Ai që dëshiron ta kuptojë ecurinë e qytetërimit njerëzor nuk mund ta arrijë këtë pa u njohur dhe pa u thelluar në studimin e qytetërimit islam. Kjo nuk ndodh vetëm sepse ai përbën një hallkë të rëndësishme në zinxhirin e historisë, dhe as thjesht sepse ka shërbyer si urë lidhëse ndërmjet qytetërimeve të lashta dhe atyre moderne; por mbi të gjitha sepse kontributet e myslimanëve në rrugëtimin e njerëzimit janë të shumta dhe me rëndësi të jashtëzakonshme. Prandaj, është e pamundur të kuptojmë nivelin e zhvillimit që ka arritur njerëzimi në cilëndo fushë të jetës pa studiuar qytetërimin islam, me të gjitha veçoritë, dimensionet dhe hollësitë e tij, që nga epoka profetike e deri në ditët tona. Ai është, pa dyshim, një qytetërim i lartë dhe i përparuar.
Megjithatë, ne jemi dëshmitarë të një shtimi të vazhdueshëm të sulmeve të ashpra ndaj Islamit dhe myslimanëve. Një prej formave dhe mekanizmave të kësaj fushate është akuzimi i myslimanëve si të prapambetur dhe reaksionarë, etiketimi i tyre si të ngurtë e barbarë, si edhe pretendimi se dhuna dhe terrorizmi janë pjesë të pandashme të moralit dhe karakterit të tyre. Përballë këtyre akuzave, shumë myslimanë qëndrojnë të pafuqishëm, pa qenë në gjendje të japin përgjigje bindëse apo të paraqesin argumente që i rrëzojnë këto pretendime. Në pjesën më të madhe, kjo heshtje buron nga padija jonë e thellë mbi bazat tona, historinë tonë, metodologjitë tona dhe qytetërimin tonë.
Përtej kësaj padijeje që i mban të lidhura mendjet tona, ekziston edhe dëshpërimi dhe humbja e shpresës, të cilat kanë pushtuar ndjenjat e shumë myslimanëve si pasojë e rrethanave të shumta me të cilat po përballet umeti në kohën tonë. Mjafton të vështrohet harta politike e botës islame për të kuptuar se sa shumë trishtim ngjall ajo në zemër. Po ashtu, gjendja shkencore, kulturore, ekonomike, madje edhe ajo morale, vuan nga një prapambetje e theksuar, e cila nuk i shkon për shtat një umeti fisnik si umeti islam. Kjo lë gjurmë të rënda në shpirt, duke e shtyrë atë drejt një dëshpërimi të papranueshëm dhe një plogështie që nuk i ka hije besimtarit.
Në këto rrethana, bëhet domosdoshmëri që t’u kthehemi burimeve tona, ta lexojmë historinë tonë dhe të njohim shkaqet e epërsisë dhe udhëheqjes sonë. Gjendja e brezave të fundit të këtij umeti nuk mund të përmirësohet ndryshe veçse me atë që përmirësoi gjendjen e brezave të parë të tij. Prandaj, ne nuk e studiojmë historinë dhe nuk thellohemi në qytetërim vetëm për të fituar njohuri teorike ose për t’i përdorur ato në debate akademike. Synimi ynë është rindërtimi i umetit, riparimi i çarjeve që e kanë dobësuar atë dhe rikthimi i myslimanëve në rrugën e drejtë. Njëkohësisht, synojmë t’ia bëjmë të njohur botës rolin tonë në ecurinë e qytetërimit njerëzor dhe kontributin tonë në përparimin e njerëzimit, jo për mburrje apo mendjemadhësi, por për t’ia atribuar të drejtën atyre që u takon, si dhe për të ftuar njerëzimin drejt fesë më të mirë, e cila ndërtoi umetin më të mirë të nxjerrë për njerëzit.
