Në një botë ku ngjarjet zhvillohen me ritme gjithnjë e më të shpejta, frikërat grumbullohen dhe shpirtrat trazohen çdo orë nga ndonjë lajm, krizë, luftë apo sprovë, njeriu ka më shumë se kurrë nevojë për një forcë që t’ia ruajë ekuilibrin e brendshëm; që të mos shembet përballë frikës, të mos rrëmbehet nga entuziazmi dhe të mos lejojë që tronditja ta çojë drejt një qëndrimi për të cilin më vonë do të pendohej. Pikërisht këtu shfaqet koncepti i qetësisë së zemrës në Kuranin fisnik, si një prej koncepteve më të thella me të cilat shpallja e ndërton njeriun, ruan bashkësinë dhe e udhëzon umetin në çastet e ndryshimit dhe të sprovës.
Qetësia e zemrës në Kuran nuk është thjesht çlodhje psikologjike, as qetësi pasive dhe as tërheqje nga zhurma e jetës; përkundrazi, ajo është një ndihmë hyjnore që hidhet në zemër dhe i jep asaj qëndrueshmëri, largpamësi dhe aftësi për të vepruar drejt në mes të stuhisë. Për këtë arsye, të bie në sy se ajo nuk përmendet aq shumë në rrethana rehatie dhe begatie, sa në çastet kritike: në kohë frike, në betejë, gjatë hixhretit, në besëlidhje, kur kundërshtari provokon dhe në kontekstin e një vendimi politik me ndjeshmëri të jashtëzakonshme.
Fjala “qetësi” është përmendur shprehimisht në gjashtë vende në Kuranin madhështor: në tregimin e arkës: “Në të ka qetësi nga Zoti juaj.”[1] në betejën e Hunejnit: “Pastaj Allahu zbriti qetësinë e Tij mbi të Dërguarin e Tij dhe mbi besimtarët.”[2] në shpellë: “Atëherë Allahu zbriti qetësinë e Tij mbi të.”[3]; si dhe tri herë në suren Fet’h (4, 18, 26). Kush i mbledh këto raste dhe i rilexon ato brenda konteksteve të tyre, përballet me një vizion të plotë kuranor për qetësinë e zemrës: thelbin e saj, rrugët përmes të cilave arrihet, shfaqjet e saj dhe atë që ajo prodhon te njeriu, në bashkësi dhe në umet.
Qetësia e zemrës: dhuratë nga qielli dhe forcë në zemër
Shprehja kuranore, para së gjithash, zbulon burimin hyjnor të qetësisë së zemrës; ajo është “qetësi nga Zoti juaj”, ndërsa Allahu është Ai që “e zbriti qetësinë” dhe “e zbriti qetësinë e Tij”. Kjo lidhje e përsëritur e qetësisë me Allahun e nxjerr atë nga të qenët thjesht një aftësi psikologjike që njeriu mund ta prodhojë kur të dëshirojë. Njeriu përpiqet ta edukojë veten, ndërmerr shkaqet e qëndrueshmërisë dhe e korrigjon mënyrën se si i sheh gjërat, por ajo begati që e bën zemrën të qëndrueshme kur zemrat lëkunden është dhuratë nga Allahu dhe ndihmë që vjen prej Tij.
Këtë kuptim e përforcon edhe ajo që transmeton Bera ibn Azib (r.a)për një burrë që po lexonte suren Kehf, ndërsa pranë tij ishte një kalë i lidhur. Atëherë një re e mbuloi atë dhe filloi të afrohej, ndërsa kali i tij nisi të largohej prej saj. Kur ai ia tregoi këtë Profetit (a.s), ai tha: “Ajo ishte qetësia që zbriti për shkak të Kuranit.”[4] Këtu qetësia lidhet me shpalljen, sikur Kurani, i cili zbret si udhëzim për mendjen, të derdhë njëkohësisht siguri në zemër.
Vendndodhja e kësaj qetësie është bota e brendshme e njeriut. Allahu i Lartësuar thotë: “Ai është që zbriti qetësinë në zemrat e besimtarëve.”[5] Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se rrethanat e jashtme ndryshojnë; armiku mund të mbetet armik, rreziku mund të mbetet rrezik dhe sprova mund të vazhdojë. Ajo që ndryshon është njeriu që përballet me të gjitha këto. Allahu mund të mos e largojë menjëherë stuhinë, por i dhuron robit të Tij një zemër që është në gjendje ta përshkojë atë.
