Perandoria Bizantine përfshinte romakët në Azinë e Vogël (sot Turqia) dhe zgjeronte ndikimin e saj duke pushtuar territoret që ndodhen rreth Lindjes dhe Jugut të Mesdheut. Kështu, ajo bashkoi shumë popuj të ndryshëm, si berberët, koptët dhe arabët, krahas romakëve. Megjithatë, nuk kishte homogjenitet midis këtyre elementeve sa i përket gjinisë, gjuhës, kulturës dhe traditave. Edhe pse krishterimi ishte përhapur mes këtyre popujve, ai nuk arriti të krijonte harmoni për shkak të përçarjeve fetare që dobësuan besnikërinë e banorëve të provincave të Sirisë dhe Egjiptit ndaj perandorisë. Sistemi i qeverisjes ishte monarki absolute.
Krishterimi nuk organizonte shoqërinë dhe shtetin, por kufizohej vetëm në rregullimin e marrëdhënieve midis njerëzve dhe Krijuesit të tyre, me parullën: “Atij që i takon Cezarit, ia jepni Cezarit, dhe atij që i takon Perëndisë, ia jepni Perëndisë.”
1 – Gjendja politike dhe ekonomike:
Gjendja politike:
Ideja e përhapur, e mbështetur nga kisha krishtere, ishte se Perëndia kishte zgjedhur perandorin për këtë post, duke e bërë atë objekt adhurimi dhe respekti nga nënat e tij në çështje politike dhe fetare. Ceremonitë dhe ritualet zhvilloheshin në pallat me pjesëmarrjen e kishës dhe të anëtarëve të oborrit, dhe kur perandori dilte, të gjithë i përkuleshin atij. Megjithëse ata ishin krishterë, ligji romak dhe qytetërimi pagan grek sundonin jetën e përditshme.
Perandori bizantin që jetoi në kohën e shfaqjes së Islamit ishte Herakliu (610–641 e.s.), i cili konsiderohet një nga perandorët më të mëdhenj të historisë bizantine. Ai synoi të ringjallë perandorinë, të riorganizojë shtetin, të ndërtojë ushtrinë dhe të rrisë pasurinë e saj përmes rregullimit të taksave dhe mënyrave të mbledhjes së tyre. Ai arriti të shënojë fitore mbi perandorinë Sasanide, e cila ishte më e fuqishme ushtarakisht se romakët.
Kurani përmend fitoren e romakëve krishterë ndaj persëve magjistarë, dhe myslimanët në Mekë u gëzuan për këtë. Fushatat e Herakliut kundër Persisë zhvilloheshin midis viteve 622–628 e.s. (viti i 12 pas shpalljes së Profetit ose 5 h).
Gjendja ekonomike:
Kamata dhe monopoli ishin themeli i sistemit ekonomik. Herakliu vendosi taksa të reja mbi banorët e provincave të pakënaqura nnwn sundimin romak për të paguar borxhin e madh të luftërave kundër Persisë. Perandoria Bizantine pësoi një degradim të madh për shkak të teprimit me tarifat dhe taksat, dobësimit të tregtisë, neglizhencës së bujqësisë dhe tkurrjes së zhvillimit urban.
Për të ilustruar mënyrën se si administronte perandoria provincat e saj, mund të citojmë fjalët e Butler-it për administrimin e Egjiptit:
“Romakët merrnin nga Egjipti xhizjen mbi njerëzit dhe taksa të tjera të shumta. Pa dyshim, taksat e romakëve tejkalonin kapacitetin dhe vendoseshin mbi popullsinë në mënyrë të padrejtë. Qeveria shpirtërore e Egjiptit kishte vetëm një qëllim: të nxirrte pasuri nga populli për t’i pasuruar sunduesit sa më shumë.”
Edhe romakët vetë u përballën me ngarkesën e madhe të taksave, veçanërisht bujqit, të cilët u detyruan të shisnin tokat e tyre dhe të migronin në qytete për shkak të taksave të larta.
2 – Gjendja fetare dhe mendore:
Megjithëse Perandoria Bizantine ishte krishtere, mësimet e krishterimit nuk mbetën siç i kishte sjellë Isai (a.s). Madje, mësimet e kishës përfshinin një pjesë të konsiderueshme të mendimeve të filozofëve paganë, dhe kisha përdorte metodat dhe “armët e arsyes” të tyre për të shpjeguar doktrinën kristiane.
