytetërimeve që përplasen brenda vetes, ato janë qytetërime ku zhvillohet konflikt ndërmjet individëve të popullit të tyre ose ndërmjet vetë popujve të tyre. Ky është lloji më i rrezikshëm i përplasjes, sepse pasojat janë të rënda dhe plagët janë të thella. Kjo është ajo që njihet si luftë civile.

Shembuj të tillë i kemi parë në histori: në Jethrib ndërmjet fiseve Evs dhe Hazrexh para hixhretit të Profetit (a.s) drejt saj; në Romë para rënies së saj; si dhe në kohët bashkëkohore në Liban, Ruandë apo në atë që shohim sot në Irak.

Këto shoqëri zakonisht nuk arrijnë kurrë një stabilitet të vërtetë. Për këtë arsye, ato nuk kanë fuqi për përplasje të jashtme dhe zakonisht zhyten në problemet e tyre të brendshme.

Ndërsa lloji i dytë i qytetërimeve përplasëse janë qytetërimet që përplasen me të tjerët jashtë vetes. Këto zakonisht janë të bashkuara dhe të qëndrueshme nga brenda në një masë të madhe, gjë që u jep mundësinë të mendojnë për botën e jashtme. Por, fatkeqësisht, ky mendim është i shtrembëruar dhe çon në përplasje të vazhdueshme.

Përse këto qytetërime përplasen me të tjerët dhe nuk kërkojnë interesa të përbashkëta? Arsyeja zakonisht lidhet me një gjendje mendjemadhësie dhe arrogance të skajshme, e cila ua verbon shikimin ndaj të drejtave të pjesës tjetër të njerëzimit. Kjo mendjemadhësi vjen si pasojë e njërit prej dy shkaqeve, ose e të dyjave së bashku.

Shkaku i parë është teprimi në fuqi. Këtë e ka përmendur Allahu i Lartësuar në Kuran, kur rrëfen për një qytetërim përplasës, atë të popullit Ad, duke thënë: “Sa i përket fisit Ad, ata u treguan mendjemëdhenj në tokë pa të drejtë dhe thanë: ‘Kush është më i fuqishëm se ne?’”[1]

Siç kuptohet qartë nga ajeti, shkaku i mendjemadhësisë së tyre ishte fuqia e madhe që zotëronin.

Ndërsa shkaku i dytë është epërsia racore, domethënë kur një popull e sheh veten më të lartë në aspektin racor se të tjerët. Për këtë arsye, ata mendojnë se kërkimi i interesave të përbashkëta është cenim i të drejtave të tyre, sepse e konsiderojnë veten me vlerë më të madhe dhe me pozitë më të lartë; prandaj, sipas tyre, bota duhet t’u shërbejë atyre dhe të kujdeset për interesat e tyre.

Edhe pse ky botëkuptim është jashtëzakonisht i papranueshëm dhe i palogjikshëm, ai ekziston. Madje, disa popuj të botës janë karakterizuar nga kjo qasje gjatë shumë periudhave të historisë.

Një prej shembujve më të spikatur të qytetërimeve përplasëse me botën e jashtme është ajo që kemi parë në historinë e tatarëve. Ushtritë tatare u nisën nga Azia Lindore, duke depërtuar në shtetet e botës, duke shkatërruar çdo gjë që u dilte përpara dhe duke rrënuar çdo vend ku kalonin. Ato nuk kërkuan asnjëherë njohje, bashkëpunim apo komunikim me të tjerët; përkundrazi, synimi ishte shkatërrimi, përmbytja dhe zhdukja e qenies njerëzore.

Ky është një shembull i qartë i shpirtit të keq përplasës, i cili nuk njeh asgjë përveç shkatërrimit.

Autor: Ragib Serxhani

Përktheu: Elton Harxhi

By: ardhmëriaonline.com

[1] – Sure Fussilet: 15.

Këtu do të paraqesim pikat dhe treguesit më të rëndësishëm të këtyre kapërcimeve, duke respektuar kufijtë e hapësirës që lejon ky artikull.

Së pari: Kalimi nga “idhujtaria” në rabbanijje (orientimi hyjnor)

Dëshmia “La ilahe il-lAllah” është dëshmia më e madhe e çlirimit njerëzor; ajo e nxjerr njeriun nga adhurimi i njerëzve drejt adhurimit të Zotit të njerëzve. Ajo është hyrja themelore për formimin e njeriut, i cili e thërret tek Allahu me vetëdije të qartë dhe me një busull të saktë në rrugën drejt Allahut dhe jetës së përtejme.

Nën këtë titull përfshihet përqafimi i Islamit si besim, mendim, metodologji dhe sjellje; si dhe çlirimi nga “adhurimi” i idhujve të epshit, dëshirës, pasurisë dhe shenjtërimit të liderëve, apo çdo “idhulli” tjetër material apo shpirtëror.

Kur njeriu beson se jeta dhe vdekja janë në dorën e Allahut, se furnizimi është në dorën e Allahut, se dobia dhe dëmi janë në dorën e Allahut dhe se asgjë në qiej e në tokë nuk ndodh veçse me caktimin e Tij, atëherë ai nuk i frikësohet as liderit, as mbretit, as drejtorit, as kundërshtarit, as armikut. Në atë moment ai zotëron elementet e forcës, dinjitetit, guximit, durimit, sakrificës, mbështetjes tek Allahu dhe llogaritjes së shpërblimit prej Tij; si dhe fiton aftësinë për të menduar, për të marrë nisma dhe për të krijuar në mënyrë pozitive, larg frymës së humbjes, frikës, përtacisë dhe frikacakërisë.

Ky kapërcim përbën bazën themelore për çdo ringritje qytetëruese dhe për çdo ndërtim të ekuilibruar civilizues, sepse ai vendos rregullat e harmonisë ndërmjet shpirtit dhe materies, rregullon marrëdhënien ndërmjet njeriut dhe Krijuesit të tij, si dhe ndërmjet njeriut dhe gjithësisë, duke përcaktuar përparësitë dhe misionet e tij madhore në jetën e kësaj bote.

Së dyti: Kalimi nga dobësia në hilafet (mëkëmbësi në tokë)

Ky është kapërcimi që lidhet me zotërimin e elementeve të forcës dhe me ngritjen e cilësive, kushteve dhe standardeve subjektive e objektive, për të merituar përmbushjen e misionit të hilafetit në tokë.

Umeti ka vuajtur për shekuj me radhë nga rënia politike, shoqërore, ushtarake, ekonomike dhe shkencore; ka paguar çmimin e sundimit trashëgimor dhe të sundimit tiranik, çmimin e përçarjes dhe fragmentimit politik; ka vuajtur nga ngurtësimi në fikh dhe nga dobësimi i fikhut të prioriteteve, fikhut të çështjeve të reja dhe fikhut të realitetit. Gjithashtu ka vuajtur nga shfaqjet e luksit, plogështisë dhe largimit nga xhihadi; duke humbur rolin udhëheqës dhe aftësinë për krijimtari qytetëruese. Shumica e vendeve të saj, sidomos në dy shekujt e fundit, iu nënshtruan kolonializmit perëndimor dhe përjetuan një tjetërësim qytetërues.

Ka ardhur koha që ky umet të zotërojë elementet e forcës që lidhen me fuqizimin e fesë së Allahut dhe realizimin e hilafetit. Këto elemente nuk realizohen veçse përmes tipologjisë së “të fortit dhe të besueshmit”, përmes robërve të Allahut me vendosmëri të fuqishme, përmes udhëheqjes besimtare dhe strukturave institucionale konsultative (shura). Ato kërkojnë gjithashtu daljen nga kompleksi i mahnitjes ndaj Perëndimit, ndërtimin e vetëbesimit dhe aftësinë për të ofruar modelin më të lartë qytetërues njerëzor. Duhet theksuar se hilafeti nuk kufizohet vetëm në aspektin politik, por shtrihet në dimensione të ndryshme qytetëruese: besimore, edukative, intelektuale, kulturore, shoqërore, shkencore etj.

Së treti: Kalimi nga “shkuma” në cilësinë misionare

Ky është një kapërcim që kërkon ndryshim cilësor në formimin psikologjik të njeriut musliman, veçanërisht në fushën e interesave, prioriteteve dhe mënyrës së shfrytëzimit të kohës, energjive dhe aftësive.

Siç na ka treguar Muhammad (a,s), ne jemi bërë një umet ndaj të cilit kombet vërsulen siç vërsulen ngrënësit mbi sofrën e tyre. Ne jemi shumë në numër (rreth dy miliardë e pesëdhjetë e pesë milionë në vitin 2025), por jemi “shkumë si shkuma e përroit”, pasi dobësia ka pushtuar zemrat tona për shkak të dashurisë për dynjanë dhe urrejtjes ndaj vdekjes.