Kështu kuptojmë se qetësia e zemrës nuk bie ndesh me veprimin dhe forcën, por me trazimin dhe kaosin e brendshëm. Në Hunejn, qetësia zbriti dhe lufta rifilloi; në Besëlidhjen e Ridvanit, ajo zbriti ndërsa burrat ishin të gatshëm të jepnin gjithçka që kërkohej prej tyre; ndërsa në Hudejbije ajo shoqëroi pranimin e një vendimi të vështirë. Pra, ajo nuk është qetësia e të paaftit, por qetësia e të aftit para veprimit dhe ekuilibri i besimtarit gjatë veprimit.
Si përgatiten zemrat për qetësinë?
Edhe pse qetësia e zemrës është dhuratë hyjnore, kontekstet në të cilat ajo përmendet tregojnë se zemra përgatitet për ta pranuar atë përmes një vargu kuptimesh të besimit dhe të moralit. I pari prej tyre është bindja e palëkundur. Në tregimin e Talutit, arka erdhi si shenjë e vërtetësisë së mbretërisë së tij, të cilin Allahu e kishte zgjedhur: “Shenja e mbretërimit të tij është që t’ju vijë arka, në të cilën ka qetësi nga Zoti juaj.”[6] Një pjesë e trazimit buron nga paqartësia e këndvështrimit; kur argumenti bëhet i qartë dhe e vërteta shfaqet, mendja qetësohet, dhe nga qetësimi i mendjes përballë argumentit lind diçka edhe nga qetësia e zemrës.
Në shpellë spikat mbështetja tek Allahu dhe besimi në shoqërimin e Tij. Atje ndjekja kishte arritur kulmin dhe Profeti (a.s)i tha shokut të tij: “Mos u dëshpëro, Allahu është me ne.” Pastaj Allahu i Lartësuar tha: “Atëherë Allahu zbriti qetësinë e Tij mbi të.”[7] Ishte një çast kur shkaqet tokësore thuajse ishin shteruar tërësisht dhe u shfaq se forca e fundit e besimtarit nuk qëndron te shkaqet që ai zotëron, por tek Ai që i zotëron të gjitha shkaqet.
Këtë kuptim e përforcon edhe fjala e Profetit (a.s) drejtuar Ibn Abasit (r.a) “Ruaje Allahun, Ai do të të ruajë. Ruaje Allahun, do ta gjesh Atë përpara teje. Dhe dije se, sikur i gjithë umeti të mblidhej për të të sjellë ndonjë dobi, nuk do të mund të të sillnin dobi veçse me diçka që Allahu ta ka caktuar; dhe sikur të gjithë të mblidheshin për të të shkaktuar ndonjë dëm, nuk do të mund të të dëmtonin veçse me diçka që Allahu ta ka caktuar.”[8]
Në Besëlidhjen e Ridvanit spikat sinqeriteti i brendshëm dhe besnikëria: “Ai e dinte se ç’kishte në zemrat e tyre, prandaj zbriti qetësinë mbi ta.”[9] Ndërsa Hudejbija nxjerr në pah nënshtrimin dhe përmbajtjen e zellit: “Kur jobesimtarët ushqyen në zemrat e tyre fanatizmin, fanatizmin e kohës së injorancës, Allahu zbriti qetësinë e Tij mbi të Dërguarin e Tij dhe mbi besimtarët dhe i bëri të qëndrojnë të përkushtuar ndaj fjalës së devotshmërisë.”[10]
Sa i përket Hunejnit, ai nxjerr në pah domosdoshmërinë e korrigjimit të marrëdhënies me shkaqet. Myslimanët u mahnitën nga numri i madh i tyre, por ai nuk u solli asnjë dobi; toka, me gjithë gjerësinë e saj, iu ngushtua dhe ata u kthyen duke ikur. Pastaj Allahu i Lartësuar tha: “Pastaj Allahu zbriti qetësinë e Tij mbi të Dërguarin e Tij dhe mbi besimtarët.”[11] Besimtari i ndërmerr shkaqet, por nuk mbështetet tek ato; ai e zotëron forcën, por nuk e bën atë burimin e tij të fundit të sigurisë.
