Nefsi i njeriut në Islam
Ndoshta është e rëndësishme që fillimisht të kuptojmë natyrën e këndvështrimit islam për nefsin e njeriut. Nefsi, në vetvete, është i nderuar dhe gëzon një pozitë të lartë. Ky parim vlen në mënyrë të pakufizuar dhe nuk bën përjashtim për shkak të ngjyrës, gjinisë apo fesë. Allahu i Lartësuar thotë në Librin e Tij: “Ne, vërtet, i kemi nderuar bijtë e Ademit, ua kemi bërë të mundur të udhëtojnë në tokë dhe në det, i kemi furnizuar me gjëra të mira dhe u kemi dhënë përparësi ndaj shumë krijesave Tona.”[1]
Ky nderim është i përgjithshëm dhe gjithëpërfshirës, dhe përfshin si myslimanët, ashtu edhe jomyslimanët. Të gjithë udhëtojnë në tokë dhe në det, të gjithë furnizohen me gjëra të mira dhe të gjithë janë nderuar duke u dhënë përparësi ndaj shumë krijesave të Allahut të Lartësuar.
Ky këndvështrim gjithëpërfshirës për të gjithë njerëzit dhe ky nderim për çdo qenie njerëzore janë pasqyruar në çdo dispozitë të Sheriatit islam. Rrjedhimisht, kjo pikëpamje është pasqyruar edhe në çdo fjalë dhe vepër të Profetit tonë (a.s).
Kjo na shpjegon mënyrën e lartë, të veçantë dhe të mëshirshme me të cilën Profeti i madh (a.s) sillej me ata që e kundërshtonin dhe e mohonin.
Ai kishte të bënte me qenie njerëzore të nderuara, të cilat nuk lejohet të poshtërohen, të trajtohen padrejtësisht, t’u shkelen të drejtat apo të nënvlerësohen. Kjo është e qartë si në vargjet e Kuranit fisnik, ashtu edhe në jetën e Profetit (a.s).
Allahu thotë: “Mos e vrisni njeriun, vrasjen e të cilit Allahu e ka ndaluar, përveçse kur këtë e kërkon e drejta.”[2]
Urdhri këtu është i përgjithshëm dhe përfshin si myslimanët, ashtu edhe jomyslimanët, sepse drejtësia në Sheriat është e pakushtëzuar dhe nuk mund të ndahet sipas përkatësisë fetare.
Sheriati e ndalon padrejtësinë në të gjitha format e saj. Ndalimi i saj është shprehur qartë në ajete dhe hadithe të panumërta, dhe ajo mbetet e papranueshme deri në Ditën e Kiametit.
Madje, Allahu i Lartësuar thotë, duke përshkruar llogaridhënien në Ditën e Kiametit: “Ne do të vendosim peshoret e drejta në Ditën e Kiametit, kështu që askujt nuk do t’i bëhet padrejtësi aspak.”[3] Edhe këtu, pohimi është i pakufizuar: në Ditën e Kiametit nuk do t’i bëhet padrejtësi asnjë shpirti, cilido qoftë ai, besimtar apo jobesimtar, mysliman, i krishterë, hebre apo pjesëtar i ndonjë feje a besimi tjetër.
Ky është këndvështrimi i vërtetë islam për të gjithë njerëzit: një këndvështrm i mbështetur në vlerësimin, respektin dhe nderimin e tyre.
I Dërguari i Allahut (a.s) dhe nderimi i nefsit
Sa domethënës dhe madhështor është qëndrimi që na mësoi i Dërguari i Allahut (a.s), kur pranë tij kaloi xhenazja e një hebreu!
Ebu Lejla se Kajs ibn Sa’d dhe Sehl ibn Hunejfi ndodheshin në Kadesije, kur pranë tyre kaloi një xhenaze. Ata u ngritën në këmbë. Dikush u tha: “Ajo është xhenaze e një banori të këtij vendi.”Ata u përgjigjën: “Pranë të Dërguarit të Allahut (a.s) kaloi një xhenaze dhe ai u ngrit në këmbë. Kur i thanë se i vdekuri ishte hebre, ai tha: “A nuk është një nefs (qenie njerëzore)?”[4]
Sa i mrekullueshëm është, vërtet, ky qëndrim! Ky është këndvështrimi islam për nefsin njerëzor.
