Abdulazizi është një njeri bujar, trim, i zgjuar… Por një lavdërim i tillë nuk tregon vërtet sa bujar, trim dhe i zgjuar është Abdulazizi. Vetëm kur lavdërimi arrin në atë pikë sa të thuhet se ai është më trim, më i zgjuar dhe më bujari ndër njerëz, atëherë në mendjen tënde krijohet një imazh i veçantë për dallimin e Abdulazizit në këto cilësi. E kur të mësosh se ata që ai i tejkalon në këto cilësi janë vetë njerëz të dalluar për to, atëherë epërsia e tij ka arritur kulmin.
I Dërguari i Allahut (a.s) nuk i konsultonte shokët e tij vetëm në aspektin formal, por ai ishte më i miri ndër njerëz në zbatimin e saj. Ebu Hurejra (r.a.) transmeton: “Nuk kam parë askënd ndonjëherë që të këshillohej më shumë me shokët e tij sesa i Dërguari i Allahut.”[1] Ky përshkrim mjafton për të treguar statusin që zinte këshillimi në jetën e Profetit (a.s). Ai ishte më këshilluesi ndër njerëz, dhe kjo nuk mbështetet vetëm në këtë transmetim, por shfaqet qartë në jetën, udhëheqjen dhe traditën e tij. Ai këshillohej me të gjithë shokët e tij për çështjet e rëndësishme të udhëheqjes.
Kur doli për në Bedër për të ndjekur karvanin e Ebu Sufjanit, dhe pastaj u përball me ushtrinë e Kurejshëve, Profeti (a.s) qëndroi dhe u tha shokëve: “Më jepni mendimin tuaj, o njerëz!” Foli Ebu Bekri, pastaj Omeri dhe pastaj Mikdadi (r.a.), dhe Profeti (a.s) bëri dua për ta. Pastaj tha: “Më jepni mendimin tuaj, o njerëz!” Sa’d bin Muadhi i tha: “Për Zotin, sikur të dëshiroje mendimin tonë, o i Dërguar i Allahut?” Ai (a.s) tha: “Po.”
Kjo shprehje e bukur “Më jepni mendimin tuaj” tregon gatishmërinë e udhëheqësit për të dëgjuar popullin dhe për t’i nxitur ata të shprehin mendimin e tyre. Kjo fjali është përsëritur nga Profeti (a.s) në raste të ndryshme.
Kur Profeti (a.s) mësoi për qëllimin e idhujtarëve Kurejshit për të sulmuar Medinën, ai u këshillua me shokët për të vendosur: të dilnin për ta takuar armikun apo të qëndronin brenda dhe të mbronin qytetin. Ata u ndanë në dy mendime, dhe ai zgjodhi mendimin për të dalë jashtë. Buhariu shkruan: “Profeti i këshilloi shokët e tij në Uhud për të qëndruar apo për të dalë, dhe ata zgjodhën daljen. Kur ai veshi parzmoren dhe vendosi, ata i thanë: Qëndro! Por ai nuk u tërhoq më dhe tha: Nuk i takon një Profeti që, pasi ka veshur parzmoren, ta heqë atë pa përfunduar çështjen sipas vendimit të Allahut.”[2]
