Allahu i Madhërishëm urdhëron dhe thotë në Kur’an: “A nuk e di njeriu se çka është në varreza do të dalë prej aty dhe ka për t’u ringjallur dhe tubuar? Dhe pasi të dalin njerëzit nga varrezat, Allahu i Madhërishëm ka për të vjelë çka ka në zemrat e njerëzve.” ([1])
Pra Allahu i Madhërishëm do të nxjerrë në pah edhe atë çfarë njerëzit kanë pasur në zemrat e tyre. “Me të vërtetë Zoti yt atë ditë është i mirënjoftuar për gjendjen e tyre”. ([2])
Nga efektet më madhore që ka takvaja, pra devotshmëria, është se i jep njeriut mundësinë të notojë thellë në brendësi të shpirtit dhe nefsit të tij. Madje nëse duam të pyesim se cila është detyra më madhore, më e rëndësishme dhe më e domosdoshme për njeriun, është të dijë të notojë thellë në thellësitë e shpirtit të tij.
Allahu i Madhërishëm e fillon historinë e njerëzimit në tokë me dy ngjarje madhore që tek surja El-Bekare, pra fillimi i Kur’anit, për të na përcjellë dhe për të na thënë se prej këtu fillon çështja dhe që të dyja këto ngjarje kanë të bëjnë me dy dështime madhore të notimit në thellësi të oqeanit shpirtëror.
I pari që dështoi ishte shejtani i mallkuar i cili e kishte adhuruar Allahun e Madhërishëm për shumë kohë dhe kishte shkuar deri aty saqë ishte bërë prijës i melaikeve në adhurim, pra ishte ngritur në nivelet më të larta të ibadetit. Mirëpo kjo ngritje në hierarkinë e devotshmërisë në aparencë, te shejtani i mallkuar kishte kultivuar një ndjenjë të rrezikshme e cila i shkaktoi pasoja shumë të mëdha dhe të përjetshme. Kur Allahu i Madhërishëm e krijoi Ademin a.s transmetohet që gjatë krijimit të tij në shtatë faza, shejtani i mallkuar ishte shumë i interesuar për këtë krijesë të re, madje pasi Ademi a.s u poq si trup nga “balta që u tha dhe bënte zhurmë ([3]), shejtani e godiste këtë trup, që potecialisht ishte njeri, dhe e kishte kuptuar se për çfarë po krijohej njeriu.
Që aty e ndjente veten të konkuruar dhe të rivalizuar, e kur Ademit a.s i fryu Allahu i Madhërishëm shpirtin ,“Dhe i frymë shpirt prej jetës Tonë” ([4]), thotë Allahu i Madhërishëm. – “Dhe i urdhëruam melaiket që t’i bien në sexhde Ademit a.s.”([5]) Të gjithë melaiket ranë në sexhde, përveç Iblisit i cili kundërshtoi sepse ai ishte mendjemadh.
Tani le të ndalemi pak te shembulli i parë. Iblisi kishte duruar kaq shumë në ibadet, pra në aspektin e jashtëm dhe formal, dhe kishte rezistuar ndaj formës së jashtme që kërkon namazi, dhikri etj. Mirëpo u kuptua se Iblisi i mallkuar kishte dështuar së qenuri notar në shpirtin e tij. Ka shumë arsye se përse mund të ketë ndodhur kjo, por arsyeja më madhore ishte mendjemadhësia. Po kjo mendjemadhësi si u kultivua te ai? Një nga arsyet kryesore ishte gafleti dhe pavëmendja ndaj këtij ekuilibri të brendshëm dhe të jashtëm.
Mesa kuptohet, Iblisi, Allahu e mallkoftë, ishte bazuar vetëm te ana e jashtme dhe aparenciale e ibadetit të tij dhe kishte harruar qëllimin madhor të ibadetit që është ndërtimi dhe ruajtja e këtij ekuilibri të brendshëm i cili mundëson ndër të tjera, vazhdimësinë e rrugës me Allahun dhe për tek Allahu deri në momentin e takimit faqebardhë me Të. Këtu Iblisi kishte dështuar në këtë lloj noti dhe e kishte lënë oqeanin e shpirtit të tij të bëhet pis nga mendjemadhësia nga vetëpëlqimi, nga zilia, nga lakmia, nga të parit veten si të vetmin meritues për atë pozicion ku ishte dhe atë lloj pozite që ia kishte atribuar vetes së vet.
Duke u bazuar vetëm në anën e jashtme të ibadetit, mesa duket Iblisi paska harruar të jetë dhe falënderues për pozicionin që i kishte dhënë Allahu i Madhërishëm dhe kjo është nga rreziqet më të mëdha të atij që përqendrohet vetëm në anën e jashtme të fesë, sepse arritja e anës së jashtme të fesë është shumë e kollajtë. Historia e shejtanit të mallkuar na thotë se sfida madhore është sfida e ekuilibrit brenda njeriut. Prandaj na thotë Ibnul Kajimi Allahu e mëshiroftë, se njeriu ka dy palë sy. Ka sytë e zemrës dhe sytë e ballit. Nëse nuk i punojnë sytë e zemrës, ai me sytë e ballit sheh vetëm anën aparenciale të kësaj dynjaje. Allahu Madhërishëm thotë: “Ata dinë vetëm një pjesë të anës aparenciale të kësaj bote.” ([6]) Por ata që sytë e zemrave i kanë të verbuara, edhe anën e jashtme nuk e dinë të gjithën por vetëm një pjesë të saj. Kurse ai i cili ka edhe sytë e zemrës, di edhe anën e dukshme të dynjasë por shikon dhe të vërteta që të tjerët nuk i shohin dot.
