Solidariteti shoqëror konsiderohet një trashëgimi e përbashkët e njerëzimit, pasi është shfaqur dhe zhvilluar krahas ndryshimeve të ndryshme që kanë përjetuar shoqëritë që nga lashtësia. Ai është i lidhur veçanërisht me lindjen e legjislacionit islam, i cili ka vendosur rregullat dhe bazat më të rëndësishme të tij. Këto baza e kanë bërë qytetërimin dhe mendimin islam mjedisin më të përshtatshëm për garantimin dhe mbrojtjen e të drejtave publike, si dhe për realizimin e parimeve të drejtësisë dhe barazisë, veçanërisht në lidhje me shpërndarjen e pasurisë dhe kufizimin e problemeve shoqërore me të cilat shteti nuk arrin të përballet, si varfëria dhe papunësia, si dhe përballimin e të gjitha rreziqeve shoqërore që kufizojnë aftësitë e individit dhe të shoqërisë.
Solidariteti shoqëror përbën një themel të qëndrueshëm për ndërtimin e shoqërisë dhe forcimin e strukturës së saj. Ai është gjithashtu një tregues i gjallërisë dhe funksionalitetit të saj, pasi përbën një faktor pozitiv për bashkërendimin e përpjekjeve individuale, organizimin e shoqërisë dhe kontributin në zhvillimin e saj, si dhe për forcimin e frymës së vëllazërisë, harmonisë dhe lidhjeve shoqërore ndërmjet të gjithë përbërësve të saj. Nga një këndvështrim tjetër, solidariteti shoqëror kontribuon në ruajtjen e ekuilibrit ndërmjet shtresave të shoqërisë dhe në parandalimin e mbizotërimit të shtresës së të pasurve dhe oligarkisë mbi pjesën tjetër të gjerë të shoqërisë, përmes qarkullimit efektiv të pasurisë dhe veprimtarisë ekonomike, si dhe krijimit të urave shoqërore ndërmjet shtresave të ndryshme të saj.
Në planin e zhvillimit, solidariteti shoqëror kontribuon në mbështetjen dhe fuqizimin e përpjekjeve zyrtare të shtetit, përmes veprimtarive të ndryshme bamirëse dhe bashkëpunuese të ndërmarra nga shoqatat komunitare dhe civile. Këto veprimtari mund të mbështesin përpjekjet zyrtare të shtetit në projektet e zhvillimit të qëndrueshëm, duke çuar kështu në forcimin e përkatësisë kombëtare dhe në integrimin e procesit të gjithanshëm të ndërtimit.
Vlen të theksohet se solidariteti shoqëror nuk kufizohet vetëm në dimensionin material, i cili lidhet me dhënien e pasurisë, ushqimit dhe furnizimeve të nevojshme, si dhe me përmbushjen e nevojave materiale të njeriut. Përkundrazi, shtrirja e tij është shumë më e gjerë dhe përfshin një sistem tërësor qytetërues, i cili pasqyrohet në përpjekjet, planet dhe politikat e ndryshme që synojnë ndërtimin e njeriut në aspektin material, shpirtëror, intelektual, moral dhe profesional. Në krye të këtyre synimeve qëndron ruajtja e pesë domosdoshmërive themelore mbi të cilat mbështetet jeta e njerëzve, përkatësisht:
1 – Në aspektin e ruajtjes së fesë: Rëndësia e solidaritetit shoqëror shfaqet në thirrjen drejt fesë së Allahut me urtësi dhe këshillë të mirë, në këshillimin e ndërsjellë ndërmjet pjesëtarëve të shoqërisë, si dhe në bashkëpunimin për urdhërimin për të mirë dhe ndalimin nga e keqja. Ndër format e tij përfshihet edhe xhihadi në rrugën e Allahut, me gjithçka që ai përmban nga kuptimet e mbështetjes, përgatitjes dhe furnizimit. Të gjitha këto çështje kërkojnë një përpjekje të madhe në solidaritetin dhe bashkëpunimin ndërmjet pjesëtarëve të umetit.