Kështu, zemrat përgatiten për qetësinë përmes bindjes së palëkundur, mbështetjes tek Allahu, sinqeritetit, nënshtrimit, qëndrueshmërisë dhe vetëpërmbajtjes. Ajo nuk është një formulë e shpejtë për çlodhje psikologjike, por një ndërtim besimor dhe moral që kërkon kohën e vet, derisa ta bëjë njeriun të përgatitur për ndihmën e Allahut kur të vijë çasti i sprovës.
6 skena dhe shumëllojshmëria e qetësisë
Edhe pse qetësia e zemrës ka një burim të vetëm, shfaqjet dhe funksionet e saj ndryshojnë sipas situatës në të cilën zbret. Pikërisht kjo shumëllojshmëri i jep konceptit pasurinë e tij kuranore. Nevoja e njeriut për qetësi në kushtet e dyshimit nuk është e njëjtë me nevojën e tij për të në kushtet e frikës; po ashtu, nevoja e një bashkësie për të në kushtet e humbjes nuk është e njëjtë me nevojën e saj në çastet e provokimit dhe të marrjes së vendimeve.
Në tregimin e arkës shfaqet qetësia e argumentit dhe e bindjes së palëkundur, pasi argumenti vjen për t’i dhënë fund ngurrimit. Në shpellë shfaqet qetësia e mbështetjes tek Allahu, kur hapësira për t’u mbështetur te shkaqet ngushtohet. Ndërsa në Hunejn shfaqet qetësia e qëndrueshmërisë dhe e rikthimit të ekuilibrit të përbashkët pas tronditjes.
Më pas, sure Fet”h paraqet tri përmasa të ndërthurura: qetësinë që sjell shtimin e besimit: “që ta shtojnë besimin e tyre krahas besimit që kanë”[12] qetësinë e sinqeritetit dhe besnikërisë te pjesëmarrësit në Besëlidhjen e Kënaqësisë: “Ai e dinte se ç’kishte në zemrat e tyre, prandaj zbriti qetësinë mbi ta”[13]; dhe, së fundi, qetësinë e përmbajtjes së fanatizmit dhe të emocioneve në përfundim të skenës së Hudejbijes.
Këtu shfaqet një kundërvënie kuranore me domethënie të thellë ndërmjet fanatizmit dhe qetësisë: nga njëra anë, “fanatizmi, fanatizmi i kohës së injorancës”, dhe nga ana tjetër, “qetësinë e Tij”. Atje është një fanatizëm që e verbon njeriun, ndërsa këtu një qetësi që i jep atij aftësinë për të parë qartë; atje është një fanatizëm që e bën njeriun rob të çastit, ndërsa këtu është një qetësi që i jep atij distancën e nevojshme për ta gjykuar çastin me kthjelltësi. Prandaj Profeti (a.s) ka thënë: “I fortë nuk është ai që i mund të tjerët në përleshje; i fortë është ai që e përmban veten kur zemërohet.”[14]
Objektivat e qetësisë së zemrës: nga ndërtimi i individit te pjekuria e umetit
Këto shfaqje të shumëllojshme nuk janë qëllim në vetvete, por çojnë drejt objektivave, rrathët e të cilave zgjerohen nga njeriu te mjedisi i tij. Ajo që zbret në zemër nuk mbetet e mbyllur brenda saj, por shndërrohet në perceptim, vullnet, sjellje, marrëdhënie dhe vendimmarrje. Për këtë arsye, objektivat e qetësisë së zemrës mund të shihen në katër rrathë të ndërlidhur: individi, familja, shoqëria dhe umeti.
Së pari: individi, pastrimi i zemrës, rrënjosja e bindjes dhe drejtimi i vullnetit
Në rrafshin individual, qetësia e zemrës synon ta pastrojë zemrën nga frika që e robëron, ta rrënjosë bindjen e palëkundur përballë dyshimit dhe ngurrimit dhe ta drejtojë vullnetin kur mbi të ushtrojnë trysni emocionet. Këtu ndërthuren domethëniet e shpellës, arkës dhe Hudejbijes: shoqërimi i Allahut e çliron zemrën nga pushteti i frikës, argumenti e çliron mendjen nga hutimi, ndërsa shtimi i besimit i jep vullnetit aftësinë për t’i dhënë përparësi maturisë ndaj shpërthimit të çastit.