Ky umet, i goditur nga qeveri të korruptuara e despotike, të nënshtruara ndaj ndikimit të jashtëm, vuan nga përhapja e “banalitetit” në të gjitha format e tij; nga rënia e standardeve të sjelljes; nga mbizotërimi i prirjes materialiste konsumatore; nga kultura e argëtimit bosh dhe triumfi i dukjes mbi thelbin; nga kultura e kënaqësisë së çastit; nga zhveshja e njeriut nga kuptimi i ekzistencës dhe misionit të tij në jetë, si dhe nga zbrazja e tij prej referencës morale. Jeta e tij shndërrohet në një jetë konsumuese, jo prodhuese. Si pasojë, ai bëhet i manipulueshëm, i kolonizueshëm, i nënshtrueshëm ndaj armiqve; lehtësisht i orientueshëm nga regjimet, tregu apo media… duke u reduktuar në një numër, një mjet, një mall, në “shkumë”.

Prandaj, kapërcimi cilësor këtu nënkupton kalimin nga gjendja sipërfaqësore e “shkumës” në gjendjen misionare, ku njeriu realizon objektivat e ekzistencës së tij: adhurimin e Allahut, vendosjen e drejtësisë, përhapjen e së vërtetës dhe ndërtimin e tokës. Është gjendja që e shndërron nga njeri bosh e konsumues në bartës të një mesazhi që tejkalon vetveten. Është ajo gjendje në të cilën ai ecën në gjurmët e Ibrahimit (a.s.), duke u bërë “një njeri sa një umet” “Vërtet, Ibrahimi ishte një umet”. Është gjendja që e afron me atë njeri që merr shpërblimin e pesëdhjetë dëshmorëve nga sahabët (r.a.), siç na ka lajmëruar i Dërguari i Allahut (a,s). Është një gjendje, shenjat e së cilës i kemi parë në Gaza.

Së katërti: Kalimi nga elitizmi në masivitet

Forcat e ringritjes qytetëruese nuk duhet të kufizohen vetëm në elitat intelektuale, as në sallonet e diskutimeve teorike apo luksin e dijes abstrakte; përkundrazi, ato duhet të jetojnë mes njerëzve, me hallet dhe shqetësimet e tyre, duke shprehur pulsin dhe vuajtjet e tyre. Ato duhet ta thjeshtojnë diskursin e tyre intelektual dhe ideologjik, në mënyrë që ai të shndërrohet në ide, vizione dhe slogane lehtësisht të përhapshme e të përqafueshme, në një frymëzim rreth të cilit mund të mobilizohen masat dhe të forcohet gatishmëria e tyre për sakrificë.

“Elita” duhet të paraqesë modele të gjalla në mesin e njerëzve, sepse shërimi i umetit nga sëmundjet dhe plagët e tij nuk arrihet pa përzierje dhe ndërveprim të vërtetë, pa fanarë që ndriçojnë rrugën dhe pionierë që drejtojnë busullën dhe udhëheqin njerëzit. Kjo është gjendja që krijon bazën popullore të domosdoshme për kalimin drejt proceseve të ndryshimit.

Është një thirrje drejtuar dijetarëve, thirrësve dhe mendimtarëve që të zbresin në terren, të trashëgojnë misionin e profetëve, ta adhurojnë Allahun përmes urdhërimit për të mirën dhe ndalimit nga e keqja, përmes përhapjes së së mirës, ngritjes kundër padrejtësisë, përballjes me korrupsionin, nxjerrjes në pah të potencialeve më të mira të njerëzve dhe durimit ndaj vështirësive që hasin. Është një thirrje që thyen rrethimin e regjimeve të korruptuara dhe anulon përpjekjet e tyre për të shtrembëruar Islamin dhe thirrësit e tij.

Së pesti: Kalimi nga shoqëria në shtet

Gjatë dekadave të fundit, lëvizjet dhe rrymat islame arritën që rryma islame të bëhej më e fuqishmja dhe më popullorja, të përhapej një gjendje fetarizimi në shkallë të ndryshme në mesin e popullit dhe që shumica të aspironte realizimin e modelit islam në jetën bashkëkohore. Në shumë vende, rryma islame arriti të dalë në krye në zgjedhjet studentore, sindikale dhe parlamentare, sidomos në mjedise me konkurrencë të lirë dhe të ndershme.

Megjithatë, aftësia e këtyre rrymave për të paraqitur një vizion të pjekur për projektin e shtetit bashkëkohor islam dhe për ta zbatuar praktikisht në terren mbeti e dobët dhe e mangët. Kur disa prej tyre patën mundësinë të qeverisin, shfaqën konfuzion ose ranë në boshllëqe që ua lehtësuan kundërshtarëve dhe armiqve t’i godasin dhe t’i dështojnë.

Disa prej këtyre rrymave nuk kishin një lexim realist të forcave vepruese, të “shtetit të thellë” dhe të ndikimit të fuqive rajonale e ndërkombëtare. Disa të tjera nuk arritën të theksonin veçoritë e projektit islam, por ofruan programe përmirësuese sipërfaqësore dhe “flluska” brenda një makinerie dhe mjedisi laik. Disa hynë në aleanca dhe politika pajtuese që ua zbehën identitetin dhe thelbin e projektit të tyre, duke ua humbur busullën, shijen, ngjyrën dhe dallueshmërinë derisa qytetari nuk mund ta dallonte më këtë rrymë nga të tjerat.

Disa, pasi patën sukses në revolucion, dështuan në përmbushjen e elementeve të tij: nuk morën kontrollin mbi nyjet e vendimmarrjes politike, të sigurisë dhe medias; nuk krijuan forcë dhe mjedis për mbrojtjen e revolucionit; nuk vendosën drejtësi tranzitore për të çrrënjosur regjimin e mëparshëm; nuk ndërvepruan në mënyrën më të mirë me pulsin e masave dhe vrullin revolucionar që ai të mbetej mburoja dhe leva e tyre; nuk patën vendime të vendosura dhe programe të forta që të sillnin një ndryshim cilësor të ndjeshëm që në fillim.

Prandaj, rrymave islame u mbetet ende një rrugë e gjatë për të përmbushur kërkesat e udhëheqjes dhe të prijësisë së shtetit bashkëkohor islam.

Së gjashti: Kalimi nga korniza e kufinjve shtetëror në umet

Umeti është themeli i përkatësisë, siç thuhet në Kuran: “Vërtet ky është umeti juaj, një umet i vetëm” dhe “Ju jeni umeti më i mirë i nxjerrë për njerëzit”. Po ashtu, në deklaratën/kushtetutën e Medinës thuhet: “Besimtarët janë një umet i vetëm përveç të tjerëve”; gjaku i tyre është i barabartë, ata janë një dorë kundër kujtdo tjetër dhe më i vogli prej tyre mbron me përgjegjësi në emër të të gjithëve.

Kolonializmi, i mbështetur nga elementet e dobësisë, prapambetjes dhe përçarjes në umet, la pas sisteme shtetërore të ndara në dhjetëra shtete, të cilat ngritën mure kufijsh gjeografikë e moralë mes bijve të umetit. Madje, në çështjet e qëndrimit, punës, pronësisë dhe shtetësisë, ato shpesh shkuan përtej edhe sistemeve perëndimore. Çdo shtet krijoi kufizimet, tavanet dhe prioritetet e veta, të cilat u shndërruan në standarde sunduese, të paraprira mbi kriteret dhe konsideratat që Islami i ka vendosur për umetin.

Kjo solli një gjendje egoizmi dhe mbylljeje në vetvete, si dhe mungesë përgjegjësie ndaj çështjeve madhore të umetit, siç është çështja e Palestinës. Nën sloganet e përparësisë kombëtare-shtetërore u normalizuan marrëdhëniet me armikun, me arsyetimin e “stabilitetit dhe zhvillimit”; u kriminalizua rezistenca dhe u hoq dorë nga tokë e shenjtë e bekuar.

Në këto mjedise shtetërore, umeti ynë humbi qindra mijëra mendje intelektuale që gjetën hapësirë krijimtarie në Perëndim, ndërsa vendet muslimane vuajtën nga sisteme të korruptuara e despotike, të cilat fuqitë e mëdha i nënshtruan lehtësisht, i shfrytëzuan dhe ua “mjelën” pasuritë, duke i mbajtur në rrethe dobësie, prapambetjeje dhe përçarjeje, si dhe duke imponuar politika që bien ndesh me interesat madhore të umetit dhe ringritjen e tij.

Kthimi tek umeti është domosdoshmëri që nuk duhet të presë patjetër unitetin e plotë politik të vendeve muslimane, edhe pse kjo mbetet një aspiratë legjitime afatgjatë. Ai duhet të nisë së paku në nivelin e sjelljes dhe ndjenjës, të zgjerohet në të gjitha format e vëllazërisë islame përtej kufijve dhe të forcohet përmes bashkëpunimit, solidaritetit dhe mbështetjes së ndërsjellë përballë sfidave. Më pas mund të zhvillohet gradualisht duke u dhënë përparësi bijve të umetit në lëvizje, qëndrim, punë, pronësi dhe shtetësi; duke i dhënë përparësi vendeve muslimane në ekonomi dhe tregti; duke forcuar bashkëpunimin politik, ekonomik dhe ushtarak ndërmjet tyre përballë fuqive kolonialiste; dhe duke krijuar terrenin e nevojshëm për projekte uniteti. Pa dyshim, sfidat janë të mëdha, por kalimi drejt umetit është detyrim fetar dhe domosdoshmëri strategjike.

