Natyra e objektivave të Sheriatit në dritën e raportit ndërmjet fesë dhe njeriut

Facebook
Twitter
LinkedIn
Pinterest
Pocket
WhatsApp

Në teorinë e objektivave të Sheriatit, feja dhe njeriu zënë një vend të ngjashëm me atë të parimeve mbikushtetuese në të drejtën juridike.

Edhe pse këto mund të konsiderohen si dy parime përcaktuese, objektivat e përgjithshme, të domosdoshme ose universale që përfshihen në kuadrin e tyre nuk mund të kufizohen në asnjë mënyrë. Kjo vjen për shkak të lidhjes së tyre me natyrën e njeriut dhe të fesë. Njeriu nuk është një qenie e palëvizshme, me mendje dhe mjedis të ngrirë, por ekzistenca e tij karakterizohet nga një zhvillim i vazhdueshëm, ndërsa veprimtaria e tij është e pandërprerë, përtërihet dhe ndryshon vazhdimisht.

Po kështu, edhe feja, ndonëse përmban parime përfundimtare e të pandryshueshme, të cilat nuk mund të ndryshohen, të zëvendësohen apo të manipulohen duke u dhënë kuptime të tjera nga ato që përcaktojnë tekstet dhe domethëniet e tyre përfundimtare – siç janë pesë shtyllat e Islamit dhe detyrimet që lidhen me to – rrethanat në të cilat ato praktikohen mund të pësojnë ndryshime, ose mund të shfaqen çështje të reja që kërkojnë rishqyrtimin e dispozitave dytësore, në dritën e një këndvështrimi të bazuar në objektivat e Sheriatit, me qëllim ruajtjen e fesë.

Ndryshimi, në këtë rast, nuk prek akiden, detyrimet e përcaktuara përfundimisht dhe as adhurimet e përcaktuara e të rregulluara nga tekstet sheriatike. Ai lidhet me rrethana të jashtme që kanë të bëjnë me praktikimin e adhurimeve dhe përmbushjen e detyrimeve e të veprave të pëlqyeshme. Po kështu, në aspektin etik dhe atë të marrëdhënieve ndërnjerëzore të fesë, shumë çështje ndryshojnë për shkak të ndryshimeve të vazhdueshme të mjedisit kohor dhe hapësinor. Kjo sjell edhe ndryshimin e dispozitave të veçanta dhe dytësore, ndërkohë që objektivat shtohen dhe bëhen më të qarta.

Shembuj të tillë shfaqen pa dyshim në çdo epokë dhe në çdo mjedis. Përballë zhvillimit të gjerë të çështjeve të reja të jetës dhe dukurive të reja të realitetit, nevojitet një kuptim juridik i Sheriatit që ecën në përputhje me to, përmes objektivave që synojnë realizimin e objektivave më të larta, me të cilat kemi parasysh dy parimet universale themelore: fenë dhe njeriun. Pikërisht këtu lindin objektiva të përgjithshme, të pakufizuara dhe të hapura për t’u shtuar të tjera, me qëllim përmbushjen e synimit të ekzistencës, i cili mishërohet në adhurimin e Allahut përmes ruajtjes së fesë dhe të njeriut.

Pra, nëse dijetarët janë mësuar t’i kufizojnë objektivat në pesë objektiva themelore dhe janë marrë me përcaktimin e renditjes së tyre, se cili vjen i pari dhe cili pas tij, realiteti kërkon që në këtë klasifikim të merren parasysh dy çështje:

Së pari: Ndërthurja dhe mbivendosja e objektivave

Nëse shqyrtojmë synimin e secilit prej objektivave të përcaktuara si të tilla nga dijetarët, do të vërejmë se, krahas përmbushjes dhe ruajtjes së synimit të tyre themelor, ato kontribuojnë edhe në shërbim dhe realizim të synimeve e qëllimeve të objektivave të tjera. Kjo i atribuohet vetë natyrës së akides islame, e cila është njëkohësisht akide e shpirtit dhe e materies, e fesë dhe e marrëdhënieve ndërnjerëzore, e kësaj bote dhe e botës tjetër. Ajo ka një natyrë të dyfishtë që i siguron plotësinë dhe gjithëpërfshirjen, pa lënë pas dore asnjë nevojë të domosdoshme pa të cilën njeriu nuk mund të jetojë.

Ndërthurja e objektivave për sa u përket synimeve dhe qëllimeve të tyre bëhet veçanërisht e qartë kur shqyrtojmë funksionin e secilit prej tyre. Ruajtja e fesë çon domosdoshmërisht në ruajtjen e jetës njerëzore, sepse jeta e njeriut mbrohet nga tekstet fetare. Edhe e kundërta është e vërtetë: ruajtja e jetës njerëzore kontribuon në ruajtjen e fesë, pasi njeriu është ai që vepron dhe angazhohet për zbatimin e fesë dhe për mishërimin e saj në realitetin shoqëror.