Kështu, objektivi i qetësisë nuk është thjesht që “njeriu të ndihet rehat”, por të formojë një zemër të pastër, një mendje të bindur dhe një vullnet të edukuar; një njeri të cilin frikërat nuk e pengojnë në detyrën e tij, entuziazmi nuk e shtyn drejt pamaturisë dhe dyshimi nuk e bën rob të ngurrimit.
Së dyti: familja, shuarja e tensioneve, thellimi i mëshirës dhe ndërtimi i qëndrueshmërisë
Familja nuk është kontekst i drejtpërdrejtë i gjashtë vendeve ku përmendet qetësia dhe, për këtë arsye, nuk duhet t’i atribuojmë asaj atë që nuk e thonë ajetet. Megjithatë, kuptimet që qetësia ndërton te individi shtrihen domosdoshmërisht edhe në marrëdhëniet e tij më të afërta. Ai që ka mësuar ta përmbajë veten kur zemërohet, të kontrollojë reagimin e tij kur provokohet dhe t’i japë përparësi urtësisë ndaj fanatizmit, është më i aftë ta shndërrojë shtëpinë e tij në një hapësirë sigurie, jo në një arenë konflikti.
Nga këtu mund të nxirren tri objektiva familjare: shuarja e tensioneve të brendshme, thellimi i mëshirës dhe butësisë dhe rrënjosja e qëndrueshmërisë edukative. Qetësia e frenon emocionin përpara se një fjalë e çastit të shndërrohet në plagë, i hap rrugë mëshirës kur ndodh një gabim dhe u krijon fëmijëve një mjedis ku ata e shohin ekuilibrin përpara se të dëgjojnë të flitet për të.
Profeti (a.s) ka thënë: “Butësia nuk gjendet në asgjë, veçse e zbukuron atë, dhe nuk hiqet nga asgjë, veçse e shëmton atë.”[15] Prandaj, një shtëpi e qëndrueshme nuk është një shtëpi ku nuk ndodhin mosmarrëveshje, por një shtëpi ku anëtarët e saj dinë që mosmarrëveshja t’ua shkatërrojë qetësinë.
Së treti: shoqëria, kohezioni, përballimi i provokimeve dhe ndërtimi i vetëdijes
Kur ndikimet e qetësisë kalojnë nga individët në hapësirën publike, formohet një klimë shoqërore e ekuilibruar; një shoqëri që nuk i shemb lidhjet e saj përballë tronditjeve, nuk drejtohet nga çdo thirrje dhe nuk e shndërron zemërimin e saj në kaos. Këtu dalin në pah tri objektiva: forcimi i kohezionit, kufizimi i tërheqjes pas thashethemeve dhe reagimeve emocionale dhe ngritja e nivelit të vetëdijes kolektive.
Skena e Hunejnit zbulon rëndësinë e rikthimit të kohezionit pas tronditjes, ndërsa skena e Hudejbijes paraqet një parim të madh kuranor në përballimin e provokimit dhe fanatizmit. Nga ky kuptim mund të nxirret se shoqëria që i mungon qetësia bëhet më e cenueshme ndaj thashethemeve dhe nxitjeve; sepse frika e dobëson verifikimin, ndërsa zemërimi e ngushton hapësirën e të menduarit.
Ndërsa shoqëria ku mbizotëron qetësia vendos një distancë ndërmjet ngjarjes dhe reagimit ndaj saj. Në këtë hapësirë vepron arsyeja, bëhet verifikimi dhe qartësohen pasojat. Kështu, qetësia nuk është kundërshtare e gjallërisë shoqërore, por kusht për maturinë e saj; sepse e zhvendos bashkësinë nga reagimet e njëpasnjëshme drejt veprimit të vetëdijshëm.
Së katërti: umeti, forcimi i radhëve, pjekuria e vendimmarrjes dhe ndërtimi i maturisë
Në nivelin e umetit, qetësia arrin rrethin e saj më të gjerë dhe shndërrohet në një vlerë qytetëruese që kontribuon në forcimin e radhëve të përgjithshme, në përmbajtjen e zemërimit kolektiv, në pjekurinë e vendimmarrjes udhëheqëse dhe në ndërtimin e një umeti të matur. Umeti mund të humbasë një përballje dhe më pas ta rifitojë fuqinë, por rreziku i vërtetë fillon atëherë kur humbja kalon nga fusha e betejës në zemër, ose kur zemërimi shndërrohet nga një energji për qëndresë në një forcë që e pengon kthjelltësinë.