Megjithëse mendimtarët dhe autorët kanë dhënë përkufizime të ndryshme për kuptimin e fjalës qytetërim, nga këndvështrimi islam ai nënkupton aftësinë e njeriut për të ndërtuar një marrëdhënie të drejtë dhe të shëndoshë me Zotin e tij, me njerëzit me të cilët jeton, si edhe me mjedisin dhe të gjitha pasuritë që ai përmban. Sa më e lartë dhe më fisnike të jetë kjo marrëdhënie, aq më i përparuar dhe më i zhvilluar është qytetërimi; ndërsa sa më shumë të dobësohet e të zbehet ajo, aq më tepër njeriu bie në prapambetje dhe degradim. Prandaj, kulmi i qytetërimit është që njeriu të arrijë të ndërtojë marrëdhënien më të mirë të mundshme me Zotin e tij, me shoqërinë dhe me mjedisin ku jeton; ndërsa kulmi i prapambetjes është dështimi për t’i ndërtuar të gjitha këto marrëdhënie.
Ka shoqëri që mund të jenë në kulmin e qytetërimit në një aspekt, ndërsa në një aspekt tjetër të jenë thellësisht të prapambetura. Mund të gjejmë një njeri që është në gjendje të shpikë makineri, të krijojë pajisje të reja, të zhvillojë teknologjinë dhe t’i përdorë të gjitha këto në mënyrë të tillë që të mos dëmtojë elementet e tjera të mjedisit. Mirëpo, po ky njeri mund të mohojë ekzistencën e Krijuesit të Madhëruar ose të neglizhojë adhurimin dhe kthimin me përkushtim ndaj Tij. Nga një këndvështrim tjetër, njeriu mund të sillet me mirësi ndaj fëmijëve, prindërve, bashkëshortes dhe fqinjëve të tij, duke i trajtuar ata sipas normave të moralit të lartë dhe vlerave fisnike, por njëkohësisht mund të sillet në mënyrë të papërgjegjshme ndaj mjedisit, duke mos u kushtuar rëndësi shpendëve, peshqve dhe krijesave të tjera, e kështu të shkatërrojë, të dëmtojë, të cenojë dhe të tejkalojë çdo kufi.
Madje, njeriu mund të jetë i qytetëruar në një aspekt të caktuar të një fushe, por njëkohësisht i prapambetur në një aspekt tjetër të së njëjtës fushë. Kjo do të thotë se ai mund të ndërtojë marrëdhënie të mira me të afërmit, me shoqërinë dhe me umetin e tij, por të sillet padrejtësisht me shoqëritë e tjera njerëzore, duke mos u treguar atyre të njëjtën drejtësi që u tregon njerëzve të vet dhe as të njëjtën mëshirë që shfaq ndaj umetit të tij.
Po kështu, njeriu që shpik një armë të avancuar konsiderohet i qytetëruar vetëm nëse e përdor atë për vetëmbrojtje, për vendosjen e së drejtës dhe të drejtësisë, si edhe për mbrojtjen e lirisë dhe të mirës. Ndërsa, nëse të njëjtën armë të zhvilluar e përdor për padrejtësi, agresion dhe shtypje, atëherë ai është një njeri i prapambetur, edhe nëse ka arritur kulmet e aftësisë njerëzore në shpikje dhe inovacion.
Kështu, shtetet që sot quhen shtete të qytetëruara, si Amerika, Britania, Franca dhe të tjera, mund të jenë vërtet të qytetëruara në zhvillimin e mjedisit, në shfrytëzimin e pasurive të tyre dhe në realizimin e disa aspekteve të të drejtave të njeriut dhe të kafshëve. Por ato mund të jenë të prapambetura në zbatimin e disa standardeve morale, brenda apo jashtë shoqërive të tyre.