Ruajtja e pasardhësve dhe e pasurisë, krahas kontributit në ruajtjen e fesë, kontribuon edhe në ruajtjen e jetës njerëzore. Mbrojtja e pasurisë mundëson përdorimin e saj në shërbim të fesë dhe ruajtjen e shëndetit të njeriut në të dyja aspektet e tij: atë shpirtëror dhe atë fizik. Ndërsa ruajtja e pasardhësve përfaqëson ruajtjen e fesë, e cila nxit dëlirësinë dhe riprodhimin në mënyrë të ligjshme, ndalon imoralitetin seksual, mbron moralin dhe kërkon edukimin e fëmijëve.

Edhe feja nxit ruajtjen e mirëqenies së njeriut, ndalon cenimin e tij dhe inkurajon mbrojtjen e pasurisë, nderit dhe mendjes.

Kjo ndërthurje dëshmon, në përfundim, se të gjitha objektivat – qofshin universale apo të konkrete, të domosdoshme, të nevojës sheriatike apo komplementare – përqendrohen në një synim të vetëm: ruajtjen e fesë dhe të njeriut, duke siguruar realizimin e tyre të përbashkët dhe të ndërlidhur.

Së dyti: Pamundësia e kufizimit të objektivave të Sheriatit

Objektivat nuk mund të kufizohen përfundimisht, qofshin ato universale apo konkrete, sepse ato i nënshtrohen ndryshimit dhe përtëritjes, si dhe mund të shtohen pa qenë nevoja të hiqet ndonjë prej tyre.

Disa dijetarë dhe juristë islamë kanë shtuar objektivin e “lirisë së njeriut”, të tjerë objektivin e “të drejtave të njeriut”, ndërsa disa të tjerë objektivin e drejtësisë dhe atë të ruajtjes së mjedisit dhe të pacenueshmërisë së tij. Për këto çështje vështirë se mund të përfytyrohet ndonjë mospajtim, pasi ndryshimi i realitetit dhe lëvizja e pandërprerë e njeriut, si dhe ekzistenca e tij aktive, mbështeten në zhvillimin dhe ndërveprimin me botën që e rrethon. Kjo krijon marrëdhënie, ndërthurje dhe problematika të reja, të cilat kërkojnë zbulimin e objektivave për të përcaktuar ligjshmërinë dhe vlefshmërinë e tyre, si për sa i përket qëllimit që synojnë të realizojnë këto marrëdhënie, ashtu edhe për sa u përket mjeteve që përdor njeriu përmes tyre për të arritur atë qëllim. Kështu, objektivat do të luajnë rol si në përcaktimin e synimit, ashtu edhe në vlerësimin e mjeteve, pra, si në sjelljen e njeriut, ashtu edhe në rezultatin e saj.

Mbi këtë bazë, objektivat shërbejnë si peshore sheriatike për të vlerësuar sjelljen e njeriut, e cila është e prirur ndaj zhvillimit dhe ndryshimit. Për sa kohë që njeriu do të ekzistojë në këtë botë dhe jeta do të vazhdojë, format e sjelljes dhe mënyrat e marrëdhënieve të tij do të përtërihen, si rrjedhojë e ndryshimeve që ndodhin në mjedisin përreth. Madje, mund të thuhet se edhe pesë objektivat nuk janë të pandryshueshme për sa u përket kufijve, fazave dhe strukturës së tyre të brendshme, përveçse mbeten të hapura edhe ndaj shtimit të objektivave të tjera.

Këto objektiva ndikohen gjithashtu nga ndryshimet që ndodhin në mjedisin ku praktikohen adhurimet, si pasojë e rrethanave përreth dhe zhvillimit të jetës njerëzore. Prandaj, është e domosdoshme që pesë objektivat të zgjerohen përmes asaj që njihet si objektiva të nevojës sheriatike dhe objektiva komplementare. Ky është një emërtim përmbledhës që përfshin të dyja kategoritë, pasi në fund të fundit, ato shërbejnë si plotësuese të objektivit themelor.

Për shembull, nëse ndalimi i imoralitetit seksual synon ruajtjen e pasardhësve, atëherë nga kjo rrjedh edhe ndalimi i shikimit të filmave që përmbajnë pamje të pahijshme, të cilat nxisin epshin. Ky ndalim synon përmirësimin dhe plotësimin e objektivit themelor të ruajtjes së pasardhësve. Po kështu, në këtë kuadër përfshihet edhe ndalimi i ekspozimit në dyqanet publike të veshjeve të grave që provokojnë epshet, si dhe i formave të tjera të reja që nxisin dëshirat dhe ngjallin tundime.

