Njerëzit ndryshojnë mes tyre në krijimin e tyre fizik, në natyrat e tyre, në aftësitë, perceptimet, fuqinë trupore dhe mendore. Kjo është urtësia e Allahut, e cila ka kërkuar që krijesat të krijohen me këtë larmi dhe dallim. Ai nuk i ka bërë njerëzit me aftësi të barabarta – as në trupat e tyre dhe as në mendjet e tyre – por ata janë shkallë-shkallë në të gjitha këto, në mënyrë që të lindë nevoja e ndërsjellë mes tyre; kështu ata plotësojnë njëri-tjetrin dhe Allahu i sprovon disa me disa të tjerë, si dhe për shumë sekrete të tjera të krijimit dhe thellësi të urtësisë hyjnore.
Këtë kuptim e përforcon edhe hadithi i lartpërmendur në titullin e këtij artikulli, i cili, megjithëse me fjalë të shkurtra, është me domethënie të gjerë dhe dobi të madhe. Ai është transmetuar nga Abdullah ibn Amr ibn el-As (r.a.), i cili thotë se i Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë: “Çdo gjë është me kader, madje edhe paaftësia dhe zgjuarsia.”[1]
Ibn Haxher Askalani ka thënë: Kuptimi i “Zgjuarsia (kejjis) është e kundërta e paaftësisë (’axhz), pra mjeshtëria dhe zgjuarsia në çështje; dhe kjo përfshin çështjet e dynjasë dhe të ahiretit. Kuptimi është se asgjë nuk ndodh në ekzistencë, përveçse ka qenë paraprakisht në dijen dhe vullnetin e Allahut.”
Nga kuptimet e zgjuarsisë është: përsosmëria e mendjes, njohja e plotë e njeriut për çështjet, dallimi i asaj që sjell dobi nga ajo që sjell dëm. Kush është i tillë dhe Allahu e ka krijuar me këtë cilësi, le të jetë i bindur se kjo nuk është nga fuqia dhe aftësia e tij personale, sepse nuk ka ndryshim e as fuqi veçse me Allahun.
Ndërsa paaftësia përfshin të gjitha llojet e dobësisë: hyn këtu ai që është i dobët fizikisht, ose në mendim e gjykim. Edhe kjo është me caktimin e Allahut dhe me krijimin e Tij mbi këtë cilësi. Në këtë hadith gjenden udhëzime profetike me vlerë të madhe, të cilat meritojnë të ndalemi dhe t’i meditojmë.
Ky hadith përmban dy udhëzime kryesore:
1 – Udhëzimi i parë: besimor
Ai lidhet me besimin e muslimanit në përfshirjen e kaderit të Allahut për çdo gjë, dhe se çdo gjë që ka ndodhur, po ndodh ose do të ndodhë, është e caktuar nga Allahu, duke përfshirë dijen e Tij dhe përsosmërinë e urtësisë së Tij. Disa e dinë këtë, ndërsa shumë krijesa nuk e kuptojnë dhe janë të padijshëm për të.
Kjo çështje besimore ka aq rëndësi sa është konsideruar një nga shtyllat e besimit, pa të cilat imani nuk është i plotë. Dëshmitë nga Kurani dhe Suneti janë të qarta në lidhje me këtë. Prandaj, kush mohon kaderin, pretendon se Allahu nuk ka caktuar asgjë, ose se këto nuk ishin në dijen e Tij para se të ndodhnin, ose nuk ishin të shkruara në përjetsi, konsiderohet si mohues.Kaderi është themeli i unitetit dhe rrotulla e imanit.
2 – Udhëzimi i dytë: metodologjik
Ky lidhet me metodologjinë e muslimanit në veprimet e tij, duke u bazuar mbi këtë besim të palëkundur në çështjet e akides
Ibn Hubejra e ka përmbledhur këtë me një përmbledhje të çmuar. Ai ka treguar çështjen besimore në hadith duke thënë: “Në këtë hadith provohet ekzistenca e kaderit, dhe se njeriu nuk ka mundësi të shmangë atë që i është caktuar, madje deri te paaftësia dhe zgjuarsia. Kush i është caktuar të jetë i zgjuar, ai do të jetë i tillë; dhe kush i është caktuar të jetë i paaftë, ai do të jetë i tillë.”
Kjo tregon qartë se besimi në kader nuk është thjesht teori, por duhet të udhëheqë metodën tonë të jetesës dhe të veprimit në përputhje me dijen e Allahut dhe përcaktimet e Tij.