2 – Në aspektin e ruajtjes së jetës: Solidariteti shoqëror shfaqet në përpjekjen për t’u ardhur në ndihmë atyre që ndodhen në vështirësi dhe për t’u siguruar nevojat atyre që janë në nevojë, në mbështetjen e të varfërve, vejushave dhe nevojtarëve, si dhe në martesimin e të rinjve dhe lehtësimin e kushteve për martesë.
3 – Në aspektin e ruajtjes së mendjes: Solidariteti shoqëror shfaqet përmes përhapjes së arsimit dhe lehtësimit të rrugëve për ata që e kërkojnë atë, zhvillimit të ndërgjegjësimit dhe zgjerimit të horizonteve të dijes dhe të kuptuarit, mësimit të Kuranit brezit të ri, si dhe bashkëpunimit për ndërtimin e institucioneve të dijes, shkollave dhe vakëfeve arsimore e shkencore, si bibliotekat, xhamitë dhe universitetet.
4 – Në aspektin e ruajtjes së pasardhësve: Ndër format e solidaritetit shoqëror është përcaktimi i parimit të shpenzimit për familjen si gjatë martesës, ashtu edhe pas divorcit, me qëllim ruajtjen e dinjitetit të familjes dhe mbrojtjen e pjesëtarëve të saj nga nevoja dhe skamja, parandalimin e shfaqjeve të imoralitetit në shoqëri, ruajtjen e paprekshmërive dhe uljen e shikimit.
5 – Në aspektin e ruajtjes së pasurisë: Kuptimet e solidaritetit shoqëror shfaqen në vendosjen e vlerave të ndershmërisë dhe ndalimin e mashtrimit, në ndalimin e shitjes mbi shitjen e një myslimani tjetër, si dhe në partneritetin në zeje, bujqësi, veprimtari dhe investime, përmes përcaktimit të parimit të ortakërisë, siç ka thënë i Dërguari i Allahut (a.s), në hadithin kudsij: “Allahu i Lartësuar thotë: “Unë jam i treti i dy ortakëve, për sa kohë që njëri prej tyre nuk e tradhton tjetrin. E, nëse njëri e tradhton tjetrin, largohem prej tyre.”[1]
Në të gjithë shembujt e mësipërm shfaqet qartë rëndësia e solidaritetit shoqëror përmes kontributit të tij në ruajtjen dhe qëndrueshmërinë e pesë objektivave themelore të Sheriatit. Këto janë objektiva për ruajtjen dhe përmbushjen e të cilave janë pajtuar të gjitha shpalljet hyjnore, përmes dispozitave të zbritura, sepse ato përbëjnë bazat e domosdoshme për qëndrueshmërinë e fesë dhe mbarësinë e jetës së kësaj bote. Nëse ato dëmtohen ose humbasin, njerëzit do të përballen me shkatërrim dhe ndëshkim në këtë botë dhe në botën tjetër.
Nga ana tjetër, rëndësia e solidaritetit shoqëror është rritur në kohët e sotme, pasi ai ka kaluar nga një formë tradicionale e lidhjeve familjare, fisnore dhe shoqërore, në një formë qytetëruese që buron nga rregulla dhe parime të ndryshme juridike të vendosura nga njeriu, të cilat u kristalizuan me kodifikimin e sistemit të të drejtave dhe lirive publike pas shfaqjes së shtetit modern. Ky i fundit, përmes dokumenteve të ndryshme për të drejtat e njeriut, ka nxitur ruajtjen e formave të solidaritetit shoqëror si një mjet për realizimin e vlerave njerëzore, mishërimin e parimeve të drejtësisë dhe barazisë dhe mbrojtjen e të drejtave publike, të cilat përbëjnë shtyllën themelore të shtetit bashkëkohor. Kjo ndodh pavarësisht ekzistencës së sistemeve moderne alternative të sigurimit dhe solidaritetit shoqëror, gjë që e forcon edhe më shumë rolin themelor të solidaritetit shoqëror në ngushtimin e hendekut ndërmjet mekanizmave ligjorë institucionalë dhe formave tradicionale e natyrore të garantimit të të drejtave publike përmes solidaritetit shoqëror.