Po ashtu, ai (a.s) u këshillua me shokët në beteja të tjera. Ndonjëherë i drejtohej posaçërisht individëve të caktuar për këshilla, siç bëri në Bedër kur pyeti Ebu Bekrin dhe Omerin rreth robërve. Në Sahih Muslim thuhet: Kur i kapën robërit, Profeti (a.s) i tha Ebu Bekrit dhe Omerit: “Çfarë mendoni për këta robër?” Ebu Bekri tha: “Janë të afërmit tanë dhe mendoj se duhet t’i lirojmë kundrejt shpërblimit që të kemi fuqi për të luftuar me jobesimtarët. Ndoshta Allahu i udhëzon.” Pastaj Profeti i tha Omerit: “Po ti ç’mendon, o bir i Hattabit?” Ai tha: “Jo, për Zotin, o i Dërguar i Allahut! Unë nuk mendoj si Ebu Bekri. Mendoj se duhet të na lejoni t’u presim kokat. Të lejoni Aliun t’i presë kokën Akilit (vëllait të tij), dhe mua të më lejoni t’i pres kokën filanit që është i afërmi im, sepse ata janë udhëheqësit e kufrit dhe prijësit e tij.”[3]
Gjithashtu, në ditën e Hendekut, ai u konsultua posaçërisht me Sa’d ibn Muadhin dhe Sa’d ibn Ubade, kur kishte ndër mend t’u jepte krerëve të Gatafanit një të tretën e të korrave të Medinës në këmbim të tërheqjes së tyre nga rrethimi. Kur ua tregoi këtë dy sahabëve dhe i pyeti për mendimin e tyre, Sa’di i tha: “O i Dërguar i Allahut! Ne dhe ata kemi qenë në shirk dhe adhurim idhujsh, dhe ata kurrë nuk kishin shpresë të merrnin një fryt nga ne pa pagesë ose mikpritje. Tani që Allahu na nderoi me Islam dhe na forcoi përmes teje, a t’u japim pasuritë tona? Jo, për Zotin! Ne do t’u japim vetëm shpatën, derisa Allahu të vendosë mes nesh dhe atyre.” Profeti (a,s) tha: “Ti e vendose çështjen.” Dhe më pas Sa’di mori marrëveshjen dhe e grisi.
Për shkak të rëndësisë së kësaj cilësie në udhëheqjen profetike, shokët e Profetit shpesh nxitonin të jepnin mendimin e tyre edhe pa e pyetur, e Profeti (a.s) e pranonte dhe e merrte parasysh. Për shembull, në Bedër, Sa’d ibn Muadhi sugjeroi të ndërtohej një vend i ngritur (kasolle) për Profetin dhe të përgatiteshin kafshët për të nëse do të duhej të tërhiqej. Ai shtoi: “Nëse fitojmë, atëherë është ajo që dëshirojmë. Por nëse humbim, atëherë mund të tërhiqesh dhe të na lësh me ata që nuk kanë ardhur me ne, por që të duan po aq sa ne. Allahu do të të ndihmojë përmes tyre.” Profeti (a.s) e lavdëroi dhe iu lut për të. Dhe kasollja u ndërtua për të.
Po ashtu, Habab ibn Mundhiri sugjeroi – në Bedër – të zhvendosnin pozicionin afër një burimi uji dhe të prishnin burimet e tjera që të mos pinin armiqtë. Profeti (a.s) i tha: “Me të vërtetë, ke dhënë një ide të drejtë.”
Në Hudejbije, kur Profeti (a.s) urdhëroi shokët e tij të therin kafshët dhe të rruhen, ata nuk e zbatuan urdhrin e tij menjëherë. Ai hyri tek Ummu Selemeja dhe i tregoi se çfarë ndodhi. Ajo i tha: “O i Dërguar i Allahut, a dëshiron që ata ta bëjnë këtë? Dil, mos fol me asnjë prej tyre, dhe ther kafshët e tua, e pastaj thirr berberin të të rruajë.” Ai e bëri këtë, dhe kur ata e panë, të gjithë vepruan njësoj.