Së shtati: Kalimi nga fikhu pa fuqi te fikhu i fuqisë

Në ciklet qytetëruese, rrethanat e vështira formojnë burra të fortë; burrat e fortë ndërtojnë shtete të fuqishme e të begata; por kur shteti zhytet në luks e rehati dhe e tepron me komoditetin, lindin breza të dobët e “shkumë”, gjë që paralajmëron rënie dhe nënshtrim ndaj fuqive rivale.

Në realitetin tonë bashkëkohor, megjithë ashpërsinë e rrethanave, sistemet e korrupsionit dhe despotizmit, si dhe njerëzit e paaftë e të dhënë pas interesave, shtyjnë drejt më shumë luksi e banaliteti, si ogur i rënies së mëtejshme.

Mjediset e ashpërsisë dhe qëndrueshmërisë që u krijuan vitet e fundit në disa vende tona, megjithë vështirësinë e tyre, ofruan hapësira për ringritje qytetëruese për ata që i përjetuan ato, dhe duhet të shfrytëzohen sa më mirë. Modeli i Gazës së rrethuar e të goditur për 17 vjet me shkatërrim, vrasje dhe uri, kur u përball me frymë sfide pozitive nga rezistenca, arriti të formojë njeriun e saj dhe bazën e saj popullore; të ofrojë një model global në durim e sakrificë; të dëshmojë mundësinë e mposhtjes së armikut; të frymëzojë umetin dhe mbarë njerëzimin; dhe të përmbysë ekuilibrat.

Nga ana tjetër, çdo projekt qytetërues ka nevojë për modele të forta, të besueshme, serioze e dinjitoze, të gatshme për sakrificë në mbrojtje të shenjtërive, atdheut, dinjitetit, lirisë dhe pavarësisë së tyre, në mënyrë që të jenë të afta të çlirohen nga kolonializmi i drejtpërdrejtë apo i tërthortë dhe të prodhojnë vendimmarrje të pavarur nga hegjemonia e jashtme.

Fikhu i fuqisë nuk nënkupton domosdoshmërisht nxitim drejt luftërave e përplasjeve; por edukimi besimor me frymë përpjekjeje, formimi i karakterit burrëror dhe ushtrimi me kulturën e qëndrueshmërisë duhet të jenë pjesë natyrore e formimit të njeriut musliman, sidomos në këto rrethana. Pastaj përcaktohet masa e duhur e përfshirjes në përballjen me armiqtë, secili sipas rrethanave, mjedisit politik, mundësive dhe prioriteteve të fazës.

Së fundi, projekti i ringritjes kërkon që ta marrim Librin me vendosmëri; se ai është seriozitet dhe jo lojë; se është një rrugë e shtruar me sakrifica dhe vuajtje, jo me dëshira e fantazi, as me shumë debat e pak veprim. Ai nuk është luks zgjedhjeje, por domosdoshmëri e pashmangshme, që umeti të rikthejë dinjitetin, lavdinë dhe rolin e tij në prijësinë qytetëruese njerëzore.

Autor: Muhsin Muhamed Salih

Përktheu: Elton Harxhi

By: ardhmëriaonline.com

I pari ishte institucion publik shtetëror, ndërsa i dyti ishte privat por nuk vura re ndonjë ndryshim mes dy instucioneve nga ajo që afronin.

Shtëpia e të moshuarve dhe të pafuqishmëve ishte themeluar në vitin 1895 gjatë kohës së sulltan Abdulhamidit, e cila vazhdon dhe dallohet për kujdesin ndaj të moshuarve.

Takova drejtorin e institucionit, Hamzën, i cili ishte një njeri që e donte bamirësinë dhe punën humanitare. Ai ishte zgjedhur dhe emëruar nga presidenti i shtetit, dhe kjo politikë ndiqet që nga koha e sulltan Abdulhamidit.

Ai na prezantoi historinë dhe aktivitetet e institucionit, pastaj na shoqëroi në ambientet e tij. Vura re se të gjithë të moshuarit pranë të cilëve kalonim e mirëprisnin, qeshnin me të, e ftonin të ulej me ta dhe shfaqnin dashuri e admirim ndaj tij, ndërsa ai bisedonte dhe bënte shaka me ta.

Nga gjërat e veçanta që pashë në këtë institucion ishte kujdesi për ambientin, pastërtinë dhe shërbimet shëndetësore. Në këtë shtëpi jetonin afërsisht 500 të moshuar dhe për ta kujdeseshin 450 punonjës në aspektin administrativ, shëndetësor, psikologjik, sportiv dhe social.

Në Turqi, rreth 100000 të moshuar përfitojnë kujdes nga këto institucione përmes 700 vakëfeve, të ardhurat, e të cilave shpenzohen për të moshuarit dhe të pafuqishmit.

Gjatë vizitës kaluam pranë një thertoreje delesh dhe u habita nga prania e saj. Kur pyeta për arsyen, më thanë: “Ne therim çdo ditë 100 dele për të përgatitur ushqimin e rezidenteve të këtij institucioni dhe të disa qendrave të tjera afër tij.”

Brenda institucionit kishte një xhami, kopshte, kafene, furrë buke dhe muze. Ai ishte si një qytet i vogël ku i moshuari jeton pa pasur nevojë të dalë jashtë.

Gjatë shëtitjes më tërhoqi vëmendjen prania e një kishe dhe një sinagoge hebraike. Kur pyeta për arsyen e ekzistencës së tyre, më thanë: “Këto janë që nga koha e Abdulhamidit ku në atë kohë të krishterët përbënin 40% të popullsisë së Stambollit, prandaj u ndërtua një kishë brenda institucionit dhe ne e kemi ruajtur deri sot, megjithëse tani askush nuk hyn në të.”

Pastaj vizituam muzeun dhe pamë shumë fotografi të varura dhe kur pyeta për to, më thanë se ato ishin fotografitë e personave që kishin ndërruar jetë nga ata që kishin jetuar në këtë shtëpi që nga fillimi i saj deri më sot, dhe ne e ruajmë kujtimin e tyre.

Ndërsa po ecnim, më erdhi pranë një grua me emrin Aishe, e cila lëvizte me karrocë. Ajo na përshëndeti dhe tha duke buzëqeshur e duke qeshur: “Më uroni!” Ne i thamë: “Urime për çfarë?” Ajo tha: “Sot bëhen 35 vjet që jetoj në këtë institucion dhe jam shumë e lumtur dhe e gëzuar.” U ula dhe bisedova me të përmes përkthyesit dhe ajo ishte shumë e gëzuar nga vizita.

Në fund të vizitës na prezantuan projektin e tyre të ri i cili ishte një qytet i tërë për të moshuarit dhe të pafuqishmit që do të hapet brenda dy viteve të ardhshme. Emri i tij do ndryshonte nga “Shtëpia e të Pafuqishmëve” në “Shtëpia e Mëshirës”. Aty do të ketë shtëpi, rrugë dhe dyqane.

Gjithashtu na shpjeguan disa veçori të këtij qyteti, ndër to pishina dhe shatërvane në mënyrë të tillë që tingulli i ujit të krijojë një melodi që ndihmon në trajtimin e sëmundjeve të të moshuarve. U habita nga kjo ide dhe ata më treguan një film për pishinat dhe shatërvanët e qytetit të ri, ku tregohej se si inxhinierët kishin projektuar tingujt e ujit për të qenë një trajtim psikologjik dhe shëndetësor për të moshuarit.

Institucioni i dytë që vizitova merret me personat me aftësi të kufizuara. U takova me drejtoreshën e institucionit dhe një nga themelueset e tij, prej njëzet vitesh, zonjën Zafinaze.

Ajo tha se qëllimi i institucionit është të zgjojë motivimin dhe aftësitë e personit me aftësi të kufizuara, në mënyrë që ai të bëhet pozitiv dhe aktiv në shoqëri.

Gjatë bisedës, ajo tha se Allahu merr dhe jep, dhe se çdo person me aftësi të kufizuara ka cilësi pozitive dhe pika të forta, por shumë prej tyre dorëzohen përballë aftësisë së kufizuar dhe bëhen barrë për shoqërinë.

Ky institucion ka arritur të fusë 5000 persona me aftësi të kufizuara në tregun e punës në Turqi, duke i bërë ata produktivë në shoqëri dhe duke ndryshuar jetën e tyre për më mirë. Shumë prej tyre janë martuar, kanë fëmijë dhe krijuan familje.

Ajo na paraqiti një histori suksesi të një personi me aftësi të kufizuara, i cili ishte i braktisur . Kur institucioni u kujdes për të, ai vazhdoi studimet dhe u diplomua dy here në master.

Më pas u martua me një vajzë me nevoja të veçanta dhe e inkurajoi edhe atë që të vazhdonte studimet, derisa ajo u diplomua në universitet dhe gjithashtu mori diplomën e masterit.

E gjitha kjo, ndodhi falë ndjekjes së rasteve nga ana e institucionit dhe inkurajimit të tyre për të punuar dhe për t’u nisur drejt një jete aktive.

Kjo është një histori suksesi ndër shumë histori të tjera që dëgjova gjatë takimit, për shumë raste që ata i ndjekin qoftë edhe në shtëpitë e tyre.