Parimi i solidaritetit shoqëror shihet gjithashtu si një mjet efektiv dhe një strategji e mirëorganizuar për luftimin e varfërisë dhe papunësisë dhe për mbështetjen e shtresave të cenueshme të shoqërisë. Ai mund të kontribuojë në forcimin e frontit të brendshëm të shoqërisë dhe në përmbushjen e kërkesave të sigurisë intelektuale dhe shoqërore. Varfëria dhe privimi janë ndër shkaqet kryesore të përhapjes së kriminalitetit në shoqëri, si dhe të rritjes së përqindjes së analfabetizmit dhe prapambetjes. Në këtë kuadër, studiohen mekanizmat më të rëndësishëm që Sheriati islam ka vendosur për themelimin e parimit të solidaritetit shoqëror, qoftë përmes mekanizmave të detyrueshëm, si zekati, kefaretet, sistemi i trashëgimisë dhe testamenti, qoftë përmes mekanizmave jo të detyrueshëm (vullnetarë), si lëmoshat vullnetare, vakëfet, akikat etj. Në këtë kontekst, meriton të studiohet mënyra se si solidariteti shoqëror mund të shndërrohet nga karakteri i tij tradicional dhe vullnetar në një formë të organizuar dhe institucionale, përmes hartimit të legjislacionit dhe mekanizmave ligjorë që rregullojnë të gjitha nismat dhe dispozitat e sipërpërmendura, nga mbledhja dhe shpërndarja deri te investimi i tyre.
Solidariteti shoqëror mund të shihet gjithashtu si një parim gjithëpërfshirës, ndikimi i të cilit mund të zgjerohet për të përfshirë përgjegjësinë e urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja, si dhe mbrojtjen e vlerave dhe identitetit të umetit nga ndikimet e tjetërsimit, nënshtrimit dhe depërtimit kulturor. Këto konsiderohen ndër përgjegjësitë e përgjithshme që i ngarkohen shoqërisë dhe jo vetëm individëve, ndaj është e domosdoshme që në përmbushjen e tyre të bashkohen përpjekjet kolektive, veçanërisht në kushtet e përshkallëzimit të luftërave të gjeneratës së pestë dhe pasojave të tyre mbi sigurinë intelektuale, besimore dhe shoqërore, si dhe të devijimeve të sjelljes dhe morale që ato kanë prodhuar dhe që kanë çuar në përhapjen e kriminalitetit në forma të ndryshme.
Kurani ka vënë në dukje kuptimin e solidaritetit dhe mbështetjes së ndërsjellë për të penguar përhapjen e korrupsionit në shoqëri dhe për të vendosur vlerat e mira, adhurimet, bindjet dhe virtytet. Këtë detyrë e ka paraqitur si përgjegjësi të bashkësisë dhe jo vetëm të individëve, për të theksuar domosdoshmërinë e bashkëpunimit në përmbushjen e këtyre përgjegjësive të mëdha shoqërore. Allahu i Lartësuar thotë: “Besimtarët dhe besimtaret janë miq e mbështetës të njëri-tjetrit: urdhërojnë për të mirë, ndalojnë nga e keqja, falin namazin, japin zekatin dhe i binden Allahut dhe të Dërguarit të Tij. Këta janë ata që Allahu do t’i mëshirojë. Vërtet, Allahu është i Plotfuqishëm dhe i Urtë.”[2]
Kuptimin e solidaritetit në këtë ajet mund ta kuptojmë përmes fjalëve të Tij: “janë miq e mbështetës të njëri-tjetrit”. Fjala “miqësi dhe mbështetje” këtu nënkupton dashurinë dhe përkrahjen e ndërsjellë.