Me këtë qëndrim, i Dërguari i Allahut (a.s) mbolli në zemrat e myslimanëve vlerësimin, respektin dhe mëshirën për çdo nefs njerëzor, pa asnjë përjashtim. Ai veproi kështu dhe e mësoi këtë sjellje, edhe pasi mori vesh se i vdekuri ishte hebre.
Nëse marrim parasysh se këta hebrenj kishin jetuar në kohën e të Dërguarit të Allahut (a.s), i kishin parë shenjat dhe kishin dëgjuar argumente bindëse e prova të qarta, por megjithatë nuk kishin besuar, madje e kishin sulmuar atë (a.s) në mënyra të ndryshme, si moralisht, ashtu edhe fizikisht, atëherë bëhet edhe më domethënës ky qëndrim. Pavarësisht gjithë kësaj kokëfortësie të hebrenjve, i Dërguari i Allahut (a.s) u ngrit në këmbë për xhenazen e njërit prej tyre, një njeriu të panjohur. Ai nuk ishte dikush për të cilin mund të thuhej se u kishte bërë dikur një të mirë myslimanëve apo se kishte qenë njeri me moral të mirë. Këtë e dëshmon edhe fakti se sahabët e identifikuan të vdekurin përmes përkatësisë së tij, jo me emër. Për më tepër, i Dërguari i Allahut (a.s) e shpjegoi arsyen e qëndrimit të tij në këmbë me fjalët: “A nuk është një nefs?” Ai nuk përmendi ndonjë virtyt të veçantë të të vdekurit.
Ky është respekti i vërtetë për nefsin njerëzor.
Ky qëndrim nguliti në mendjet e sahabëve dhe të myslimanëve që erdhën pas tyre bindjen se Islami respekton çdo nefs njerëzor, e vlerëson dhe e nderon atë. Pikërisht kjo gjë i shtyu Kajsin ibn Sa’din dhe Sehlin ibn Hunejfin, Allahu qoftë i kënaqur me të dy, të ngriheshin në këmbë për xhenazen e një njeriu mexhus, që adhuronte zjarrin! Mexhusi nuk i përkiste as ithtarëve të Librit dhe besimi i tij ishte krejtësisht i ndryshëm nga feja islame. Madje, ai ishte pjesëtar i një populli që ishte në luftë me myslimanët. Megjithatë, sahabët e kuptonin vlerën e nefsit njerëzor, ndaj e nderonin atë dhe ngriheshin në këmbë për xhenazen e tij.
Ky është këndvështrimi ynë ndaj jomyslimanëve dhe ky është formimi themelor që myslimanët mbajnë në mendje kur ndërveprojnë me ta.
Metodologjia e Islamit në trajtimin e nefsit njerëzor
Ekziston edhe një tjetër sfond i rëndësishëm që përcakton mënyrën se si myslimanët i shohin ata që kanë bindje të ndryshme fetare dhe parime të ndryshme nga të tyret. Ky është fakti se mospajtimi mes njerëzve nuk është thjesht një mundësi, por një pashmangshmëri! Nuk do të vijë kurrë një kohë kur të gjithë njerëzit të bien dakord për një mendim të vetëm lidhur me një çështje të caktuar, përfshirë këtu edhe çështjen e hyjnisë dhe të njëshmërisë së Allahut. Allahu i Lartësuar thotë: “Sikur të donte Zoti yt, do t’i bënte të gjithë njerëzit një umet të vetëm, por ata do të vazhdojnë të jenë në mospajtim.”[5]
Myslimani e pranon natyrshëm ekzistencën e njerëzve që kanë bindje të ndryshme fetare nga të tijat dhe e di se zhdukja e tyre nga faqja e dheut është e pamundur. Prandaj, ai bashkëjeton me ta në mënyrë të natyrshme, veçanërisht sepse Sheriati islam përcakton qartë kornizat e marrëdhënieve dhe mënyrat e mirëkuptimit me bashkësitë e ndryshme jomyslimane.
Pikërisht nga ky këndvështrim, duke u nisur nga vlerësimi që Sheriati islam i bën çdo nefsi dhe nga nderimi që Allahu i Lartësuar u ka bërë të gjithë bijve të Ademit, burojnë urdhrat e Sheriatit islam për drejtësi, mëshirë, afërsi, njohje të ndërsjellë dhe virtyte të tjera morale.
