Muaji i Ramazanit është një derë madhështore drejt faljes. Allahu e ka dashur atë si falje të përgjithshme për të gjithë robërit e Tij, kështu që nuk mbetet asnjë prej tyre që i ekspozohet kësaj faljeje përmes një vepre të mirë, veçse hyn në të. Kjo është një dëshirë hyjnore, që buron nga mëshira dhe mirësia e Tij ndaj robërve dhe ndaj atyre që kërkojnë faljen e Tij.
Kjo dëshirë është e qartë nëpërmjet haditheve të Pejgamberit (a,s), të cilat kanë ardhur lidhur me veprat e Ramazanit dhe renditjen e faljes mbi to.
Hadithi i parë: nga Ebu Hurejra (r.a), se Pejgamberi (a,s) ka thënë: “Kush e agjëron Ramazanin me besim dhe duke llogaritur shpërblimin (tek Allahu), i falen mëkatet e kaluara.”[1]
Hadithi i dytë: “Kush falet (natën) në Ramazan me besim dhe duke llogaritur shpërblimin, i falen mëkatet e kaluara.”[2]
Hadithi i tretë: “Dhe kush falet në Natën e Kadrit me besim dhe duke llogaritur shpërblimin, i falen mëkatet e kaluara.”
Vërejmë se falja ka ardhur në tri nivele, të cilat rrallë i shpëtojnë një myslimani të kujdesshëm për ta arritur atë. Nëse myslimani nuk e arrin faljen përmes përjetimit të Natës së Kadrit, për shkak të fshehtësisë së saj dhe veçimit të saj për njerëzit e përpjekjes së madhe dhe përkushtimit, ai e arrin përmes faljes së natës në Ramazan, e cila është një derë pak më e gjerë sesa arritja e Natës së Kadrit. E nëse nuk e arrin përmes këtyre dyjave, atëherë pa dyshim e arrin përmes agjërimit. Pra, nuk mbetet asnjë agjërues veçse e përfshin falja. Kështu e ka dashur Allahu: falje për të veçantët dhe për të përgjithshmit.
Mirëpo, kur i meditojmë këto tri fjali profetike, kuptojmë se falja është e kushtëzuar me faktin që myslimani t’i ketë kryer këto vepra me besim dhe duke llogaritur shpërblimin tek Allahu. Dhe nga plotësimi i ekspozimit ndaj shkaqeve të faljes është që të thellohemi në kuptimin e kësaj shprehjeje, në mënyrë që shkaku të plotësohet dhe kërkesa të bëhet si duhet.
Këto dy fjalë tregojnë qëllimin. Në aspektin gramatikor thuhet se ato janë në rasën e kallëzores si “shkak për të cilin kryhet veprimi”. Kuptimi është se agjërimi dhe falja e natës janë kryer për hir të besimit dhe për hir të llogaritjes së shpërblimit. Këtë e sqaron edhe fjala e Zotit të Madhëruar në hadithin kudsij për agjëruesin: “Ai e lë ushqimin dhe dëshirën e tij për Mua.”
Kuptimi i fjalës “me besim” është: duke besuar në obligueshmërinë dhe ligjshmërinë e tij, si dhe në shpërblimin që Allahu ka premtuar për të.
Ndërsa kuptimi i “duke llogaritur shpërblimin” është: që agjëruesi dhe ai që falet natën e kryen atë adhurim me synimin për të fituar faljen dhe për të arritur shpërblimin. Ai ia llogarit Allahut urinë, etjen, pagjumësinë, lodhjen dhe mundimin e tij për hir të atij qëllimi madhështor, dhe në zemrën e tij nuk ka kërkesë për asgjë tjetër, si syfaqësi apo fitim lavdërimi nga njerëzit.
Ibn Haxher Askalani ka thënë në veprën Fet’hul-Bari: “Me ‘besim’ nënkuptohet: besimi në obligueshmërinë e agjërimit. Ndërsa me ‘llogaritje të shpërblimit’: kërkimi i shpërblimit nga Allahu i Madhëruar.”
