Në një skenë që ndërthur thellësinë e historisë me forcën e pranisë bashkëkohore, spikat qyteti i Elbasanit, i vendosur në qendër të Shqipëria, rreth 33 kilometra në jug të Tiranës, si një nga qytetet më të rëndësishme që kanë formësuar tiparet e identitetit islam në vend. Ai strehon një trashëgimi të pasur osmane dhe sot paraqet një model të gjallë të një qyteti që bashkon traditën me rinovimin.
Pozicioni i tij strategjik ndër shekuj ka qenë një pikë takimi mes Lindjes dhe Perëndimit, duke u shndërruar në një qendër të rëndësishme qytetëruese, ushtarake dhe kulturore. Në kohët moderne, ai ka rikthyer rolin e tij si një destinacion fetar dhe turistik, duke pasqyruar një histori që shtrihet në pesë shekuj pranie islame.
Kalaja e Sulltan Mehmed Fatihut… nisja e një transformimi historik
Kalaja e Elbasanit përfaqëson themelin e historisë islame të qytetit, pasi u ndërtua gjatë periudhës osmane me urdhër të Mehmedit II në zemër të qytetit dhe mbi një terren fushor, në një model arkitekturor të veçantë që ndryshon nga kështjellat malore të përhapura në Shqipëri.
Kalaja u shndërrua në një qendër kryesore për ushtritë osmane, dhe prej saj nisën të marrin formë ndryshimet qytetëruese dhe fetare të qytetit. Më pas, Elbasani u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës dhe arsimit islam në vend.
Me kalimin e kohës, kalaja e ruajti rëndësinë e saj, duke u kthyer sot në një hapësirë trashëgimore dhe turistike plot gjallëri, që përfshin kafene dhe restorante brenda mureve të saj, dhe i ofron vizitorit një përvojë që ndërthur aromën e historisë me dinamizmin e së tashmes.
Xhamia e Mbretit… minarja e parë e Islamit në qytet
Xhamia historike e “Mbretit” konsiderohet një nga xhamitë më të vjetra dhe më të rëndësishme në Elbasan dhe në Shqipëri në përgjithësi. Ajo u ndërtua gjatë sundimit të Bajazitit II, brenda kalasë historike dhe në fillimet e saj njihej si “Xhamia e Ushtrisë”, pasi u shërbente ushtarëve osmanë.
Me kalimin e kohës, xhamia u bë pika e parë e nisjes për përhapjen e Islamit në qytet dhe u shndërrua në një qendër shkencore dhe kulturore që nxori breza dijetarësh dhe hafizësh, duke kontribuar në rrënjosjen e identitetit islam në Shqipërinë e mesme.
Së fundmi, xhamia ka rifituar rëndësinë e saj pas një projekti restaurimi që zgjati gjashtë muaj, për t’u rikthyer në rolin e saj fetar dhe kulturor, duke mirëpritur sërish besimtarët dhe vizitorët në një nga lagjet më të rëndësishme historike të qytetit.
Rëndësia e saj simbolike shtohet edhe më shumë nga fakti se ishte ndër xhamitë e para që u rihapën pas rënies së regjimit komunist në vitin 1991, pas viteve të mbylljes dhe përdorimeve jofetare, duke u bërë një simbol i rikthimit të jetës fetare në qytet.
Elbasani… qyteti i xhamive dhe dijes
Elbasani arriti kulmin e lulëzimit të tij në fund të shekullit të XVII, kur numëronte mbi 45 xhami, megjithëse popullsia nuk i kalonte dhjetë mijë banorë. Kjo pasqyron statusin e tij si një nga qendrat më të rëndësishme të arsimit islam dhe kulturës në Perandorinë Osmane.
Nga këto xhami dolën dijetarë, poetë dhe hafizë, ndërsa qyteti kontribuoi në zhvillimin e artit, zejeve dhe arkitekturës, duke u shndërruar në një model të plotë qytetërimi në zemër të Ballkanit.
Pavarësisht shkatërrimeve që pësoi gjatë periudhës komuniste, kur shumica e xhamive u rrënuan, qyteti rifitoi gradualisht identitetin e tij fetar pas vitit 1991, në një proces ringjalljeje që pasqyron lidhjen e komunitetit mysliman me rrënjët e tij historike.
Xhamia e Ballies… arkitekturë moderne me shpirt islam
Xhamia e Ballies përfaqëson një model të ringjalljes së arkitekturës islame moderne në Elbasan. Ajo daton në vitin 1608, para se të shkatërrohej gjatë periudhës komuniste në vitin 1967, dhe më pas u rindërtua në vendin e saj origjinal me një formë bashkëkohore.
Xhamia ka arritur një njohje ndërkombëtare duke u përfshirë ndër pesë objektet më të bukura të kultit në botë dhe duke kaluar në fazën finale të çmimit “Ndërtesa e Vitit 2025”, falë dizajnit të saj që ndërthur stilin tradicional islam me standardet moderne të arkitekturës.
Ajo ka kapacitet për rreth 1500 besimtarë brenda, si dhe hapësira të jashtme, dhe përfshin ambiente të plota shërbimi, duke u kthyer në një qendër fetare dhe arkitekturore që pasqyron zhvillimin e arkitekturës islame në Shqipëria.
Rruga ose Via Egnatia… arteria e qytetërimeve
Elbasani është e lidhur historikisht me kalimin e rrugës Via Egnatia, një nga rrugët më të rëndësishme të antikitetit që lidhte Romën me Kostandinopojën. Kjo e bëri qytetin një ndalesë kryesore për tregtinë, ushtritë dhe komunikimin kulturor mes Lindjes dhe Perëndimit, duke kontribuar në lulëzimin e tij ndër shekuj.
Përfundim
Qyteti i Elbasanit sot, paraqet një model unik të një qyteti që jeton historinë e tij islame dhe e riprezanton atë me një frymë bashkëkohore, ku Kalaja e Sulltan Mehmed Fatihut, Xhamia e Mbretit dhe Xhamia moderne e Ballies harmonizohen në një tablo të vetme që bashkon të kaluarën me të tashmen.
Mes kujtesës së pesë shekujve të qytetërimit islam dhe një rilindjeje moderne arkitekturore, Elbasani vazhdon të forcojë pozitën e tij si një nga qytetet më të rëndësishme historike, fetare dhe turistike në Shqipëri.
Autor: Hani Salah
Përktheu: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com