Të gjitha këto urdhra janë të përgjithshëm dhe përfshijnë si myslimanët, ashtu edhe jomyslimanët. Ato nuk kanë qenë kurrë si veprimet e hebrenjve, të cilët e shtrembëruan Teuratin, duke i rezervuar marrëdhëniet e mira vetëm për hebrenjtë, ndërsa i lejuan të gjitha veprat e rënda të ndaluara ndaj të tjerëve!
Në Sheriatin tonë islam, për shembull, lidhur me mëshirën, Allahu i Lartësuar thotë: “Ne të kemi dërguar ty vetëm si mëshirë për të gjitha botët.”[6]
Pra, mëshira këtu nuk u drejtohet vetëm myslimanëve, por të gjithë njerëzve, pavarësisht feve dhe besimeve të tyre.
Lidhur me njohjen e ndërsjellë, Allahu i Lartësuar thotë: “O njerëz! Ne ju krijuam nga një mashkull dhe një femër dhe ju bëmë popuj e fise, që të njiheni ndërmjet jush. Më fisniku prej jush tek Allahu është ai që i frikësohet më shumë Atij. Vërtet, Allahu është i Gjithëdijshëm dhe i Mirënjohur për çdo gjë.”[7]
Pra, edhe njohja e ndërsjellë nuk kufizohet vetëm te një bashkësi e caktuar, por përfshin të gjithë popujt dhe fiset.
Furnizimi në tokë është i garantuar për të gjithë njerëzit, ndërsa gjithësia është vënë në shërbim të mbarë njerëzimit, pa dallim mes besimtarit dhe jobesimtarit. Allahu i Lartësuar thotë: “A nuk e sheh se Allahu ka vënë në shërbimin tuaj gjithçka që gjendet në tokë dhe se anijet lundrojnë në det me urdhrin e Tij? Ai e mban qiellin që të mos bjerë mbi tokë, përveçse me lejen e Tij. Vërtet, Allahu është i Butë dhe Mëshirëplotë ndaj njerëzve.”[8]
Pra, vënia në shërbim e tokës, anijeve, deteve dhe qiellit u drejtohet të gjithë njerëzve. Edhe përfundimi i ajetit e bën të qartë se butësia dhe mëshira e Allahut përfshijnë të gjithë njerëzit.
Lidhur me faljen, Allahu i Lartësuar thotë: “Nxitoni drejt faljes së Zotit tuaj dhe Xhenetit, gjerësia e të cilit është sa qiejt dhe Toka, i përgatitur për të devotshmit, të cilët japin lëmoshë si në mirëqenie, ashtu edhe në vështirësi, e mposhtin zemërimin dhe ua falin njerëzve. Allahu i do bamirësit.”[9]
Falja është një nga cilësitë e besimtarit, por falja që përmendet në këtë ajet nuk kufizohet vetëm te myslimanët. Përkundrazi, ajo është e gjerë dhe përfshin «njerëzit», siç e përmend Zoti ynë, e për rrjedhojë, përfshin domosdoshmërisht edhe jomyslimanët.
Një gjë e tillë ne e vërejmë shumë qartë në jetën e të Dërguarit të Allahut (a.s). Madje, përtej gjithë këtyre, kur Allahu përmendi drejtësinë që Islami e urdhëron, Ai nuk e kufizoi atë vetëm te besimtarët dhe as vetëm te njerëzit që qëndrojnë asnjanës, qofshin myslimanë apo jomyslimanë.
Përkundrazi, Ai nxiti dhe urdhëroi që drejtësia të zbatohet edhe ndaj atyre njerëzve që i urrejmë! Allahu i Lartësuar thotë: “O ju që keni besuar! Bëhuni të palëkundur për hir të Allahut dhe dëshmoni me drejtësi! Të mos ju shtyjë urrejtja ndaj një populli që të mos jeni të drejtë. Jini të drejtë, sepse kjo është më afër devotshmërisë. Frikësojuni Allahut, sepse Allahu është i Mirënjohur për atë që bëni.[10]
Ky këndvështrim, i mbështetur në mëshirë, afërsi dhe drejtësi të pakufishme, na shpjegon moralin fisnik që karakterizonte të Dërguarin tonë (a.s). Ai (a.s) e ndiqte Sheriatin në çdo hap të jetës së tij. Ai (a.s) ishte, si të thuash, një Kuran që ecte mbi tokë!