Në përmbledhje, krishterimi i vërtetë e humbi shpirtërinë dhe njëshmërinë e tij për shkak të asaj që i futi në të predikuesi i tij i madh, Pali, nga mësimet pagane mbi të cilat ishte rritur para se të bëhej i krishterë. Po ashtu, kur u bë i krishterë perandori bizantin Kostandini, ai futi në të një përzierje të bestytnive greke, paganizmit romak, filozofisë platonike egjiptiane dhe monasticizmit. Kështu, feja u shtrembërua, mësimet e saj origjinale u humbën dhe ajo ra në adhurimin e shenjtorëve dhe të ikonave.
Pati përçarje fetare mbi natyrën e Isait (a.s) brenda popullsisë së perandorisë. Shteti mbështeti doktrinën e “Dy natyrave” (mbretërore), që thoshte se Jezusi kishte natyrë hyjnore dhe njerëzore, ndërsa në Siri dhe Egjipt u përhap doktrina e Jakobitëve dhe Monofizitëve, që mbështeste natyrën hyjnore të vetme të Jezusit. Ky ndryshim shkaktoi përçarje të forta midis shtetit dhe popullsisë. Perandori Herakliu përpiqej të unifikonte doktrinën dhe organizoi një kongres fetar që vendosi të mos diskutohej natyra e Jezusit dhe të mjaftohej me pohimin se Perëndia ka një vullnet të vetëm. Megjithatë, egjiptianët e kundërshtuan dhe u persekutuan me tortura dhe djegie, dhe përpjekja për unifikim dështoi, duke dobësuar besnikërinë e Jakobitëve dhe Monofizitëve ndaj Perandorisë Bizantine.
Kjo përçarje fetare tregon degradimin mendësor dhe devijimin doktrinar që preku popujt e perandorisë, deri në atë pikë sa ata e bënë Isain (a.s) – i cili ishte rob i Allahut – zot, lavdi i qoftë Allahut ë për largësinë e këtij pohimi nga e vërteta. Të gjitha shtresat e shoqërisë bizantine besonin në astrologji, parashikime të së ardhmes, magji, komunikim me demonët dhe nuska.
3 – Gjendja sociale dhe morale:
Traditat e shoqërisë greke dhe romake u përhapën në Perandorinë Bizantine, prandaj nuk ishte çudi që korrupsioni moral dhe dekadenca sociale të përhapeshin brenda oborit dhe mes popullit. Perandori, udhëheqësit ushtarakë dhe krerët e kishës jetonin në majat e shkallës sociale, ndërsa mijëra skllevër punonin në fermat e mëdha duke vuajtur nga kequshqyerja dhe niveli i ulët i jetesës.
Afro në të njëjtin nivel jetonin të lirët që punonin në zanate, dhe këta të fundit shpesh formonin një shtresë të madhe mesatare. Shtresat e varfra ndiheshin të shtypura dhe shpesh përpiqeshin të organizonin kryengritje, të cilat shpesh dështonin.
Kështu, shtresëzimi shoqëror, feudalizmi dhe mungesa e drejtësisë sociale e karakterizonin shoqërinë bizantine. Po ashtu, ashpërsia, dhuna, fanatizmi, padituria dhe bestytnitë e shënonin jetën e individëve. Kjo vinte si pasojë e dobësisë së besimit të sinqertë në Zotin dhe të dërguarit e Tij, si dhe e dominimit të dukjeve mashtruese në jetën fetare të perandorisë.
Megjithë shenjat e dobësisë dhe korrupsionit në perandoritë sasanide dhe bizantine në kohën e shfaqjes së Islamit dhe fillimit të lëvizjes së çlirimeve islame, është gabim të teprohet në përshkrimin e dobësisë së tyre. Ato arritën të mobilizonin ushtri të mëdha përballë përparimit të muslimanëve, dhe ushtritë e tyre ishin më të mëdha në numër dhe më të pajisura se ato të muslimanëve. Por ishte besimi i sinqertë, shpirti i xhihadit dhe ndihma e Allahut për muslimanët që u dha atyre fitoren në betejat e gjata që zhvilluan kundër forcave të organizuara, ushtrive me përvojë, kështjellave të fortifikuara dhe kombeve me traditë të lashtë.
Autor: Ekrem Dija El Umeri
Përktheu: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com