Autor: Xhasim Mutava

Përktheu: Mevlad Çollaku

By: ardhmëriaonline.com

Fitreja që nuk jeton me teuhid është një fitre e vdekur. Shoqëria në të cilën përhapet imoraliteti është një shoqëri e vdekur, e destinuar patjetër drejt shkatërrimit. Qytetërimi grek, qytetërimi romak dhe qytetërimi persian janë dëshmi nga historia. Edhe shenjat e shkatërrimit në qytetërimin perëndimor paralajmërojnë fatin që i pret kombet në të cilat ky korrupsion gërryen nga brenda. Ndërsa shoqëria ku përhapen vrasjet dhe hakmarrjet është një shoqëri e kërcënuar nga rrënimi.

Prandaj Islami i ka bërë dënimet për këto krime ndër më të ashprat, sepse synon ta mbrojë shoqërinë e tij nga faktorët e shkatërrimit.” (Fi Dhilalil Kuran: 1231)

Autor: Sejjid Kutub

Përktheu: Elton Harxhi

By: ardhmëriaonline.com

Kur e shohim me këtë vlerësim objektiv, do të gjejmë se epoka e shpalljes dhe e kalifëve të drejtë (1–41 hixhri) është epoka më e mirë e historisë njerëzore në përgjithësi, dhe nuk i afrohet asgjë tjetër përveç jetës së profetëve, dhe ndoshta mund t’u afrohet edhe jeta e shoqëruesve më të afërt të profetëve në shkallën e parë.

Asnjë profet nuk ka pasur atë grumbull të madh njerëzish që e formoi i Dërguari i Allahut (a.s) me përkujdesjen e tij, dhe ai ishte kulmi ideal i qytetërimit islam.

Kur erdhën Emevitët (41–132 hixhri), kjo histori nuk u ndërpre, sepse viti 41 hixhri nuk nënkupton vdekjen e të gjithë sahabëve. Prandaj epoka e Emevitëve vazhdoi të ushqehej me këta njerëz të mëdhenj, dhe devijimi u kufizua në disa aspekte kombëtare dhe politike, ndërsa jeta fetare dhe shoqërore ishte në kulm; madje në këtë periudhë u realizuan pushtimet më të mëdha që i bëri populli musliman nën udhëheqjen e Beni Umejjes, me kënaqësi dhe vullnet.

Kur erdhën Abasitët (231–656 hixhri), jeta shoqërore, ekonomike dhe legjislative vazhdoi në rrjedhën e saj natyrore nën udhëheqjen e popullit musliman, sepse lumi i qytetërimit nuk varet nga ndryshimet politike që sjell ngritja apo rënia e një shteti tjetër.

Abasitët ranë në dy gabime:

E para: lëvizja e përkthimit në arabisht pa rregulla dhe kufizime të mjaftueshme, dhe pa një lëvizje kundërpërkthimi që do të përhapte akiden islame në botë.

E dyta: angazhimi i umetit me fitnen e “krijimit të Kuranit”, përdorimi i dhunës dhe ashpërsisë, dhe lënia e lirë e frerëve për mu‘tezilitët që ishin të mposhtur përballë ideve filozofike!

Megjithatë, Abasitët përhapën qytetërimin islam dhe në kohën e tyre u zgjerua një lëvizje paqësore dhe thirrëse për përhapjen e Islamit; sepse pushtimet ushtarake dhe politike të Beni Umejjes nuk nënkuptonin hyrjen e menjëhershme të njerëzve në Islam, pasi Islami nuk beson në detyrim. Prandaj epoka abasite ishte ajo që e përhapi Islamin përmes umetit thirrës, jo përmes shtetit mbështetës.

Gjithashtu, qeveria abasite u përball me vendosmëri kundër lëvizjeve batinite, si Bermekidët dhe Hurramitët; dhe mjafton që ajo qëndroi përballë valës fatimide që arriti të merrte nën kontroll Marokun dhe Egjiptin. Po ashtu, ajo përthithi ndikimin shiitnë pushtet, në atë mënyrë që kontrolli i tyre mbeti politik, jo batinit.

Më pas erdhën Zenkidët, Ejubidët dhe Memlukët, pastaj erdhën Osmanët, të cilët jetuan pesë shekuj deri në rënien e tyre në vitin 1924. Të gjithë patën disa mangësi, por i shërbyen Islamit në mënyrën më të madhe dhe e mbrojtën atë nga sulmet më të ashpra.

Dhe Islami – me lejen e Allahut dhe falë këtyre paraardhësve – vazhdon të ekzistojë deri sot, duke përballuar sprova, duke përthithur komplotet e fshehta dhe duke kaluar nga periudha e kolonializmit ushtarak dhe politik evropian në përballjen me pushtimin ideologjik kryqtar dhe sionist, e më pas në fazën e zgjimit islam dhe vështirësive që po përballet sot nga sfida dhe komplote globale.

Por Islami shtrihet në të gjitha kontinentet falë umetit thirrës, dhe fiton edhe përballë humbjeve politike dhe ushtarake, ashtu siç fitoi në kohën e tartarëve. Muslimanët do të vazhdojnë rrugën e tyre – me lejen e Allahut – dhe flamuri i Islamit do të valëvitet, sado të errëta të jenë retë; sepse Islami është zgjidhja e vetme për njerëzimin, jo vetëm për muslimanët, dhe është caktimi triumfues i Zotit dhe shpresa e vetme pa të cilën nuk ka shpëtim për njerëzimin.

Kjo histori e qëndrueshme, ky Islam fitimtar dhe ky qytetërim ideal që shkrin dimensionet emocionale, mendore, shpirtërore, individuale dhe shoqërore në një tërësi të vetme, dhe i jep njeriut njerëzinë e tij, ishte një dritë – shpirt dhe mendje – për gjithë botën për më shumë se dhjetë shekuj.

A është e lejueshme që kjo histori dhe ky qytetërim të shiten lirë në kohë kur kombet sajojnë për veten e tyre histori dhe imagjinojnë qytetërime?

Dhe a është e lejueshme që ato të mbeten objekt sulmi nga ithtarët e ideve të kota dhe prirjeve të devijuara, të ngurtësuar në shpella të ngjarjeve të veçanta, që nuk duan të dalin prej tyre për të parë më gjerë, për të hapur zemrën dhe për t’u trajtuar me njerëzimin sipas masës së kapacitetit njerëzor?

Me çfarë do të ecim në fushat e përplasjes së kombeve dhe dialogut të qytetërimeve?

Paraardhësit tanë janë stërgjyshërit tanë, dhe ne nuk mund të shkëputemi prej tyre përveç nëse kemi vendosur të humbim identitetin tonë. Vetëm emri nuk tregon përkatësinë e një njeriu dhe nuk mjafton në regjistrat e historisë.

Qytetërimi ynë janë tiparet tona qytetëruese me të cilat dallojmë veten ndërsa ndërtojmë qytetërimin tonë bashkëkohor teknologjik dhe njerëzor; ai është që na përfaqëson dhe vërteton se ne jemi një segment i veçantë i njerëzimit, jo skllevër të varur që u janë fshirë tiparet.

Ashtu si Ebu Bekri, Omeri, Othmani dhe Aliu – pas prijësit të thirrjes dhe të Dërguarit të njerëzimit (a.s) – janë shembujt dhe të mëdhenjtë tanë, po ashtu shohim edhe ata që erdhën pas tyre: ata janë më poshtë se ata, por më të pastër se ne dhe janë shembuj për ne; ata janë nga brezat më të mirë, nga sahabët dhe tabi‘inët dhe nga paraardhësit e përkushtuar në ixhtihad, qofshin të saktë apo gabues. Dhe kështu e edukojmë umetin me përkatësi ndaj qytetërimit të tij dhe ndërtuesve të tij, duke u krenuar me ta, pa i shenjtëruar dhe pa i ngritur në gradën e pagabueshmërisë, sepse nuk ka pagabueshmëri për askënd pas të Dërguarit të Allahut (a.s), vulës së profetëve.

Mjerë për një umet që i rri në pritë historisë së vet, ose e deformon atë, ose i zmadhon momentet e dobësisë në të, ose ecën pa shenja udhëzuese nga qytetërimi i tij; një umet i tillë është i humbur dhe i çorientuar, ai ka humbur rrugën!

Historia dhe qytetërimi ynë nuk janë për shitje, dhe historianët dhe mendimtarët tanë të vetëdijshëm, që të kuptojnë ligjet e Allahut në përparim, duhet t’ia kushtojnë veten mbrojtjes së kësaj historie dhe këtij qytetërimi, dhe gjithashtu t’i përdorin ato në mënyrën e duhur për ringjalljen e dëshiruar bashkëkohore të qytetërimit.

