Muaji i Ramazanit konsiderohet një nga shfaqjet më të spikatura të kulturës islame, pasi myslimanët përgjatë historisë kanë arritur ta rrënjosin filozofinë e tij në mbarë botën, nga skajet e perëndimit deri në kodrat e lindjes. Larmia e popujve myslimanë ka kontribuar në pasurimin e këtij muaji me një mori zakonesh dhe traditash që janë bërë pjesë e strukturës së tij kulturore.
Nuk mund të neglizhohet as roli i marketingut tregtar, i cili e ka investuar me zgjuarsi emocionin fetar; shitja e ushqimeve të veçanta, e objekteve simbolike si gjysmëhënat dhe fenerët, si dhe simbole të tjera, ka ndihmuar në formimin e një përjetimi shpirtëror me karakter kulturor, të lidhur me rrënjët e popujve myslimanë. Ajo që prek zemrën e një marokeni është e njëjta gjë që prek zemrën e një pakistanezi; megjithëse mjetet ndryshojnë, përbashkësia emocionale mbetet e njëjtë.
Këto simbole janë ngulitur në ndërgjegjen kolektive, aq sa pamja e fenerit është lidhur në mënyrë të natyrshme me muajin e bekuar. Kjo tregon se njeriu bashkëkohor është më pranë se kurrë komunikimit simbolik përtej kulturave, në një kohë kur trashëgimia fetare ndërthuret me zakonet shoqërore, duke formuar një kulturë të përbashkët ramazanore, e cila ndryshon në shprehje, por ngjan në thelb.
Formimi i kulturës dhe vështirësia e integrimit
Formimi i një kulture të përbashkët brenda çdo shoqërie, qoftë fetare apo civile, është ndër dukuritë më të ndërlikuara shoqërore; sepse popujt nga natyra priren të ruajnë veçantinë e tyre dhe, ndonjëherë, madje të synojnë dominim kulturor.
Shpesh përmendet rasti i Indisë, ku shumica e hindusëve jeton prej shekujsh me një pakicë myslimane. Megjithë historinë e përbashkët, tensionet vazhdojnë të përsëriten herë pas here. Kjo tregon se bashkëjetesa në kohë, e vetme, nuk mjafton për të krijuar një integrim të thellë kulturor.
Këtu shfaqet problematika e identitetit: a mjafton identiteti kombëtar për të krijuar një harmoni të vërtetë, apo harmonia e thellë kërkon një lidhje emocionale që shkon përtej përkatësisë gjeografike?
Sakifja e Benu Saides si model i integrimit fetar
Pas vdekjes së Profetit (a.s), myslimanët u përballën me provën e parë vendimtare të unitetit të tyre. Në Sakifen e Benu Saides, ensarët dhe muhaxhirët u mblodhën për të zgjedhur një halif. Secili grup kishte konsiderata që mund të çonin në një përçarje të madhe. Megjithatë, diskutimi përfundoi me besëlidhjen ndaj Ebu Bekrit (r.a), në një skenë që pasqyronte vënien e lidhjes fetare mbi konsideratat fisnore.
Ai çast përfaqësoi themelimin e asaj që mund të quhet “kontratë kulturore fetare”, ku dallimet dytësore u zbehën përpara unitetit të besimit. Që prej atij momenti, në Medinë nuk kishte më muhaxhirë dhe ensarë si dy kategori të ndara, por një shoqëri myslimane të bashkuar nën një udhëheqje politike legjitime.
Identiteti fetar si shtysë për harmoninë kulturore
Disa mund të mendojnë se integrimi fetar ishte një gjendje e veçantë e lidhur me brezin e sahabëve dhe se prania e Profetit (a.s) para kësaj ishte faktori vendimtar. Kjo është pjesërisht e vërtetë; megjithatë, prova e vërtetë e unitetit u realizua vetëm pas vdekjes së tij, kur mungoi referenca e drejtpërdrejtë dhe mbeti trashëgimia e vlerave si autoritet udhëheqës.
Megjithatë, të thuhet se feja është i vetmi motor i harmonisë kulturore kërkon njëfarë kujdesi; përvojat njerëzore tregojnë se disa shoqëri shumëfetare kanë arritur të ndërtojnë identitete kombëtare të qëndrueshme përmes institucioneve të forta civile dhe ligjore.
Dallimi thelbësor qëndron në thellësinë e lidhjes: identitetet e ndërtuara mbi interesa mund të kenë sukses në organizim, por shpesh u mungon përmasa emocionale që ofron lidhja e besimit.
Ramazani si vazhdim i “kontratës kulturore” islame
Nga ky këndvështrim, Ramazani mund të kuptohet si vazhdim i asaj kontrate kulturore fetare. Myslimani në United Kingdom sheh vëllanë e tij në Japoni duke ndarë të njëjtin agjërim, të njëjtën sofrë iftari dhe të njëjtat rite. Pavarësisht ndryshimit të gjuhës, racës apo kulturës lokale, kriteri i përkatësisë fetare krijon një hapësirë të përbashkët emocionale që i tejkalon dallimet.
Në të kundërt, mund të ndodhë që dy persona të jetojnë në të njëjtën lagje, me të njëjtën përkatësi etnike, por dallimi i thellë në kriterin kulturor mes tyre ta bëjë distancën shpirtërore më të madhe sesa duket gjeografikisht.
Ky kohezion i përsëritur ndër shekuj, pavarësisht luftërave, krizave dhe përçarjeve, tregon se vetëdija kulturore fetare ka mbetur një element i qëndrueshëm në ndërgjegjen e popujve myslimanë. Ramazani, me ritualet e tij kolektive dhe simbolet e përbashkëta, është një nga shfaqjet më të dukshme të kësaj qëndrueshmërie.
Përfundim
Kultura nuk është thjesht rituale që praktikohen apo slogane që ngrihen; ajo është pasqyrim i asaj që rrënjoset thellë në ndërgjegjen kolektive të kombeve. Nëse identitetet kombëtare ndërtohen mbi kufij gjeografikë dhe interesa politike, identiteti fetar — kur rrënjoset në ndërgjegje — i tejkalon këta kufij dhe krijon një ndjenjë përkatësie më të gjerë dhe më të thellë.
Ramazani, në përmasën e tij gjithëpërfshirëse, nuk është vetëm një muaj adhurimi, por një dëshmi e gjallë e aftësisë së besimit për të formësuar një kulturë përtej kontinenteve, të aftë të bashkojë të ndryshmet nën një kuptim të përbashkët, edhe nëse gjuhët dhe ngjyrat e tyre ndryshojnë. Ndërsa interesat ndryshojnë dhe aleancat lëkunden, ndjenja e përbashkët mbetet elementi më i qëndrueshëm në formësimin e unitetit të popujve.
Prandaj, studimi i Ramazanit si dukuri kulturore nuk mund të ndahet nga studimi i fesë si forcë themeluese e identitetit; sepse aty ku ekziston kuptimi i thellë, ekziston edhe gatishmëria për integrim të vërtetë, jo mbi domosdoshmëri, por mbi bindje dhe zgjedhje.
Autor: Ahmet Haxhili
Përktheu: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com