Në të njëjtin kontekst, Profeti (a.s) thekson parimin e përgjegjësisë kolektive në kujdesin për të drejtat dhe ruajtjen e vlerave të umetit, si dhe domosdoshmërinë e bashkëpunimit të prindërve në edukimin e mirë të fëmijëve. Ai thotë: “Të gjithë ju jeni barinj dhe të gjithë jeni përgjegjës për kopenë tuaj. Udhëheqësi është bari dhe është përgjegjës për kopenë e tij; burri në familjen e tij është bari dhe është përgjegjës për kopenë e tij; gruaja në shtëpinë e burrit të saj është bareshë dhe është përgjegjëse për kopenë e saj; ndërsa shërbëtori është bari i pasurisë së zotërisë së tij dhe është përgjegjës për të.”[3]
Në të kundërt, ai paralajmëron për rrezikun e neglizhimit të këtij parimi të solidaritetit familjar nga ana e prindërve, duke çuar në prishjen e natyrës së pastër të fëmijëve dhe shtrembërimin e besimit të tyre. Kjo përcillet në hadithin e transmetuar nga Ebu Hurejra (r.a), i cili tha: Profeti (a.s) ka thënë: “Çdo i porsalindur lind në natyrën e pastër; pastaj prindërit e tij e bëjnë hebre, të krishterë ose mexhus.”[4]
Nga këto tekste, si dhe nga të tjera të ngjashme, mund të nxjerrim në pah atë dimension të solidaritetit që lidhet me ruajtjen e vlerave të identitetit dhe mbrojtjen e strukturës morale dhe fetare të shoqërisë nga ndikimet e tjetërsimit dhe shtrembërimit, si dhe nga dobësimi qytetërues që mund të shkaktohet prej tyre, pas shpërbërjes së të gjitha lidhjeve të solidaritetit dhe mbështetjes së ndërsjellë shoqërore. Këtë e ka shprehur Profeti (a.s) në hadithin e transmetuar nga Theubani, i cili tregon se Profeti (a.s) ka thënë: “Është afër koha kur popujt do të thirren kundër jush, ashtu siç thirren njerëzit për t’u vërsulur mbi pjatën e ushqimit.” Dikush pyeti: “A do të jemi atëherë të paktë në numër, o i Dërguari i Allahut?” Ai tha: “Jo, përkundrazi, atëherë do të jeni të shumtë, por do të jeni si shkumëzimi i përruave. Allahu do t’ua heqë nga zemrat e armiqve tuaj frikën dhe respektin që kanë për ju dhe do të hedhë në zemrat tuaja dobësinë.” Dikush pyeti: “O i Dërguari i Allahut, çfarë është dobësia?” Ai tha: “Dashuria për këtë botë dhe urrejtja ndaj vdekjes.”[5]
Si rrjedhojë, pasojat e fuqishme të mjeteve të komunikimit të globalizimit dhe hapjes së gjerë mediatike që ato kanë sjellë, kanë shkaktuar një çarje të madhe në sistemin shoqëror, kulturor dhe intelektual të shoqërive islame. Kjo ka çuar në humbjen dhe zbehjen e shumë prej vlerave themelore mbi të cilat mbështetet identiteti i individit dhe qytetërimi i umetit, si bashkëpunimi dhe bashkimi, ndjenja e përbashkët, nderimi i dijes dhe i njerëzve të dijes, solidarizimi me dhimbjet e umetit, krenaria për vlerat autentike, qëndrueshmëria e strukturës familjare, solidariteti shoqëror, ruajtja e lidhjeve farefisnore dhe puna kolektive.
Përballë kësaj, janë përhapur gjerësisht shumë vlera të huaja, si pasojë e gjendjes së zbrazëtisë shpirtërore dhe të vlerave që po përjeton umeti. Kjo ka ndikuar në brishtësinë e mendësisë bashkëkohore arabe dhe islame, në dobësimin e lidhjeve të kohezionit, në rrënjosjen e sëmundjes së imitimit të verbër, varësisë dhe grumbullimit pa kriter, si dhe në mungesën e pikënisjeve themelore mbi të cilat duhet të ndërtohet qytetërimi.
Autor: Hirzulla Lahdar
Përktheu: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com
[1] – Ebu Daudi. Hadithi është Sahih.
[2] – Sure Teube: 71.
[3] – Buhariu.
[4] – Buhariu dhe Muslimi.
[5] – Ebu Daudi dhe Ahmedi.