Autor: Ragib Serxhani

Përktheu: Elton Harxhi

By: ardhmëriaonline.com

Megjithatë, ne jemi dëshmitarë të një shtimi të vazhdueshëm të sulmeve të ashpra ndaj Islamit dhe myslimanëve. Një prej formave dhe mekanizmave të kësaj fushate është akuzimi i myslimanëve si të prapambetur dhe reaksionarë, etiketimi i tyre si të ngurtë e barbarë, si edhe pretendimi se dhuna dhe terrorizmi janë pjesë të pandashme të moralit dhe karakterit të tyre. Përballë këtyre akuzave, shumë myslimanë qëndrojnë të pafuqishëm, pa qenë në gjendje të japin përgjigje bindëse apo të paraqesin argumente që i rrëzojnë këto pretendime. Në pjesën më të madhe, kjo heshtje buron nga padija jonë e thellë mbi bazat tona, historinë tonë, metodologjitë tona dhe qytetërimin tonë.

Përtej kësaj padijeje që i mban të lidhura mendjet tona, ekziston edhe dëshpërimi dhe humbja e shpresës, të cilat kanë pushtuar ndjenjat e shumë myslimanëve si pasojë e rrethanave të shumta me të cilat po përballet umeti në kohën tonë. Mjafton të vështrohet harta politike e botës islame për të kuptuar se sa shumë trishtim ngjall ajo në zemër. Po ashtu, gjendja shkencore, kulturore, ekonomike, madje edhe ajo morale, vuan nga një prapambetje e theksuar, e cila nuk i shkon për shtat një umeti fisnik si umeti islam. Kjo lë gjurmë të rënda në shpirt, duke e shtyrë atë drejt një dëshpërimi të papranueshëm dhe një plogështie që nuk i ka hije besimtarit.

Në këto rrethana, bëhet domosdoshmëri që t’u kthehemi burimeve tona, ta lexojmë historinë tonë dhe të njohim shkaqet e epërsisë dhe udhëheqjes sonë. Gjendja e brezave të fundit të këtij umeti nuk mund të përmirësohet ndryshe veçse me atë që përmirësoi gjendjen e brezave të parë të tij. Prandaj, ne nuk e studiojmë historinë dhe nuk thellohemi në qytetërim vetëm për të fituar njohuri teorike ose për t’i përdorur ato në debate akademike. Synimi ynë është rindërtimi i umetit, riparimi i çarjeve që e kanë dobësuar atë dhe rikthimi i myslimanëve në rrugën e drejtë. Njëkohësisht, synojmë t’ia bëjmë të njohur botës rolin tonë në ecurinë e qytetërimit njerëzor dhe kontributin tonë në përparimin e njerëzimit, jo për mburrje apo mendjemadhësi, por për t’ia atribuar të drejtën atyre që u takon, si dhe për të ftuar njerëzimin drejt fesë më të mirë, e cila ndërtoi umetin më të mirë të nxjerrë për njerëzit.

Megjithëse mendimtarët dhe autorët kanë dhënë përkufizime të ndryshme për kuptimin e fjalës qytetërim, nga këndvështrimi islam ai nënkupton aftësinë e njeriut për të ndërtuar një marrëdhënie të drejtë dhe të shëndoshë me Zotin e tij, me njerëzit me të cilët jeton, si edhe me mjedisin dhe të gjitha pasuritë që ai përmban. Sa më e lartë dhe më fisnike të jetë kjo marrëdhënie, aq më i përparuar dhe më i zhvilluar është qytetërimi; ndërsa sa më shumë të dobësohet e të zbehet ajo, aq më tepër njeriu bie në prapambetje dhe degradim. Prandaj, kulmi i qytetërimit është që njeriu të arrijë të ndërtojë marrëdhënien më të mirë të mundshme me Zotin e tij, me shoqërinë dhe me mjedisin ku jeton; ndërsa kulmi i prapambetjes është dështimi për t’i ndërtuar të gjitha këto marrëdhënie.

Ka shoqëri që mund të jenë në kulmin e qytetërimit në një aspekt, ndërsa në një aspekt tjetër të jenë thellësisht të prapambetura. Mund të gjejmë një njeri që është në gjendje të shpikë makineri, të krijojë pajisje të reja, të zhvillojë teknologjinë dhe t’i përdorë të gjitha këto në mënyrë të tillë që të mos dëmtojë elementet e tjera të mjedisit. Mirëpo, po ky njeri mund të mohojë ekzistencën e Krijuesit të Madhëruar ose të neglizhojë adhurimin dhe kthimin me përkushtim ndaj Tij. Nga një këndvështrim tjetër, njeriu mund të sillet me mirësi ndaj fëmijëve, prindërve, bashkëshortes dhe fqinjëve të tij, duke i trajtuar ata sipas normave të moralit të lartë dhe vlerave fisnike, por njëkohësisht mund të sillet në mënyrë të papërgjegjshme ndaj mjedisit, duke mos u kushtuar rëndësi shpendëve, peshqve dhe krijesave të tjera, e kështu të shkatërrojë, të dëmtojë, të cenojë dhe të tejkalojë çdo kufi.

Madje, njeriu mund të jetë i qytetëruar në një aspekt të caktuar të një fushe, por njëkohësisht i prapambetur në një aspekt tjetër të së njëjtës fushë. Kjo do të thotë se ai mund të ndërtojë marrëdhënie të mira me të afërmit, me shoqërinë dhe me umetin e tij, por të sillet padrejtësisht me shoqëritë e tjera njerëzore, duke mos u treguar atyre të njëjtën drejtësi që u tregon njerëzve të vet dhe as të njëjtën mëshirë që shfaq ndaj umetit të tij.

Po kështu, njeriu që shpik një armë të avancuar konsiderohet i qytetëruar vetëm nëse e përdor atë për vetëmbrojtje, për vendosjen e së drejtës dhe të drejtësisë, si edhe për mbrojtjen e lirisë dhe të mirës. Ndërsa, nëse të njëjtën armë të zhvilluar e përdor për padrejtësi, agresion dhe shtypje, atëherë ai është një njeri i prapambetur, edhe nëse ka arritur kulmet e aftësisë njerëzore në shpikje dhe inovacion.

Kështu, shtetet që sot quhen shtete të qytetëruara, si Amerika, Britania, Franca dhe të tjera, mund të jenë vërtet të qytetëruara në zhvillimin e mjedisit, në shfrytëzimin e pasurive të tyre dhe në realizimin e disa aspekteve të të drejtave të njeriut dhe të kafshëve. Por ato mund të jenë të prapambetura në zbatimin e disa standardeve morale, brenda apo jashtë shoqërive të tyre.

Ai që mohon ekzistencën e Zotit nuk mund të konsiderohet i qytetëruar. Ai që ndërton marrëdhënie jashtë kornizës së martesës, duke sjellë si pasojë prishje të madhe shoqërore, përhapje të imoralitetit, përzierje të prejardhjeve familjare dhe humbje të kujdesit ndaj fëmijëve, nuk mund të jetë i qytetëruar. Ai që neglizhon prindërit dhe ndërpret lidhjet farefisnore nuk mund të jetë i qytetëruar. Ai që konsumon alkoolin, merret me kamatë, përdor lëndë narkotike, institucionalizon bixhozin dhe legalizon prostitucionin, nuk mund të jetë i qytetëruar. Po ashtu, ai që përdor standarde të dyfishta, u shkakton padrejtësi popujve të dobët dhe shfrytëzon pasuritë e të varfërve, nuk mund të jetë i qytetëruar.

Kjo nuk do të thotë se ne mohojmë qytetërimin e tyre në fusha të tjera të jetës, si shpikja e sistemeve të dobishme, krijimi i pajisjeve të vlefshme dhe të tjera të ngjashme. Por, nisur nga kjo, mund të themi pa paragjykim dhe pa anësi se umeti islam është i vetmi në botë që zotëron një koncept gjithëpërfshirës të qytetërimit. Kjo vjen sepse ai ka një botëkuptim të saktë mbi Krijuesin, të Madhëruarin, dhe kupton mënyrën e drejtë të adhurimit ndaj Tij. Po ashtu, ai e ka bërë përsosjen e moralit një prej synimeve më madhore pas adhurimit të Allahut të Lartësuar.

Ky moral i lartë është shfaqur në mënyrën e sjelljes së tij me të gjithë pjesëtarët e umetit, qofshin të afërt apo të largët. Madje, ai e ka tejkaluar këtë duke u sjellë me mirësi edhe ndaj atyre që kanë mendime të ndryshme apo që kundërshtojnë. Kështu, edhe në gjendje lufte dhe në raste të konflikteve të ashpra me të tjerët, myslimanët kanë respektuar kufijtë moralë dhe janë sjellë me qytetërimin që u përshtatet si myslimanë.

Qytetërimi islam është ai që ka dëshmuar se një grua hyri në zjarr për shkak të një maceje që e kishte mbyllur dhe nuk e kishte ushqyer; po ashtu është ai që ka dëshmuar se një njeri fitoi hyrjen në Xhenet pasi i dha ujë një qeni. Ky është gjithashtu qytetërimi që ka dhënë kontribut të drejtpërdrejtë në përparimin e shumë shkencave të jetës, si mjekësia, inxhinieria, astronomia, kimia, fizika, gjeografia dhe shumë fusha të tjera të dijes.