Më pas, Ibn Hubejra e sqaron anën praktike dhe metodologjike të hadithit në dy aspekte:
Aspekti i parë: Marrëdhënia me të tjerët
Kjo lidhet me mënyrën se si muslimani duhet të veprojë ndaj të tjerëve, bazuar në këtë hadith profetik. Ai thotë: “Kjo do të thotë se njeriu musliman duhet të veprojë në mënyrë që të mos fajësojë të paaftin për paaftësinë e tij, dhe të mos xhelozojë të zgjuarin për zgjuarsinë e tij.” Pra, duhet të ketë drejtësi dhe respekt për dallimet që Allahu ka caktuar mes njerëzve.
Aspekti i dytë: Marrëdhënia me veten
Kjo lidhet me veprimet dhe qëndrimet ndaj vetes, sipas asaj që tregon hadithi: Ai thotë: “Në vetvete, kushdo që është provuar me paaftësi, nuk duhet të dorëzohet duke menduar se është i caktuar të mbetet kështu, duke hequr dorë nga përpjekja; përkundrazi, duhet të përpiqet të arrijë zgjuarsinë dhe aftësinë.”
Udhëzime praktike të tjera
Hadithi nxit edhe një reflektim tjetër praktik: kushdo që Allahu e ka caktuar me përsosmërinë e mendjes, menaxhimin e mirë dhe gjykimin e drejtë, duhet të jetë i vetëdijshëm për dhuratën e Allahut dhe të falënderojë Allahun, duke e njohur se kjo dhuratë është nga mëshira e Tij dhe jo nga merita paraprake personale.
Ibn Hubejra e shpjegon këtë duke thënë: “Dhe kushdo që Allahu i ka caktuar zgjuarsinë, le të falënderojë Allahun të Lartësuar.” Kjo nxit mirënjohjen dhe përkujdesjen ndaj dhuratave dhe aftësive që janë caktuar nga Allahu.
Nga mënyra më e plotë e falënderimit për këtë dhuratë është që njeriu të përdorë mendjen dhe zgjuarsinë e tij në atë që kënaq Allahun, duke e shfrytëzuar inteligjencën për të mësuar dijet e dobishme dhe për të bërë zbulime që sjellin dobi të përgjithshme për shoqërinë dhe umetin e tij. Ai gjithashtu duhet të mbështesë ata që janë të përcaktuar me paaftësi, duke forcuar vendosmërinë e tyre, duke zgjuar motivimin e tyre, duke nxitur potencialin e tyre dhe duke i udhëzuar drejt mënyrave të fitimit dhe mjeteve të dobitë së dynjasë dhe ahiretit.
Më pas, Ibn Hubejra përfundon komentimin e tij mbi këtë hadith me një paralajmërim që njeriu duhet të jetë i kujdesshëm ndaj keqkuptimeve të mundshme që mund të lindin nga interpretimi negativ i hadithit, i cili mund të keqkuptohet dhe të aplikohet gabimisht, duke ndikuar negativisht në sjelljen e muslimanit dhe në angazhimin e tij me shkaqet, me justifikimin e dorëzimit në kader. Ai thotë: “Sepse njerëzit mund të mbështeten tek kjo dhe të ngjashme me të, dhe të refuzojnë të përmendin besimin në kader nga paaftësia e tyre, duke e interpretuar atë si leje për të mos përpjekur e mos të derdhur djersë për të fituar rizkun dhe për të ndjekur dëshirat, duke e justifikuar me kaderin.”
Ky hadith, edhe pse tregon atë që është e shkruar për njerëzit – paaftësia është shkruar për të paaftët dhe zgjuarsia për të zgjuarit – nuk nxit të braktiset puna, dhe askush nuk duhet ta kuptojë në këtë mënyrë. Ai është si të gjitha argumentet për kaderin që vërtetojnë këtë parim: dija dhe shkrimi i Allahut për gjithçka që ka qenë dhe që do të ndodhë deri në Ditën e Kiametit. Këto nuk mund të kundërshtohen nga argumentet e tjera.
Siç i Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë kur u pyet: “Nëse gjithçka është caktuar, pse të punojmë? Punoni, sepse çdo gjë është e lehtësuar për atë për të cilën është krijuar.”[2]
Pra, besimi në kader inkurajon përpjekjen dhe angazhimin, jo qëndrimin pasiv ose pritjen e asaj që është caktuar. Kaderi nxit veprimin në proporcion me atë që është caktuar.
Përktheu: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com
[1] – Muslimi.
[2] – Muslimi.