Modeli i dytë i dështimit ishte me sprovën e Ademit a.s në Xhenet. Allahu i Madhërishëm i tha: “Hani nga të gjitha frutat e Xhenetit dhe kësaj peme mos iu afroni.”([7]) Ajo çka i ndodhi Ademit a.s duhet të ndodhte, për të qenë model për ne deri në Ditën e Kijametit. Këtu te historia e Ademit a.s marrim një mësim tjetër të rëndësishëm. Ajo që kishte ndodhur te shejtani i mallkuar është se e keqja e tij ishte kthyer në traditë dhe normalitet ndërsa Ademit a.s i ndodhi vetëm një herë.
Edhe ajo një herë e nxorri nga Xheneti në dynja, për të na thënë Allahu i Madhërishëm se notimi brenda njeriut duhet zhvilluar çdo moment pa u ndalur deri në momentin që do të takohesh me Zotin. Qoftë edhe një moment, po e le notin brenda teje shejtani i mallkuar rri në gatishmëri tek dyert e zemrës në mënyrë të vazhdueshme. Dhe thotë Allahu i Madhërishëm për Ademin a.s : “Gjetëm (për një moment) që ai nuk u tregua i vendosur” ([8]), pra në një moment të caktuar, vendosmëria e Ademit a.s u dobësua sepse e mahniti bukuria e asaj peme dhe i kultivoi ato dy ndjenja shumë të dashura për njeriun, e para përjetësia dhe e dyta përplotësimi. Iblisi i mallkuar i thotë Ademit a.s dhe gruas së tij: “Arsyeja se pse Allahu ju ka ndaluar prej asaj peme është se Allahu nuk do që ju të jeni melaike (pra të përsosur) dhe nuk do të jeni të përjetshëm”. Ademi a.s u mashtrua nga dëshira për përjetësi e cila mund të realizohet vetëm në botën tjetër dhe gjithashtu nga dëshira për t’u përplotësuar.
Një nga problemet që kanë pasur profetët e Zotit me mohuesit ishte se përgjithësisht, profetët janë pasuar në fillim nga njerëzit e thjeshtë, jo njerëz pa nivel, por njerëz të shtresave të thjeshta shoqërore që nuk ishin as pasanikë as mbretër. Paria çfarë u thonin?! “Ti kërkon që të të pasojmë ne ndërkohë që të pasojnë shtresa e thjeshtë?” Ndërkohë që feja ishte e të gjithëve, shejtani ftonte për një lloj elitarizmi.
Një nga gjërat që e lodh më së shumti njeriun sot në dynja, është dëshira për të qenë perfekt në gjithçka. Një gjë të mos funksionojë ashtu si e kanë menduar në aspektin material, nuk e zë gjumi, ndërkohë që perfeksioni ka për të qenë vetëm në ahiret dhe jo në dynja.
Prandaj një nga qëllimet madhore të devotshmërisë, që është objektiv madhor i ibadeteve në përgjithësi, është vazhdimësia për të notuar në thellësi të shpirtit ose për të pikasur perlat e shpirtit, njëkohësisht dhe pisllëqet e shpirtit, për t’i pastruar ato.
Allahu i Madhërishëm thotë në Kur’an: “Betohem në shpirtin dhe në atë që e ka përkryer atë, dhe këtij shpirti i ka inspiruar dëshirën për të kapërcyer kufijtë por njëkohësisht edhe devotshmërinë. Është i shpëtuar ai që e dëlirëson shpirtin dhe është i humbur ai që e lë shpirtin të ndotet.”([9])
Adhurimi kultivon te ne aftësinë për të ndenjur ballë për ballë me veten tonë dhe për ti thënë vetes tonë se ti ke gjëra të mira por edhe gjëra që duhet ti rregullosh dhe trimi më i madh është ai që i drejton gishtin vetes dhe i thotë: “Rregullohu!”
Trim i madh është ai i cili di të vendosë ekuilibër te shpirti i tij dhe i thotë vetes: “Kujdes! Këtu ke kaq gram mendjemadhësi, kaq gram vetëpëlqim, arrogancë…etj”
Adhurimi na stërvit për të qenë diagnostikues shumë të mirë, të vëmendshëm dhe të përpiktë të nefsit tonë. Vetëm kështu mund të garantohet vazhdueshmëria drejt Zotit të gjithësisë dhe kështu pastaj jemi në gjendje që edhe ibadetet e jashtme t’i motivojmë drejt ekuilibrit dhe përsosmërisë së nefsit, ekuilibër i cili na mundëson të dalim me selamét në bregun tjetër te kënaqësia e Allahut të Madhërishëm. E në atë breg arrin ai që është i vëmendshëm dhe ruan vazhdimisht kapacitetin për të notuar në thellësitë e detit të shpirtit të tij.
([1]) – Kurani: Adijat, ajeti: 9-10.
([2]) – Kurani: Adijat, ajeti: 11.
([3]) – Taberiu, “Xhamiu`l-Bejani”, v. 1, f. 160.
([4]) – Kurani: Sexhde, ajeti: 9.
([5]) – Kurani: Bekare, ajeti: 34.
([6]) – Kurani: Rrum, ajeti: 7.
([7]) – Kurani: Bekare, ajeti: 35.