Këndvështrimi i devijuar për nefsin njerëzor
Ajo që tërheq vërtet vëmendjen është se i Dërguari i Allahut (a.s) i bënte të gjitha këto në një kohë kur virtytet e kalorësisë ishin të rralla dhe cilësitë fisnike të njerëzve me karakter të lartë ishin të pakta.
Mjafton të shqyrtosh disa prej urdhrave dhe ligjeve të Teuratit të shtrembëruar, të cilat ekzistonin në kohën e të Dërguarit tonë (a.s) dhe vazhdojnë të jenë të pranishme deri në ditët tona, për të kuptuar dallimin e madh mes legjislacionit të përsosur islam dhe shpifjeve njerëzore të futura në faqet e Teuratit.
Për shembull, në Librin e Jozueut, lidhur me mënyrën se si hebrenjtë silleshin me të tjerët, thuhet: “Pastaj Jozueu dhe ushtria e Izraelit u nisën nga Lakishi drejt Eglonit. Ata e rrethuan, luftuan kundër tij, e pushtuan atë ditë dhe e shkatërruan, duke vrarë me shpatë “çdo nefs” që ndodhej aty, ashtu siç kishin vepruar me Lakishin. Pastaj Jozueu dhe ushtria e tij u nisën nga Egloni drejt Hebronit, e sulmuan, e pushtuan dhe e shkatërruan bashkë me të gjitha vendbanimet përreth që i përkisnin. Ata vranë me shpatë mbretin e tij dhe “çdo nefs” që ndodhej aty, pa lënë asnjë të mbijetuar, ashtu siç kishin vepruar me Eglonin. Kështu, ata shfarosën “çdo nefs” që ndodhej aty. Pastaj Jozueu u kthye drejt Debirit, e sulmoi, e pushtoi dhe e shkatërroi bashkë me vendbanimet përreth. Ai vrau me shpatë mbretin e tij dhe “çdo nefs” që ndodhej aty, pa lënë asnjë të mbijetuar. Kështu veproi me Debirin dhe mbretin e tij, ashtu siç kishte vepruar me Libnahun dhe mbretin e tij.”
Ky falsifikim pasqyron psikologjinë dhe natyrën e hebrenjve. Kjo është pamja që ata paraqesin për profetët: ata vrasin “çdo nefs” që nuk është hebre!
Këtë këndvështrim të devijuar për nefsin njerëzor e përforcon edhe ajo që thuhet në Librin e Numrave, ku përshkruhet reagimi i Musait (a.s)— larg qoftë ai nga një falsifikim i tillë! — kur pa se disa prej ushtarëve të tij i kishin lënë gjallë gratë dhe fëmijët, duke i marrë robër. Sipas tekstit, ai u tha: “Pse i latë gjallë gratë?! Ato, duke ndjekur këshillën e Balaamit, i joshën bijtë e Izraelit që të adhuronin Peorin dhe u bënë shkak për tradhtinë ndaj Zotit, si pasojë e së cilës plasi epidemia në bashkësinë e Zotit. Prandaj, tani vritni “çdo mashkull” nga fëmijët dhe vritni gjithashtu çdo grua që ka pasur marrëdhënie me një burrë. Por mbajini gjallë për vete të gjitha vajzat e virgjëra që nuk kanë pasur marrëdhënie me një burrë.”
Mëshira e Profetit ndaj nefsit të njeriut
Fakti që Islami, duke i parë fetë e tjera me këtë këndvështrim pranues ndaj dallimeve, nuk do të thotë se ai nuk kujdeset t’i ftojë njerëzit drejt së vërtetës që përfaqëson. Përkundrazi, i Dërguari i Allahut (a.s) shpresonte që edhe armiqtë e tij më të betuar ta përqafonin Islamin, pavarësisht të këqijave dhe intrigave të tyre.