Këshillimi i Profetit (a.s) nuk kufizohej vetëm në çështje politike, por përfshinte edhe fusha të tjera. Në ngjarjen e shpifjes ndaj Aishes, ai i kërkoi mendim Aliut dhe Usame ibn Zejdit për ndarjen nga Aishja (r.a). Usame e mbrojti, duke thënë se nuk dinte gjë tjetër veç të mirës prej saj. Aliu tha: “Allahu nuk të ka ngushtuar, dhe ka shumë gra të tjera. Pyet shërbëtoren, ajo do të tregojë.” Kur pyeti shërbëtoren, ajo tha: “Nuk di gjë tjetër veçse ajo është e re dhe ndonjëherë fle dhe harxhon brumin, të cilin e ha ndonjë kafshë shtëpiake.” Atëherë Profeti (a.s) doli dhe u tha njerëzve: “O myslimanë, kush do të më ndihmojë ndaj një njeriu që ka përhapur fjalë të këqija për nderin tim? Unë nuk kam parë prej familjes sime veçse të mirë.”
Shura në Kuran
Për shkak të pozitës dhe nderit të madh të shurës (këshillimit), Allahu i Lartësuar e urdhëroi Profetin eTij që të këshillohet, duke thënë: “Dhe këshillohu me ta në çështje; e kur të vendosësh, mbështetu te Allahu”[4]
Dijetarët kanë pasur mendime të ndryshme rreth kuptimit të këtij urdhri drejtuar Profetit (a.s) që të këshillohet, dhe këto mendime ndahen në dy interpretime kryesore:
Interpretimi i parë: Profeti (a.s) nuk kishte nevojë për këshilla nga askush, pasi ai udhëzohej përmes shpalljes hyjnore dhe me përkujdesjen e drejtpërdrejtë të Allahut. Sipas kësaj kuptimi, përfitimi i shurës qëndron në një nga dy qëllimet:
1 – Që të qetësohen zemrat e shokëve të tij dhe të kënaqen shpirtërisht, duke ditur ndikimin e shurës në marrëdhëniet mes njerëzve.
2 – Ose sepse vetë akti i këshillimit është një vepër e lavdërueshme, me virtyt të lartë, dhe sjell të mirën më të përsosur.
Interpretimi i dytë: Që të shërbejë si shembull për ata që do të vijnë pas tij, që edhe ata ta kenë shurën themel të çështjeve të tyre. Prandaj shumë juristë islamë kanë theksuar se shura ishte obligim për të (a,s), në mënyrë që të vendosej si normë për të gjithë besimtarët pas tij.
Cilësitë e shurës në politikën profetike
Nga studimi i jetës së Profetit (a.s), mund të përmbledhim cilësitë e shurës (këshillimit) në politikën e tij në këto aspekte:
Shura nuk ishte e kufizuar vetëm në anën politike, por ishte e pranishme edhe në fusha të tjera të jetës.
Profeti (a.s) këshillohej sipas rastit: ndonjëherë me një grup të afërt prej sahabëve të tij të veçantë, e ndonjëherë e zgjeronte rrethin e shurës për të përfshirë të gjithë shokët e tij.
Profeti (a.s) pranonte iniciativën e njerëzve për të shprehur mendimet e tyre, qoftë për të propozuar diçka apo për të shprehur pakënaqësi ndaj ndonjë veprimi të caktuar.
Shura zhvillohej vetëm për çështje të lejuara (të mubahut). Ndërsa në çështjet që janë të ndaluara në Sheriat, nuk ka vend për shurë. Për këtë arsye, ai e qortoi Usame ibn Zejdin (r.a) kur ndërmjetësoi për një grua nga fisi Mahzum që merrte hua sende dhe i mohonte ato, dhe Profeti (a.s) i tha: “A po ndërhyn për një kufi nga kufijtë e Allahut?!”[5]
Nuk kishte një mënyrë të caktuar dhe fikse për zhvillimin e shurës; qëllimi ishte gjithmonë arritja e mendimit të drejtë dhe më të dobishëm.
Autor: Fehd ibn Salah el-Axhlan
Përktheu: Elton Harxhi
[1] – Ahmedi (19231).
[2] – Buhariu (7369).
[3] – Muslimi (1763).
[4] – Sure Ali Imran: 159.
[5] – Buhariu (3475) dhe Muslimi (1688).