Sipas këtij këndvështrimi, qytetërimi islam është i vetmi qytetërim që ka arritur kulmin e përparimit në të gjitha dimensionet. Ndërsa qytetërimet e tjera kanë mangësi; herë në një aspekt dhe herë në disa aspekte. Kështu, ne dëshmojmë se shoqëria romake ka qenë e përparuar në disa fusha, por e prapambetur në të tjera. Po kështu vërejmë të njëjtën gjë edhe te shoqëria perse, indiane apo kineze. Edhe shoqëritë moderne evropiane dhe amerikane kanë arritur zhvillim në disa fusha, por kanë mbetur prapa në fusha të tjera. Pikërisht në këtë kuptim e kuptojmë edhe fjalën e Allahut të Lartësuar: “Ju jeni populli më i mirë i nxjerrë për njerëzit.”[1]

Pra, ne nuk po flasim për një qytetërim të zakonshëm, i cili ka të ngjashëm apo të barabartë me të; përkundrazi, po flasim për “qytetërimin model”, ndaj të cilit duhet ta masin veten të gjitha shoqëritë.

Është krejt e qartë, gjatë studimit të historisë së qytetërimit islam, se sekreti më i madh i epërsisë dhe suksesit të tij ishte lidhja e fortë me Librin e Allahut të Madhëruar dhe me Sunetin e të Dërguarit të Tij (a.s). Pikërisht këto dy burime e nxitën forcimin e marrëdhënies ndërmjet myslimanit dhe Zotit të tij, shoqërisë së tij dhe mjedisit ku jeton. Në to gjenden ligje dhe dispozita të hollësishme, të cilat sigurojnë ngritjen e një qytetërimi të shëndoshë dhe të përparuar në të gjitha fushat, madje edhe në fushat materiale dhe ato të argëtimit.

Ndoshta ky kuptim është shprehur shumë qartë në fjalët e historianit francez Gustave Le Bon, kur ai dëshmon për qytetërimin islam dhe thotë: “Qytetërimi i arabëve myslimanë i futi kombet evropiane barbare në botën e njerëzimit. Universitetet e Perëndimit nuk njihnin ndonjë burim tjetër shkencor përveç veprave të arabëve; ata ishin të cilët e qytetëruan Evropën në aspektin material, intelektual dhe moral. Historia nuk njeh ndonjë komb që të ketë prodhuar atë që ata kanë prodhuar.”

Pyetja e rëndësishme që përsëritet në mendjen e të gjithëve është: Nëse ne kemi arritur dikur këtë nivel madhështor të përparimit dhe qytetërimit, atëherë përse kemi arritur në gjendjen ku ndodhemi sot, me të gjitha krizat, problemet, rënien dhe prapambetjen që ajo përmban?!

Përgjigjja e qartë ndaj kësaj pyetjeje është se myslimanët i braktisën shkaqet e fuqisë së tyre dhe e neglizhuan Kuranin dhe Sunetin, me gjithë ligjet e përsosura dhe dispozitat e përjetshme që përmbajnë. Madje, përtej kësaj, myslimanët u mahnitën aq shumë nga Perëndimi, saqë filluan të kërkonin në qytetërimin perëndimor shkaqet e fuqisë dhe mjetet e rilindjes. Ata nuk e kuptuan se, edhe pse ky qytetërim është ngritur në një fushë të caktuar, ai ka rënë në shumë fusha të tjera dhe se, në fund të fundit, ai është produkt i qenieve njerëzore, të cilat mund të qëllojnë, por edhe të gabojnë. Ndërsa Islami është një ligj hyjnor i përsosur, në të cilin nuk ka as të pavërteta dhe as gabime.

Prandaj, ne duhet të kemi besim të plotë te feja dhe Sheriati ynë, një besim praktik që na shtyn drejt krenarisë dhe nderimit për Islamin, si dhe drejt tejkalimit të kufizimeve të vendosura nga qytetërimet njerëzore. Por, para së gjithash, duhet ta kuptojmë në mënyrë praktike se suksesi dhe shpëtimi i këtij umeti qëndrojnë në ndjekjen e Kuranit dhe Sunetit në të gjitha fushat e jetës.

Epërsia e qytetërimit islam nuk ka qenë e kufizuar vetëm në mihrabin e namazit apo në fushat e xhihadit; ajo ka përfshirë çdo aspekt të vogël dhe të madh të jetës së njeriut. Përvoja islame ka arritur një sukses të pashembullt në besim dhe mendim, në arte dhe letërsi, në shkenca dhe eksperimente, në moral dhe vlera, në sisteme dhe institucione, në paqe dhe luftë. Kjo përvojë e veçantë, në të gjitha fazat e saj, është ndërtuar mbi baza të qarta të nxjerra nga Kurani dhe Suneti.

Prandaj, nëse dëshirojmë të rikthehemi te ky model madhështor i jetës, nuk ka alternativë tjetër përveç Sheriatit dhe nuk ekziston zgjedhje tjetër përballë urdhrit të Allahut. Allahu i Lartësuar thotë: “Nuk i takon asnjë besimtari dhe asnjë besimtareje që, kur Allahu dhe i Dërguari i Tij vendosin për një çështje, të kenë zgjedhje tjetër në atë çështje. Kush e kundërshton Allahun dhe të Dërguarin e Tij, ka humbur me të vërtetë në një humbje të qartë.”[2]

Kurse i Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë: “Kam lënë mes jush dy gjëra, për sa kohë që të kapeni fort pas tyre nuk do të devijoni kurrë: Librin e Allahut dhe Sunetin tim.”[3]

Kështu, detyra jonë e parë është një kthim i sinqertë. Ky kthim do të na sigurojë udhëzimin pas humbjes, udhëheqjen pas varësisë dhe qytetërimin pas prapambetjes. Po ashtu, ai do të na sigurojë përveç lumturisë së kësaj bote edhe lumturinë e botës tjetër.

Sa i vërtetë është Allahu në fjalën e Tij: “Kushdo që bën vepra të mira, qoftë mashkull apo femër, duke qenë besimtar, Ne do t’i japim atij një jetë të mirë dhe do t’i shpërblejmë me shpërblimin më të mirë për atë që kanë vepruar.”[4]

Gjithashtu, është e domosdoshme që të bëjmë përpjekje të mjaftueshme për të njohur bazat dhe rrënjët tona. Në këtë drejtim nuk mjafton një libërth i vogël, as disa faqe të shkëputura; madje nuk mjafton as një vëllim i vetëm nga shumë vëllime. Ne kemi nevojë që thjesht t’u kushtojmë kohë, madje vite të jetës sonë, leximit të kësaj historie madhështore dhe studimit të etapave dhe të gjitha dimensioneve të saj, në mënyrë që të zhytemi në trashëgiminë e jashtëzakonshme që na kanë lënë dijetarët e sinqertë dhe mendimtarët e shquar.

Ne kemi nevojë të lexojmë për familjen, të drejtat, politikën, mendimin, ekonominë, gjykimin, artet, estetikën dhe fusha të tjera të shumta. Kemi nevojë të njohim personalitetet tona të mëdha, paraardhësit tanë fisnikë, mënyrën se si kanë jetuar, si e kanë kuptuar fenë dhe si, përmes saj, kanë udhëhequr jetën e kësaj bote. Historia përmban thesare të panumërta dhe pasuri të pashtershme. Nëse kjo shprehje është e saktë për përshkrimin e çdo historie, atëherë ajo është edhe më e saktë, më e thellë dhe më e fuqishme kur bëhet fjalë për historinë islame.

Po ashtu, ne duhet t’ia përcjellim botës këtë histori me të gjitha pasuritë e saj. Njerëzit në mbarë botën nuk e njohin historinë dhe qytetërimin tonë; madje ata shpesh njohin për ne gjëra të shtrembëruara dhe një histori të deformuar. Kjo, si pasojë, çon në frikë, dyshim dhe mosbesim, madje mund të çojë edhe në tallje, përqeshje, e deri në armiqësi dhe agresion. Njeriu, nga natyra e tij, është kundërshtar i asaj që nuk njeh. Atëherë, përse duhet ta sjellim mbi vete armiqësinë e botës vetëm për shkak të mosnjohjes së së vërtetës sonë? Madje, edhe nëse nuk do të gjenim tek ata armiqësi apo urrejtje, a nuk jemi të obliguar t’i ftojmë ata në fenë islame dhe t’u sqarojmë mirësinë që ajo përmban?

Mesazhi i përjetshëm islam nuk u shpall vetëm për banorët e Gadishullit Arabik, por që nga dita e parë iu drejtua gjithë njerëzimit. Allahu i Lartësuar thotë: “Ne të kemi dërguar ty vetëm si mëshirë për botët.”[5]

Kurse i  Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë: “Çdo Profet dërgohej vetëm te populli i tij në mënyrë të veçantë, ndërsa unë jam dërguar për të gjithë njerëzit.”[6]

Ky koncept kërkon prej nesh një përpjekje të vazhdueshme në mbarë botën për ta bartur këtë fe të përjetshme dhe këtë qytetërim të lartë te të gjithë njerëzit. Po ashtu, kërkon prej nesh që t’u përgjigjemi dyshimeve të ngritura ndaj historisë sonë, të largojmë akuzat e padrejta ndaj saj, t’i tregojmë njerëzimit atë që i kemi dhënë dhe t’u sqarojmë njerëzve kontributin tonë në jetën e tyre.