Ndërsa El-Hattabi ka thënë: “‘Duke llogaritur shpërblimin’ do të thotë: me vendosmëri; pra ta agjërojë me dëshirë për shpërblimin e tij, me zemër të kënaqur, pa e ndier si barrë agjërimin dhe pa i dukur të gjata ditët e tij.”
Po ashtu, El-Munaëi në Fejdul-Kadir ka thënë: “‘Kush e agjëron Ramazanin me besim’ – domethënë: duke besuar në shpërblimin e Allahut ose se ai është i vërtetë; ‘dhe duke llogaritur shpërblimin’, domethënë: duke iu bindur urdhrit të Allahut, duke kërkuar shpërblimin ose duke synuar hatrin e Allahut, jo për syfaqësi. Sepse ndodh që njeriu ta bëjë një vepër duke besuar se është e drejtë, por nuk e bën me sinqeritet, por për shkak frike apo syfaqësie.”
Ndërsa Imam Neveviu ka thënë: “Kuptimi i ‘me besim’ është: duke besuar se ai është i vërtetë dhe duke pranuar virtytin e tij; ndërsa ‘duke llogaritur shpërblimin’ do të thotë: që synon Allahun e Madhëruar dhe nuk ka për qëllim të shihet nga njerëzit apo diçka tjetër që bie ndesh me sinqeritetin.”
Kjo do të thotë se këto kuptime të brendshme – besimi, sinqeriteti dhe dëshira për atë që është tek Allahu – janë themeli i veprave të jashtme. Agjërimi dhe falja e natës janë shkak për faljen jo vetëm për vetveten e tyre, por për atë që ngrihet në zemrën e agjëruesit dhe atij që falet: sinqeriteti dhe dëshira për t’u afruar tek Allahu i Madhëruar.
Ai që e realizon besimin dhe sinqeritetin e tij, i është ekspozuar faljes dhe, pa dyshim, do ta arrijë atë me mirësinë e Allahut. Ky është mendimi i mirë për Allahun, i Cili ka hapur dyert dhe i ka ftuar robërit e Tij t’i ekspozohen faljes dhe mirësive të Tij.
Besimtari nuk agjëron thjesht për të hequr detyrimin nga vetja, as sepse njerëzit po agjërojnë dhe ai agjëron me ta, as vetëm për të rënë nga pesha apo për të kuruar stomakun. Ai agjëron me besim dhe duke llogaritur shpërblimin. Ai përpiqet ta pastrojë nijetin e tij, ta kullojë qëllimin e tij dhe ta madhërojë dëshirën për kënaqësinë e Allahut. Me bereqetin e kësaj, myslimani fiton të mirën e kësaj bote dhe të botës tjetër.
Prandaj, myslimani duhet të jetë gjithmonë vigjilent ndaj qëllimit të tij, sepse në shpirt mund të hyjnë motive të tjera në adhurim dhe ato zgjerohen pak nga pak, derisa e konkurrojnë qëllimin fillestar të adhurimit, duke e cenuar realizimin e besimit dhe të llogaritjes së shpërblimit. E njëjta gjë vlen edhe për faljen e natës dhe për të gjitha veprat e tjera.
“Llogaritja e shpërblimit” nuk është e veçantë vetëm për agjërimin dhe faljen e natës, por merret në konsideratë në të gjitha veprat dhe punët e mira me të cilat besimtari kërkon të afrohet tek Allahu. Në disa tekste ajo përmendet shprehimisht, ndërsa në disa të tjera nënkuptohet.
Nga tekstet ku është përmendur qartë:
Në fushën e veprimeve të zakonshme, të cilat “llogaritja e shpërblimit” i shndërron në adhurime madhështore, si dhe në fushën e veprave të vogla, të cilave nijet i jep madhështi dhe shpërblim të madh. Siç ka thënë Abdullah ibn Mubaraku: “Sa e sa vepra të vogla i madhëron nijeti, dhe sa e sa vepra të mëdha i zvogëlon nijeti.”