Ai që mohon ekzistencën e Zotit nuk mund të konsiderohet i qytetëruar. Ai që ndërton marrëdhënie jashtë kornizës së martesës, duke sjellë si pasojë prishje të madhe shoqërore, përhapje të imoralitetit, përzierje të prejardhjeve familjare dhe humbje të kujdesit ndaj fëmijëve, nuk mund të jetë i qytetëruar. Ai që neglizhon prindërit dhe ndërpret lidhjet farefisnore nuk mund të jetë i qytetëruar. Ai që konsumon alkoolin, merret me kamatë, përdor lëndë narkotike, institucionalizon bixhozin dhe legalizon prostitucionin, nuk mund të jetë i qytetëruar. Po ashtu, ai që përdor standarde të dyfishta, u shkakton padrejtësi popujve të dobët dhe shfrytëzon pasuritë e të varfërve, nuk mund të jetë i qytetëruar.
Kjo nuk do të thotë se ne mohojmë qytetërimin e tyre në fusha të tjera të jetës, si shpikja e sistemeve të dobishme, krijimi i pajisjeve të vlefshme dhe të tjera të ngjashme. Por, nisur nga kjo, mund të themi pa paragjykim dhe pa anësi se umeti islam është i vetmi në botë që zotëron një koncept gjithëpërfshirës të qytetërimit. Kjo vjen sepse ai ka një botëkuptim të saktë mbi Krijuesin, të Madhëruarin, dhe kupton mënyrën e drejtë të adhurimit ndaj Tij. Po ashtu, ai e ka bërë përsosjen e moralit një prej synimeve më madhore pas adhurimit të Allahut të Lartësuar.
Ky moral i lartë është shfaqur në mënyrën e sjelljes së tij me të gjithë pjesëtarët e umetit, qofshin të afërt apo të largët. Madje, ai e ka tejkaluar këtë duke u sjellë me mirësi edhe ndaj atyre që kanë mendime të ndryshme apo që kundërshtojnë. Kështu, edhe në gjendje lufte dhe në raste të konflikteve të ashpra me të tjerët, myslimanët kanë respektuar kufijtë moralë dhe janë sjellë me qytetërimin që u përshtatet si myslimanë.
Qytetërimi islam është ai që ka dëshmuar se një grua hyri në zjarr për shkak të një maceje që e kishte mbyllur dhe nuk e kishte ushqyer; po ashtu është ai që ka dëshmuar se një njeri fitoi hyrjen në Xhenet pasi i dha ujë një qeni. Ky është gjithashtu qytetërimi që ka dhënë kontribut të drejtpërdrejtë në përparimin e shumë shkencave të jetës, si mjekësia, inxhinieria, astronomia, kimia, fizika, gjeografia dhe shumë fusha të tjera të dijes.
Sipas këtij këndvështrimi, qytetërimi islam është i vetmi qytetërim që ka arritur kulmin e përparimit në të gjitha dimensionet. Ndërsa qytetërimet e tjera kanë mangësi; herë në një aspekt dhe herë në disa aspekte. Kështu, ne dëshmojmë se shoqëria romake ka qenë e përparuar në disa fusha, por e prapambetur në të tjera. Po kështu vërejmë të njëjtën gjë edhe te shoqëria perse, indiane apo kineze. Edhe shoqëritë moderne evropiane dhe amerikane kanë arritur zhvillim në disa fusha, por kanë mbetur prapa në fusha të tjera. Pikërisht në këtë kuptim e kuptojmë edhe fjalën e Allahut të Lartësuar: “Ju jeni populli më i mirë i nxjerrë për njerëzit.”[1]
Pra, ne nuk po flasim për një qytetërim të zakonshëm, i cili ka të ngjashëm apo të barabartë me të; përkundrazi, po flasim për “qytetërimin model”, ndaj të cilit duhet ta masin veten të gjitha shoqëritë.