Atëherë të gjithë do ta kuptojnë se shkaku i këtij përparimi madhështor ishte kjo fe fisnike. Shikoni se çfarë ka thënë shkrimtari dhe gazetari orientalist britanik R. V. C. Bodley, pasi studioi qytetërimin islam dhe njohu historinë e Islamit. Ai thotë me admirim për myslimanët: “Ata ishin si shiu që e bën pjellor vendin ku bie. Epoka e Rilindjes në Evropë u detyrohet pasardhësve të shokëve të Muhamedit (a.s), të cilët bartën pishtarin e kulturës, në një kohë kur Evropa ishte e zhytur në errësirat e Mesjetës.”

Kjo është një dëshmi e madhe dhe e mrekullueshme.

Por, si do të mund ta jepte Bodley këtë dëshmi pa studim dhe pa njohuri? A nuk është e mundur që një dëshmi e tillë të shndërrohet në shumë dëshmi të tjera? Dhe a nuk është e mundur që dëshmi të tilla të bëhen çelësa për zemrat dhe mendjet e jomyslimanëve?

Kjo është një përgjegjësi e madhe dhe një amanet madhështor: që ta çojmë këtë fe te të gjithë njerëzit. Ne jemi pasuesit e të Dërguarit të fundit (a.s) dhe pas tij na është ngarkuar përgjegjësia e përcjelljes së mesazhit. Ai (a.s) ka thënë: “Mund të ndodhë që ai të cilit i përcillet një mesazh ta kuptojë atë më mirë se ai që e ka dëgjuar fillimisht.”[7]

Ne nuk do ta rikthejmë këtë qytetërim të artë veçse me të njëjtën krenari të lartë, me një shpirt të fuqishëm moral, me një dinjitet që nuk shoqërohet me mendjemadhësi dhe me një forcë që nuk shoqërohet me padrejtësi apo agresion. Kjo është fryma që mund ta mbartë këtë mesazh dhe ky është karakteri që i përshtatet këtij qytetërimi.

Nuk kemi asnjë dyshim se rikthimi i myslimanëve në pozitën e udhëheqjes së botës do të bëhet një realitet që do ta shohin si të afërmit, ashtu edhe të largëtit. Allahu i Lartësuar thotë: “Dhe ata thonë: ‘Kur do të ndodhë kjo?’ Thuaj: ‘Ndoshta është afër.’”[8]

Në fund, e falënderojmë shumë Allahun që na ka krijuar myslimanë. Krenaria jonë është se kemi bartur këtë fe dhe jemi bërë pasues të zotërisë së të dërguarve dhe më të mirit të gjithë njerëzimit, Muhamedit (a.s). Po ashtu, krenaria jonë është se Allahu i Madhëruar na ka dhënë këtë histori të ndritur dhe këtë qytetërim të pastër.

Ka ardhur koha që t’i ngremë kokat tona me dinjitet dhe t’u tregojmë të gjitha krijesave me krenari se, falënderimi i takon Allahut, ne jemi myslimanë.

Autor: Ragib Sirxhani

Përktheu: Elton Harxhi

By: ardhmëriaonline.com

[1] – Sure Ali Imran: 110.

[2] – Sure Ahzab: 36.

[3] – Hakimi. Hadithi është Sahih.

[4] – Sure Nahl: 97.

[5] – Sure Enbija: 107.

[6] – Buhariu.

[7] – Buhariu.

[8] – Sure Isra: 51.

Gjiri Persik u paraqit sikur të ishte një entitet konsumator i zbrazët, që nuk di të bëjë gjë tjetër përveç luksit, dhe nuk posedonte mjete për ngritje veç atyre që i huazoheshin. Popujt e tij u portretizuan në disa retorika sikur të ishin të fundosur në sipërfaqësore, ose të robëruar nga pasioni, ose të paaftë për produktivitet intelektual dhe administrativ. Ky imazh nuk ishte gjë tjetër veçse një ndërtim selektiv, ku theksoheshin të pazakontat, shpikeshin disa dukuri, dhe injoroheshin thellësitë reale që vazhdonin të ekzistonin, edhe nëse nuk dihej t’i paraqiste vetvetes si duhet, derisa u konsolidua në mendjet e njerëzve një model i deformuar, i cili synohej të shihej si e vetmja e vërtetë.

Pionieri i ndihmës humanitare dhe veprës bamirëse

Megjithatë, Gjiri Persik në realitetin e tij është më i thellë se këto narrativa dhe më i fortë se këto imazhe; në thelb, ai është një depo e gjallë e vlerave, ku kuptimet e fesë, ritualet e adhurimit, shpirti i dhurimit dhe ndjenja kombëtare vazhdojnë të jenë të pranishme në detajet e jetës së përditshme, jo si rituale të ndara, por si komponentë të origjinës së formimit të ndjenjës kolektive.

Gjiri Persik ka qenë pionier i veçantë në fushën e ndihmës humanitare dhe veprës bamirëse, duke marrë mbi supe dhimbjet e umetit në momentet e saj më të rënda dhe duke kontribuar në rilindjen e projekteve të mëdha gjatë dekadave të tëra, deri sa u bë një nga burimet më të rëndësishme të veprimit human në botën islame, i shtyrë nga një kapital etik i thellë dhe një ndjenjë e rrënjosur përgjegjësie ndaj fesë dhe njerëzimit.

Asnjë njeri i drejtë nuk mund të mohojë se valët e zhveshjes kulturore kanë depërtuar në disa prej pjesëve të tij, ashtu si në të tjerët; megjithatë, përforcimi i këtyre dukurive në kurriz të kapitalit të vlerave dhe injorimi i dijetarëve, mendimtarëve dhe edukatorëve që ka, si dhe i metodave shkencore të konsoliduara dhe figurave të shquara që mbart, është një lexim i kufizuar që sheh vetëm atë që i është dashur të shohë. Instinkti i tij natyror mbetet i afërt me pastërtinë, dhe identiteti më i qëndrueshëm sesa ai i mjediseve të tjera që e kanë humbur profilin e tyre.

Aftësia për të ndikuar

Gjithashtu, Gjiri Persik nuk bazohet vetëm në një kapital vlerash, por përmban edhe një forcë materiale me ndikim në ekuacionet globale; ai është një nga shtyllat kryesore të ekonomisë botërore, posedon aftësinë për të ndikuar në lëvizjen dhe stabilitetin e tregjeve, dhe zë një pozicion strategjik që e bën një aktor të rëndësishëm në formësimin e shumë rrugëve. Kjo forcë – nëse drejtohet mirë – nuk është thjesht një mjet pushteti, por mund të kthehet në një mjet ringjalljeje dhe ndërtimi.

Këtu shfaqet e vërteta më e thellë: sekreti i Gjirit Persik nuk qëndron vetëm te pasuria, as vetëm te vlerat e tij, por te kjo ndërthurje unike mes vlerës dhe fuqisë; mes kapitalit fetar dhe etik, energjisë njerëzore premtuese dhe mundësive të mëdha materiale. Këto elemente, nëse mbeten të ndara, do të mbeten një fuqi e fshehur; por nëse bashkohen nën një vizion të vetëm, ato kthehen në një projekt qytetar me ndikim.

Sfida nuk ka qenë kurrë mungesa e mundësive, por mungesa e një vizioni që i organizon ato, i çliron nga konsumimi i pjesshëm dhe i rikthen drejt një qëllimi të madh. Prandaj, rikthimi në status nuk kërkon import të elementeve të reja, por ripërjetim të vetvetes, rikuperim të besimit, çlirimin e vetëdijes nga imazhi i imponuar, dhe pastaj ndërtimin e një projekti që bashkon atë që ekziston me atë që duhet të jetë.

Hapi i parë është që Gjiri Persik të kuptojë se nuk është një margjinë në histori, as një pasues në thelb, por një qendër peshe që mund të riaktivizohet. Kjo bindje nuk është luks intelektual, por kusht për lindjen e çdo projekti ngritjeje; kush nuk e njeh veten, humbet rrugën, dhe kush nuk e njeh vlerën e tij, humbet respektin ndaj të tjerëve.

Identiteti i Gjirit Persik

Më pas vjen transformimi i këtyre mundësive në një mesazh; pasuria, nëse nuk lidhet me një kuptim, shterret; nëse nuk drejtohet drejt një qëllimi më të lartë, kthehet në një barrë. Gjiri Persik ka mjete ndikimi që i mundësojnë të rindërtojë fusha të gjera: në arsim, media, veprim humanitar dhe ndërtimin e vetëdijes, jo thjesht përmes mbështetjes kalimtare, por përmes krijimit të modeleve institucionale që mishërojnë vlerat dhe i përkthejnë ato në realitet të qëndrueshëm.

Po ashtu, bashkimi i përpjekjeve, edhe në minimumin e tij, mund të kthejë këtë fuqi nga një gjendje shpërndarjeje në një gjendje veprimi; integrimi i mundësive dhe koordinimi i roleve krijon një ndikim që tejkalon shumën e pjesëve dhe jep aftësinë për ndikim të thellë. Fuqia, kur shpërndahet, shterret; kur organizohet, jep fryt.