Imam Buhari ka thënë: “Kapitulli: Çfarë ka ardhur se veprat janë sipas nijetit dhe llogaritjes së shpërblimit, dhe për secilin është ajo që ka pasë për nijet për të vepruar.” Në këtë përfshihet: besimi, abdesi, namazi, zekati, haxhi, agjërimi dhe gjykimet. Allahu i Madhëruar thotë: “Thuaj: Secili vepron sipas mënyrës së vet.”[3], domethënë sipas nijetit të tij.
“Shpenzimi i njeriut për familjen e tij, duke e llogaritur shpërblimin, është sadaka.”
Imam Buhariu (r.h) i referohet hadithit që e ka transmetuar nga Ebu Mes’udi, se Pejgamberi (a,s) ka thënë:
“Nëse njeriu shpenzon për familjen e tij duke e llogaritur shpërblimin, kjo për të është sadaka.”
Po ashtu ai ka transmetuar nga Sa’d ibn Ebi Vekasi, se i Dërguari i Allahut (a,s) ka thënë: “Ti nuk do të shpenzosh asgjë duke synuar Fytyrën e Allahut, veçse do të shpërblehesh për të, madje edhe për kafshatën që e vendos në gojën e gruas sate.”
Ibn Rexheb Hanbeli në “Xhamiu el-Ulumi uel-Hikem” ka përmendur se tekstet që flasin për shpenzimin ndaj familjes në mënyrë të përgjithshme, pa e përmendur kushtin e llogaritjes së shpërblimit, duhet të kuptohen në dritën e atyre që e përmendin atë shprehimisht.
Pra, llogaritja e shpërblimit në shpenzimin për familjen – megjithëse është detyrim sipas sheriatit dhe natyrës njerëzore – mund të anashkalohet në aspektin e nijetit, dhe kështu njeriu humb shumëfishimin e shpërblimit.
“Llogaritja e shpërblimit” hyn gjithashtu në fushën e durimit ndaj fatkeqësive dhe sprovave, me të cilat myslimani fiton shpërblime të mëdha nëse i llogarit ato për hir të Allahut.
Në Sahihun e Muslimit transmetohet nga Usame ibn Zejdi (r.a) se ka thënë: Ishim tek Pejgamberi (a,s), kur njëra nga vajzat e tij i dërgoi lajm duke e thirrur dhe duke e njoftuar se një fëmijë i saj ishte në prag të vdekjes. Ai (a,s) i tha të dërguarit: “Kthehu tek ajo dhe thuaji: Allahut i përket ajo që ka marrë dhe Atij i përket ajo që ka dhënë, dhe çdo gjë tek Ai ka afat të caktuar; urdhëroje të durojë dhe ta llogarisë shpërblimin.”
Në Sahihun e Buhariut nga Ebu Hurejra (r.a) tregohet se i Dërguari i Allahut (a,s) ka thënë: “Allahu i Madhëruar thotë: Nuk kam për robin Tim besimtar tjetër shpërblim, kur ia marr më të dashurin e tij nga banorët e kësaj bote dhe ai e llogarit shpërblimin, përveç Xhenetit.”
Këtu përmendet shprehimisht kushti i llogaritjes së shpërblimit për arritjen e këtij shpërblimi. Kjo tregon se “llogaritja e shpërblimit” është një nivel më i lartë sesa thjesht durimi. Sepse durimi është frenimi i vetes nga ankesa dhe dëshpërimi, ndërsa “llogaritja e shpërblimit” shkon më tej, duke sjellë në mendje kërkimin e shpërblimit dhe pritjen e shpërblimit nga Allahu. Me “llogaritje të shpërblimit”, myslimani arrin një shpërblim më të madh sesa me durim të thjeshtë.
Shejh Muhamed ibn Salih el-Uthejmini, në komentin e tij mbi Sahihun e Muslimit, ka thënë: “Nëse fatkeqësitë përballen vetëm me durim, pa llogaritje shpërblimi, ato bëhen shlyerje të mëkateve. Por nëse durimi shoqërohet me llogaritje shpërblimi, atëherë, përveç shlyerjes së mëkateve, bëhen edhe shpërblim dhe mirësi shtesë. Kuptimi i ‘llogaritjes së shpërblimit’ është që njeriu të besojë se ky durim do të shpërblehet, të ketë mendim të mirë për Allahun, dhe Allahu do t’i japë sipas mendimit që ai ka pasur për Të.”