Pikërisht për këtë arsye, Hudejbija paraqet një mësim me thellësi të madhe për maturinë strategjike. Provokimi ishte i pranishëm dhe dëshira për përballje ishte e kuptueshme, por qetësia i mundësoi bashkësisë së besimtarëve të përballonte një vendim, urtësia e plotë e të cilit nuk u shfaq në çastin e marrjes së tij. Më pas, vetë surja hapet me fjalën e Allahut të Lartësuar: “Vërtet, Ne të dhamë ty një fitore të qartë.”[16]
Umeti i matur nuk është një umet që nuk zemërohet, por një umet që nuk lejon të drejtohet nga zemërimi i tij. Nuk është një umet që nuk përballet, por një umet që e di kur të përballet dhe si të përballet, kur të durojë dhe kur të negociojë. Ai nuk lejon që kundërshtari t’ia përcaktojë kohën e zemërimit dhe as mënyrën e reagimit. Pikërisht këtu qetësia bëhet forcë politike, morale dhe qytetëruese, që bashkon nxehtësinë e besimit me kthjelltësinë e gjykimit, si dhe forcën e qëndrimit me urtësinë e vendimit.
Qetësia e zemrës: nga përmirësimi i zemrës te formësimi i historisë
Kështu, qetësia e zemrës në Kuranin fisnik shfaqet jo si një kuptim kalimtar që përmendet vetëm në rrethana frike, por si një vlerë e madhe hyjnore që depërton në strukturën e besimit, e rindërton njeriun nga brenda dhe më pas i shtrin ndikimet e saj te familja, shoqëria dhe umeti.
Kush mediton mbi gjashtë kontekstet në të cilat ajo përmendet, kupton se qetësia është dhuratë nga Allahu, por ajo shfaqet brenda një sistemi ligjësish dhe shkaqesh: bindje e palëkundur që e shpërndan dyshimin, mbështetje tek Allahu që e çliron njeriun nga robëria e frikës, sinqeritet që e pastron botën e brendshme, nënshtrim që i jep përparësi urtësisë ndaj dëshirës, qëndrueshmëri që e rikthen ekuilibrin pas tronditjes dhe vetëpërmbajtje që e shuan vrullin e fanatizmit.
Po ashtu, kupton se ajo që ndodh në zemër nuk mbetet vetëm brenda saj. Qetësia që e pastron dhe e përmirëson individin mund t’i japë siguri familjes; qetësia që i ndihmon individët të përmbajnë veten mund të ruajë kohezionin e shoqërisë; ndërsa një shoqëri që mëson të verifikojë informacionin dhe të kontrollojë reagimet emocionale është më e aftë t’i sigurojë umetit elementet e maturisë në vendimmarrje dhe në qëndrime.
Këtu qetësia bëhet një urë ndërmjet botës së brendshme të njeriut dhe rrjedhës së historisë. Ajo që nis si një dritë e fshehtë në zemër mund të përfundojë në një vendim që formëson të ardhmen e një bashkësie ose të një umeti. Kush dëshiron të kuptojë sekretin e zemrës që nuk thyhet në sprovë, të bashkësisë që nuk shpërbëhet në krizë, të udhëheqjes që nuk lejon kundërshtarin ta tërheqë atje ku dëshiron dhe të umetit që e ruan maturinë e tij mes stuhive, le të vështrojë qetësinë: një dritë nga Allahu që e bën zemrën të qëndrueshme, mendjen të kthjellët, vullnetin të ekuilibruar dhe veprimin të matur.
Autor: Uasfi Ashur
Përktheu: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com
[1] – Sure Bekare: 248.
[2] – Sure Teube: 26.
[3] – Sure Teube: 40.
[4] – Buhariu dhe Muslimi.
[5] – Sure Fet’h: 4.
[6] – Sure Bekare: 248.
[7] – Sure Teube: 40.
[8] – Tirmidhiu. Hadithi është Hasen Sahih.
[9] – Sure Fet’h: 18.
[10] – Sure Fet’h: 26.
[11] – Sure Teube: 25 -26.
[12] – Sure Fet’h: 4.
[13] – Sure Fet’h: 18.
[14] – Buhariu dhe Muslimi.
[15] – Muslimi.
[16] – Sure Fet’h: 1.