Po ashtu, e rëndësishme është investimi te njeriu; mendjet e vetëdijshme, metodat e konsoliduara dhe edukimi i thellë janë ato që kthejnë burimet në qytetërim. Gjiri Persik ka një bërthamë premtuese në këtë fushë, e cila ka nevojë për kujdes metodik, fuqizim të vërtetë dhe çlirim nga varësia, për të udhëhequr rrugët e mendimit dhe reformës.

Gjithashtu, ajo që Gjiri Persik ka më shumë nevojë sot nuk është importimi i fuqisë, por rikuperimi i besimit; të njohë vetveten ashtu siç është, të besojë te ajo që ka dhe të drejtojë mirë mundësitë e tij.

Ndërtimi i të ardhmes

Kush nuk e njeh veten, humb rrugën; kush nuk e njeh vlerën e tij, humb respektin ndaj të tjerëve; kush e shpenzon mundësinë, e humb atë. Por nëse kupton pozicionin e tij dhe shfrytëzon mirë atë që i është dhënë, ai mund të bëhet një kapital i vërtetë për ummetin, ashtu si ka qenë gjithmonë në moralin dhe dhurimin e tij, dhe të kthehet partner i vërtetë në mbajtjen e mesazhit të saj, ndërtimin e ngritjes së saj dhe rifillimin e rolit të saj në botë.

Rikthimi në status nuk është kthim te një e kaluar që ka kaluar, por nisje drejt një roli që ende nuk është përfunduar; një rol që bashkon besnikërinë ndaj origjinës me aftësinë për rinovim, dhe qëndresën ndaj vlerave me fleksibilitetin në mjetet. Nëse Gjiri Persik kupton vetveten dhe shfrytëzon fuqinë e tij në një drejtim të bashkuar, ai jo vetëm rikthen vendin e tij, por bëhet një kapital i gjallë për umetin, duke kontribuar në rindërtimin e balancës së saj dhe duke marrë pjesë në ndërtimin e së ardhmes së saj, ashtu si ka qenë gjithmonë një kapital në dhurimin dhe moralin e tij.

Autor: Xhemal Abdusetar

Përktheu: Elton Harxhi

By: ardhmëriaonline.com

Islami erdhi te arabët në një kohë kur rrallëkush njihte shkrimin ose përdorte letrën; megjithatë, e bëri fjalën mrekullinë e parë dhe leximin detyrimin e parë. Kështu, fjala e parë që zbriti nga shpallja hyjnore ishte një urdhër i qartë e i prerë: “Lexo”. Me këtë fjalë filloi një ringjallje e madhe njerëzore që ndryshoi faqen e historisë.

Arabët para Islamit jetonin sipas natyrës së tyre të parë: shumica nuk dinte të shkruante e as të lexonte, por mbështetej në dëgjim, memorie dhe transmetim. Në të gjithë Gadishullin Arabik – siç tregojnë transmetimet – nuk kishte më shumë se shtatëmbëdhjetë burra që dinin shkrim. Megjithatë, Islami nuk e përçmoi këtë fillim modest; përkundrazi, e shndërroi në themel të një revolucioni njohurish që u shtri nga Meka në Andaluzí dhe nga Medina në Samarkand. Pejgamberi (a.s) e shihte dijen si shpëtimin e umetit. Kur u zunë rob disa burra nga Kurejshët në Ditën e Bedrit, ai nuk e bëri shpërblimin e tyre pasuri, por dije: secili rob që dinte diçka duhej t’u mësonte dhjetë fëmijëve muslimanë leximin dhe shkrimin. Me këtë veprim themelor u vendos guri i parë i një ndërtese kulturore gjithëpërfshirëse që zgjati shekuj me radhë.

Shkrimi u përhap shpejt ndër arabë dhe leximi u bë i zakonshëm në çdo vend që muslimanët e çlironin. Nuk kaloi asnjë shekull nga agimi i Islamit dhe në tokat islame numri i lexuesve dhe shkruesve e tejkaloi numrin e analfabetëve. Madje, në Andaluzí – siç përcillet – kishte gra e burra që dinin lexim e shkrim më shumë sesa në  të gjitha shtetet e Evropës së asaj kohe. Arsimi, pra, në Islam ishte një mision i përgjithshëm: nuk kufizohej nga shtresa shoqërore, gjinia apo mosha; ishte e drejtë për të gjithë dhe detyrë e shoqërisë që ta garantonte për secilin.

Të parët tanë e kuptuan se analfabetizmi nuk është vetëm mosnjohje e shkronjave, por paaftësi për ta kuptuar njëkohësisht fenë dhe jetën. Prandaj xhamitë ishin shkolla të hapura të dijes, mejtepet (shkollat fillore) ngriheshin pranë tyre për të mësuar jetimët dhe fëmijët e të varfërve; ishte e rrallë të ndërtohej një xhami pa u ngritur pranë saj edhe një mejtep ku fëmijët mësonin leximin dhe Kuranin. Edhe kampet ushtarake dhe pikat e rojës në kufij ishin si shkolla, ku mbaheshin mësime, lexohej hadithi, fikhu dhe gjuha.

Meqë Islami e bëri dijen adhurim, mësimi i leximit u kthye në domosdoshmëri fetare; sepse adhurimi i muslimanit dhe leximi i Librit të Allahut nuk mund të jenë të sakta pa njohjen e shkronjave dhe shqiptimin e saktë. Me këtë kuptim, arsimi në qytetërimin islam nuk ishte luks intelektual apo kërkesë elitare, por domosdoshmëri shoqërore ekzistenciale. Analfabeti nuk mund të jetojë një jetë të shëndoshë në një shoqëri të arsimuar, as të kontribuojë në ngritjen e saj; sepse injoranca është izolim, ndërsa dija është hapje ndaj botës. Prandaj reformatorët muslimanë nëpër shekuj e panë analfabetizmin si shkakun kryesor të rënies së umetit, si sëmundjen që duhet shkulur me çdo mjet. Nëse banorët e fshatrave nuk arsimohen si banorët e qyteteve, nuk mund të ngrihet një qytetërim i ekuilibruar dhe as të rregullohet jeta e njerëzve; dija është si drita: nuk mjafton të ndriçojë një shtëpi, nëse shtëpitë përreth mbeten në errësirë.

Muslimanët e kuptuan këtë të vërtetë dhe e bënë arsimin fillor gurin themelor të çdo ringjalljeje. Shkollat e para ishin mejtepe të vogla, por prej tyre dolën dijetarë në fe, gjuhë, astronomi dhe mjekësi; drita e tyre u shtri deri te universitetet e mëdha të Bagdadit, Kordobës dhe Kajruanit. E gjitha kjo buronte nga një bindje e palëkundur se dija është obligim, ndërsa injoranca është turp. Ata thoshin se i padituri është në përgjegjësinë e dijetarit dhe se ai që kupton duhet të mbajë barrën e atij që nuk kupton; sepse vetëdija është përgjegjësi kolektive, jo njohuri që fitohet për vete.

Lufta kundër analfabetizmit në mendimin islam nuk është thjesht çështje materiale e leximit dhe shkrimit; ajo është çlirim i mendjes nga prangat dhe ndriçim i shikimit të brendshëm pas verbërisë. Analfabeti, sipas këtij këndvështrimi, nuk është vetëm i paditur në shkronja, por i paditur në të vërtetën e vetes së tij; i paaftë të dallojë atë që e rregullon nga ajo që e shkatërron, i paaftë të dallojë të vërtetën nga e kota. Prandaj detyra e dijetarit është ta marrë përdore analfabetin, ashtu siç ai që shikon e merr përdore të verbërin, për ta udhëzuar në rrugën e drejtë.

Ky mesazh vazhdon të jetë i vlefshëm në çdo kohë; sepse analfabetizmi sot nuk është vetëm mosnjohje e shkronjave, por injorancë në mendim, dije dhe vetëdije. Mund të ketë njeriu diplomë, por të jetë analfabet në kuptimin e fesë së tij, të realitetit dhe të përgjegjësisë ndaj umetit. Prandaj duhet ta ringjallim në shoqëritë tona frymën e hershme islame në luftën kundër analfabetizmit,jo vetëm duke e fshirë nga fletët, por duke e zhdukur nga mendjet dhe ndërgjegjet.

Historia ka dëshmuar se kombet nuk ngrihen veçse kur arsimin e vendosin në krye të prioriteteve; kur pena bëhet armë krahas shpatës; dhe kur njerëzit kuptojnë se fjala e shkruar ka ndikim më të madh se çdo fitore materiale. Këtë bëri Islami kur lëshoi thirrjen e tij të përjetshme: “Lexo në emër të Zotit tënd që krijoi!”. Njerëzit lexuan në emër të Allahut, mësuan në emër të Allahut, dhe dolën nga errësirat e injorancës në dritat e dijes. Kështu u ngrit Umeti i Kuranit, një Umet që i mësoi botës se lufta kundër analfabetizmit është hapi i parë drejt lirisë dhe se ndërtimi i njeriut është qëllimi më i lartë i projektit të tij qytetërues të përjetshëm.

Përktheu: Elton Harxhi

By: ardhmëriaonline.com

]]>