Është krejt e qartë, gjatë studimit të historisë së qytetërimit islam, se sekreti më i madh i epërsisë dhe suksesit të tij ishte lidhja e fortë me Librin e Allahut të Madhëruar dhe me Sunetin e të Dërguarit të Tij (a.s). Pikërisht këto dy burime e nxitën forcimin e marrëdhënies ndërmjet myslimanit dhe Zotit të tij, shoqërisë së tij dhe mjedisit ku jeton. Në to gjenden ligje dhe dispozita të hollësishme, të cilat sigurojnë ngritjen e një qytetërimi të shëndoshë dhe të përparuar në të gjitha fushat, madje edhe në fushat materiale dhe ato të argëtimit.
Ndoshta ky kuptim është shprehur shumë qartë në fjalët e historianit francez Gustave Le Bon, kur ai dëshmon për qytetërimin islam dhe thotë: “Qytetërimi i arabëve myslimanë i futi kombet evropiane barbare në botën e njerëzimit. Universitetet e Perëndimit nuk njihnin ndonjë burim tjetër shkencor përveç veprave të arabëve; ata ishin të cilët e qytetëruan Evropën në aspektin material, intelektual dhe moral. Historia nuk njeh ndonjë komb që të ketë prodhuar atë që ata kanë prodhuar.”
Pyetja e rëndësishme që përsëritet në mendjen e të gjithëve është: Nëse ne kemi arritur dikur këtë nivel madhështor të përparimit dhe qytetërimit, atëherë përse kemi arritur në gjendjen ku ndodhemi sot, me të gjitha krizat, problemet, rënien dhe prapambetjen që ajo përmban?!
Përgjigjja e qartë ndaj kësaj pyetjeje është se myslimanët i braktisën shkaqet e fuqisë së tyre dhe e neglizhuan Kuranin dhe Sunetin, me gjithë ligjet e përsosura dhe dispozitat e përjetshme që përmbajnë. Madje, përtej kësaj, myslimanët u mahnitën aq shumë nga Perëndimi, saqë filluan të kërkonin në qytetërimin perëndimor shkaqet e fuqisë dhe mjetet e rilindjes. Ata nuk e kuptuan se, edhe pse ky qytetërim është ngritur në një fushë të caktuar, ai ka rënë në shumë fusha të tjera dhe se, në fund të fundit, ai është produkt i qenieve njerëzore, të cilat mund të qëllojnë, por edhe të gabojnë. Ndërsa Islami është një ligj hyjnor i përsosur, në të cilin nuk ka as të pavërteta dhe as gabime.
Prandaj, ne duhet të kemi besim të plotë te feja dhe Sheriati ynë, një besim praktik që na shtyn drejt krenarisë dhe nderimit për Islamin, si dhe drejt tejkalimit të kufizimeve të vendosura nga qytetërimet njerëzore. Por, para së gjithash, duhet ta kuptojmë në mënyrë praktike se suksesi dhe shpëtimi i këtij umeti qëndrojnë në ndjekjen e Kuranit dhe Sunetit në të gjitha fushat e jetës.
Epërsia e qytetërimit islam nuk ka qenë e kufizuar vetëm në mihrabin e namazit apo në fushat e xhihadit; ajo ka përfshirë çdo aspekt të vogël dhe të madh të jetës së njeriut. Përvoja islame ka arritur një sukses të pashembullt në besim dhe mendim, në arte dhe letërsi, në shkenca dhe eksperimente, në moral dhe vlera, në sisteme dhe institucione, në paqe dhe luftë. Kjo përvojë e veçantë, në të gjitha fazat e saj, është ndërtuar mbi baza të qarta të nxjerra nga Kurani dhe Suneti.