Po ashtu, përmendja e qartë e “llogaritjes së shpërblimit” ka ardhur edhe në veprat e mirësisë dhe në marrëdhëniet mes myslimanëve, sepse njeriu mund t’i bëjë ato jo me nijet shpërblimi, por për arsye të tjera: si zakon, për t’iu përshtatur shoqërisë, për të shmangur qortimin, etj. Në këtë rast ai merr atë që ka synuar, por nuk merr shpërblim për mungesë të llogaritjes së shpërblimit.
Në Sahihun e Buhariut nga Ebu Hurejra (r.a) tregohet se i Dërguari i Allahut (a,s) ka thënë: “Kush e përcjell xhenazen e një myslimani, me besim dhe duke llogaritur shpërblimin, dhe qëndron derisa t’i falet namazi dhe të përfundojë varrimi, ai kthehet me dy kiratë shpërblim; çdo kirat sa mali Uhud. E kush falet për të dhe kthehet para se të varroset, kthehet me një kirat.”
Është e domosdoshme që myslimani ta verifikojë nijetin e llogaritjes së shpërblimit sidomos në adhurimet jo të pastra (që përzihen me natyrën dhe prirjen njerëzore), sepse shpërblimi në to lidhet me llogaritjen e shpërblimit dhe kërkimin e tij.
Këtë e tregon hadithi i Ummu Selemes (r.a), e cila tha: “O i Dërguar i Allahut, a kam shpërblim për fëmijët e Ebu Selemes? Unë shpenzoj për ta dhe nuk i lë kështu e kështu; ata janë bijtë e mi.” Ai (a,s) tha: “Po, ti ke shpërblim për atë që shpenzon për ta.”
Arsyeja e pyetjes së saj ishte se ajo shpenzonte për ta nga dhembshuria e nënës për fëmijët e saj, gjë që është e natyrshme për njeriun. Prandaj ajo ndjeu një lloj hezitimi për shpërblimin për shkak të kësaj përzierjeje natyrore, por pyetja e saj tregon se ajo e kishte nijet llogaritjen e shpërblimit. Pejgamberi (a,s) ia konfirmoi shpërblimin.
Imam Nevevi në Rijadus-Salihin e ka titulluar kapitullin e hadithit “Veprat janë sipas nijetit” me fjalët:
“Kapitulli mbi sinqeritetin dhe sjelljen ndër mend të nijetit në të gjitha veprat, fjalët dhe gjendjet; të dukshme dhe të fshehta.”
Kjo do të thotë se myslimani ka nevojë për “llogaritje të shpërblimit” në të gjitha veprat e tij, madje edhe në ato që janë zakon apo përgjigje ndaj prirjes natyrore. Shpërblimi në to kushtëzohet me këtë nijet, si ngrënia, pirja, gjumi dhe marrëdhënia martesore.
Po ashtu imam Neveviu, në komentin e tij mbi Sahihun e Muslimit, duke komentuar fjalën e Pejgamberit (a,s): “Edhe në marrëdhënien intime të njërit prej jush ka sadaka”, ka thënë: “Kjo tregon se veprat e lejuara bëhen adhurime me nijet të sinqertë. Marrëdhënia intime bëhet adhurim nëse njeriu synon përmbushjen e të drejtës së bashkëshortes, jetesën me të sipas mirësisë që ka urdhëruar Allahu, kërkimin e një fëmije të mirë, ruajtjen e vetes apo të bashkëshortes nga harami, ose që t’i mbrojë të dy nga shikimi i ndaluar, mendimi i ndaluar apo synime të tjera të mira.”
Përktheu: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com
[1] – Buhariu dhe Muslimi.
[2] – Buhariu dhe Muslimi.
[3] – Sure Isra: 84.