Ja ku e shohim atë t’i drejtohet Allahut me një lutje të posaçme për dy nga armiqtë e tij më të betuar: Ebu Xhehlin dhe Omer ibn Hatabin, përpara se ky i fundit të bëhej mysliman. Ai (a.s) tha: “O Allah, forcoje Islamin përmes atij prej këtyre dy burrave që është më i dashur për Ty: Ebu Xhehlit ose Omer ibn Hattabit!” Ndërsa më i dashuri prej këtyre të dyve për Allahun ishte Omer ibn Hatabi.[11]
Historia e gjatë e pengimit të njerëzve nga rruga e Allahut dhe e përpjekjeve për t’i larguar myslimanët nga feja e tyre nuk ngjalli në zemrën e të Dërguarit të Allahut (a.s) ndjenja hakmarrjeje, as dëshirë për të kurdisur intriga apo për t’i ndëshkuar ata. Përkundrazi, ai i shihte si të sëmurë që kishin nevojë për një mjek ose si të hutuar që kishin nevojë për një udhërrëfyes. Prandaj, ai lutej që ata të udhëzoheshin, të mëshiroheshin dhe të shpëtonin.
I tillë ishte botëkuptimi i tij (a.s), i tillë ishte Suneti dhe mënyra e tij e veprimit, dhe këto ishin parimet dhe referencat mbi të cilat mbështetej në marrëdhëniet me njerëzit.
I Dërguari ynë fisnik (a.s) ishte jashtëzakonisht i përkushtuar që mesazhi i tij t’u përcillej të gjithë atyre që nuk e kishin përqafuar Islamin. Ai ua përcolli atë idhujtarëve, hebrenjve, të krishterëve dhe zjarrputistëve. Ai bënte çmos për t’i bindur me mënyrën më të mirë dhe pikëllohej thellësisht kur një njeri ose një popull e refuzonte Islamin. Pikëllimi i tij arriti deri në atë shkallë, saqë Allahu e ndaloi të brengosej kaq shumë.
Allahu i Lartësuar iu drejtua atij (a.s) me fjalët: “Mos vallë do ta shkatërrosh veten nga pikëllimi, ngaqë ata nuk bëhen besimtarë?”[12] Gjithashtu, i tha: “Prandaj, mos e shkatërro veten nga pikëllimi për ta!”[13]
Megjithëse pikëllimi i tij ishte kaq i madh, Profeti (a.s) nuk e përdori kurrë atë si justifikim për t’i bërë presion dikujt që ta pranonte Islamin. Përkundrazi, ai e bëri ajetin fisnik: “Nuk ka detyrim në fe”[14], një parim udhëheqës në jetën e tij. Kështu, në jetën e tij u mishërua një ekuilibër i mrekullueshëm, që tejkalon çdo përshkrim: ai e ftonte me gjithë forcën drejt së vërtetës që përfaqësonte, por nuk e detyronte kurrë askënd ta pranonte atë.
Sa të mrekullueshme janë fjalët e Profetit (a.s), me të cilat ai përmblodhi këndvështrimin e tij ndaj njerëzve në përgjithësi! “Shembulli im dhe shembulli i njerëzve është si shembulli i një njeriu që ndez një zjarr. Kur zjarri ndriçoi gjithçka përreth, fluturat dhe insektet që bien në zjarr filluan të hidheshin në të. Ai përpiqej t’i largonte, por ato e mposhtnin dhe hidheshin në zjarr. Ndërsa unë po ju kap nga rripat e rrobave për t’ju larguar nga zjarri, kurse ju po hidheni në të.”[15]
Ky është këndvështrimi i mëshirës dhe i përkujdesjes, jo i detyrimit apo i sundimit me forcë.
I Lartësuar qoftë Ai që i dhuroi Profetit (a.s) këtë përsosmëri të jashtëzakonshme të moralit!
Autor: Ragib Serxhani
Përktheu: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com
[1] – Sure Isra: 70.
[2] – Sure Nisa: 151.
[3] – Sure Enbija: 47.
[4] – Muslimi.
[5] – Sure Hud: 118.
[6] – Sure Enbija: 107.
[7] – Sure Huxhurat: 13.
[8] – Sure Haxh: 65.
[9] – Sure Ali Imran: 133 – 134.
[10] – Sure Maide: 8.
[11] – Ahmedi.
[12] – Sure Shuara: 3.
[13] – Sure Fatir: 8.
[14] – Sure Bekare: 256.
[15] – Buhariu dhe Muslimi.