Prandaj, nëse dëshirojmë të rikthehemi te ky model madhështor i jetës, nuk ka alternativë tjetër përveç Sheriatit dhe nuk ekziston zgjedhje tjetër përballë urdhrit të Allahut. Allahu i Lartësuar thotë: “Nuk i takon asnjë besimtari dhe asnjë besimtareje që, kur Allahu dhe i Dërguari i Tij vendosin për një çështje, të kenë zgjedhje tjetër në atë çështje. Kush e kundërshton Allahun dhe të Dërguarin e Tij, ka humbur me të vërtetë në një humbje të qartë.”[2]
Kurse i Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë: “Kam lënë mes jush dy gjëra, për sa kohë që të kapeni fort pas tyre nuk do të devijoni kurrë: Librin e Allahut dhe Sunetin tim.”[3]
Kështu, detyra jonë e parë është një kthim i sinqertë. Ky kthim do të na sigurojë udhëzimin pas humbjes, udhëheqjen pas varësisë dhe qytetërimin pas prapambetjes. Po ashtu, ai do të na sigurojë përveç lumturisë së kësaj bote edhe lumturinë e botës tjetër.
Sa i vërtetë është Allahu në fjalën e Tij: “Kushdo që bën vepra të mira, qoftë mashkull apo femër, duke qenë besimtar, Ne do t’i japim atij një jetë të mirë dhe do t’i shpërblejmë me shpërblimin më të mirë për atë që kanë vepruar.”[4]
Gjithashtu, është e domosdoshme që të bëjmë përpjekje të mjaftueshme për të njohur bazat dhe rrënjët tona. Në këtë drejtim nuk mjafton një libërth i vogël, as disa faqe të shkëputura; madje nuk mjafton as një vëllim i vetëm nga shumë vëllime. Ne kemi nevojë që thjesht t’u kushtojmë kohë, madje vite të jetës sonë, leximit të kësaj historie madhështore dhe studimit të etapave dhe të gjitha dimensioneve të saj, në mënyrë që të zhytemi në trashëgiminë e jashtëzakonshme që na kanë lënë dijetarët e sinqertë dhe mendimtarët e shquar.
Ne kemi nevojë të lexojmë për familjen, të drejtat, politikën, mendimin, ekonominë, gjykimin, artet, estetikën dhe fusha të tjera të shumta. Kemi nevojë të njohim personalitetet tona të mëdha, paraardhësit tanë fisnikë, mënyrën se si kanë jetuar, si e kanë kuptuar fenë dhe si, përmes saj, kanë udhëhequr jetën e kësaj bote. Historia përmban thesare të panumërta dhe pasuri të pashtershme. Nëse kjo shprehje është e saktë për përshkrimin e çdo historie, atëherë ajo është edhe më e saktë, më e thellë dhe më e fuqishme kur bëhet fjalë për historinë islame.
Po ashtu, ne duhet t’ia përcjellim botës këtë histori me të gjitha pasuritë e saj. Njerëzit në mbarë botën nuk e njohin historinë dhe qytetërimin tonë; madje ata shpesh njohin për ne gjëra të shtrembëruara dhe një histori të deformuar. Kjo, si pasojë, çon në frikë, dyshim dhe mosbesim, madje mund të çojë edhe në tallje, përqeshje, e deri në armiqësi dhe agresion. Njeriu, nga natyra e tij, është kundërshtar i asaj që nuk njeh. Atëherë, përse duhet ta sjellim mbi vete armiqësinë e botës vetëm për shkak të mosnjohjes së së vërtetës sonë? Madje, edhe nëse nuk do të gjenim tek ata armiqësi apo urrejtje, a nuk jemi të obliguar t’i ftojmë ata në fenë islame dhe t’u sqarojmë mirësinë që ajo përmban?
Mesazhi i përjetshëm islam nuk u shpall vetëm për banorët e Gadishullit Arabik, por që nga dita e parë iu drejtua gjithë njerëzimit. Allahu i Lartësuar thotë: “Ne të kemi dërguar ty vetëm si mëshirë për botët.”[5]
Kurse i Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë: “Çdo Profet dërgohej vetëm te populli i tij në mënyrë të veçantë, ndërsa unë jam dërguar për të gjithë njerëzit.”[6]
Ky koncept kërkon prej nesh një përpjekje të vazhdueshme në mbarë botën për ta bartur këtë fe të përjetshme dhe këtë qytetërim të lartë te të gjithë njerëzit. Po ashtu, kërkon prej nesh që t’u përgjigjemi dyshimeve të ngritura ndaj historisë sonë, të largojmë akuzat e padrejta ndaj saj, t’i tregojmë njerëzimit atë që i kemi dhënë dhe t’u sqarojmë njerëzve kontributin tonë në jetën e tyre.
Atëherë të gjithë do ta kuptojnë se shkaku i këtij përparimi madhështor ishte kjo fe fisnike. Shikoni se çfarë ka thënë shkrimtari dhe gazetari orientalist britanik R. V. C. Bodley, pasi studioi qytetërimin islam dhe njohu historinë e Islamit. Ai thotë me admirim për myslimanët: “Ata ishin si shiu që e bën pjellor vendin ku bie. Epoka e Rilindjes në Evropë u detyrohet pasardhësve të shokëve të Muhamedit (a.s), të cilët bartën pishtarin e kulturës, në një kohë kur Evropa ishte e zhytur në errësirat e Mesjetës.”
Kjo është një dëshmi e madhe dhe e mrekullueshme.
Por, si do të mund ta jepte Bodley këtë dëshmi pa studim dhe pa njohuri? A nuk është e mundur që një dëshmi e tillë të shndërrohet në shumë dëshmi të tjera? Dhe a nuk është e mundur që dëshmi të tilla të bëhen çelësa për zemrat dhe mendjet e jomyslimanëve?
Kjo është një përgjegjësi e madhe dhe një amanet madhështor: që ta çojmë këtë fe te të gjithë njerëzit. Ne jemi pasuesit e të Dërguarit të fundit (a.s) dhe pas tij na është ngarkuar përgjegjësia e përcjelljes së mesazhit. Ai (a.s) ka thënë: “Mund të ndodhë që ai të cilit i përcillet një mesazh ta kuptojë atë më mirë se ai që e ka dëgjuar fillimisht.”[7]
Ne nuk do ta rikthejmë këtë qytetërim të artë veçse me të njëjtën krenari të lartë, me një shpirt të fuqishëm moral, me një dinjitet që nuk shoqërohet me mendjemadhësi dhe me një forcë që nuk shoqërohet me padrejtësi apo agresion. Kjo është fryma që mund ta mbartë këtë mesazh dhe ky është karakteri që i përshtatet këtij qytetërimi.
Nuk kemi asnjë dyshim se rikthimi i myslimanëve në pozitën e udhëheqjes së botës do të bëhet një realitet që do ta shohin si të afërmit, ashtu edhe të largëtit. Allahu i Lartësuar thotë: “Dhe ata thonë: ‘Kur do të ndodhë kjo?’ Thuaj: ‘Ndoshta është afër.’”[8]
Në fund, e falënderojmë shumë Allahun që na ka krijuar myslimanë. Krenaria jonë është se kemi bartur këtë fe dhe jemi bërë pasues të zotërisë së të dërguarve dhe më të mirit të gjithë njerëzimit, Muhamedit (a.s). Po ashtu, krenaria jonë është se Allahu i Madhëruar na ka dhënë këtë histori të ndritur dhe këtë qytetërim të pastër.
Ka ardhur koha që t’i ngremë kokat tona me dinjitet dhe t’u tregojmë të gjitha krijesave me krenari se, falënderimi i takon Allahut, ne jemi myslimanë.
Autor: Ragib Sirxhani
Përktheu: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com
[1] – Sure Ali Imran: 110.
[2] – Sure Ahzab: 36.
[3] – Hakimi. Hadithi është Sahih.
[4] – Sure Nahl: 97.
[5] – Sure Enbija: 107.
[6] – Buhariu.
[7] – Buhariu.
[8] – Sure Isra: 51.