Nëse flasim për objektivin e ruajtjes së fesë përmes detyrimit të zbatimit të shtyllave të Islamit, ndër të cilat është edhe zekati, mund të ndodhë që një mysliman të jetojë në një vend ku nuk gjenden ushqimet e përmendura në hadith. Në një rast të tillë, mund të zbatohet praktika – ose të veprohet sipas asaj që është më e dobishme dhe më e përshtatshme – e lejimit të dhënies së vlerës monetare në vend të tyre.

Kështu, objektivat komplementare, dytësore apo të veçanta do të luajnë një rol aktiv në pajisjen e teorisë së objektivave me fleksibilitetin e nevojshëm për ruajtjen e saj dhe me aftësinë për të nxjerrë dispozita të shumta sheriatike lidhur me çështjet e reja. Këtu mund të përmendim lejimin e shtatzënisë jashtë mitrës – përmes fekondimit artificial – me qëllim ruajtjen e pasardhësve nëpërmjet riprodhimit; ose përshtatjen me rrethanat e ndryshuara, siç është dhënia e zekatit të fitrit në para në vend të produkteve ushqimore, apo detyrimi për arsimimin e fëmijëve me qëllim ruajtjen e mendjes dhe ndalimi i braktisjes së shkollës nga të miturit. Këto janë objektiva dytësore që kontribuojnë në realizimin e objektivit të domosdoshëm, duke pasur parasysh se dija është bërë një element themelor në jetën e myslimanëve dhe të umetit islam. Rëndësia e saj është rritur aq shumë, saqë nuk mund të mohohet dhe as të mos pranohet se arsimimi dhe mësimi janë detyrime të prindërve ndaj fëmijëve të tyre.

Pra, teoria e objektivave është një teori fleksibile dhe e hapur, e aftë të përfshijë realitetin në të cilin jeton myslimani dhe të nxjerrë një dispozitë të drejtë sheriatike, në përputhje me mjedisin ku ai jeton.

Objektivi sheriatik i munguar

Përveç kësaj, vërejmë se këto ndryshime dhe ky zhvillim kanë sjellë shfaqjen e objektivave të përgjithshme ose të domosdoshme, përtej pesë objektivave të njohura, si rrjedhojë e zhvillimeve të reja të jetës dhe ndryshimit të mjedisit kohor e hapësinor. Këto janë objektiva të pavarura, të cilat nuk mund të përfshihen në asnjërin prej pesë objektivave që dijetarët i kanë trajtuar gjerësisht.

Për shembull, umeti islam tashmë ka një ekzistencë të përcaktuar dhe kufij të qartë, si dhe një identitet fetar e kulturor, edhe pse ai mishërohet në shtete ose atdhe më të vogla. Atëherë, përse të mos e konsiderojmë ruajtjen e atdheut si një objektiv sheriatik, duke pasur parasysh shtimin e rreziqeve që e kërcënojnë umetin islam?

Dikush mund të pretendojë se kjo është një formë e nacionalizmit të urryer ose të ndaluar. Megjithatë, ruajtja e atdheut përballë agresorëve idhujtarë është bërë një çështje e pranuar pa diskutim. Islami e ka shprehur qartë këtë në fjalën e Allahut të Lartësuar: “Nëse dy grupe besimtarësh luftojnë ndërmjet tyre, pajtojini ata. Nëse njëri prej tyre sulmon tjetrin, atëherë luftojeni grupin që ka bërë agresion, derisa t’i kthehet urdhrit të Allahut. Nëse kthehet, atëherë pajtojini ata me drejtësi dhe mbani anën e së drejtës, sepse Allahu i do ata që veprojnë me drejtësi.”[1]

Nëse lejohet luftimi i besimtarëve që bëjnë agresion, derisa t’i kthehen urdhrit të Allahut, atëherë aq më parë lejohet luftimi i jobesimtarëve ose i armiqve që nuk i përkasin bashkësisë islame.

Nëse rreziku bëhet i menjëhershëm dhe i rëndë, kjo mund të bëjë që një detyrim kolektiv të shndërrohet në detyrim individual, sipas mendimit të disa medhhebeve.

Nuk duhet thënë se kjo çështje lidhet, për shembull, vetëm me ruajtjen e fesë, sepse synimet e një pushtimi ushtarak mund të mos lidhen me imponimin e ndryshimit të akides. Pushtuesi ose kolonizatori mund të mos e prekë fenë, por do t’ia marrë atdheut vlerat, burimet dhe pasuritë e tij.

Në këtë kontekst, në hadithin e transmetuar nga Ebu Hurejra (r.a), thuhet se një burrë erdhi te i Dërguari i Allahut (a.s) dhe e pyeti: “O i Dërguari i Allahut! Çfarë mendon nëse dikush vjen për të ma marrë pasurinë?” Ai iu përgjigj: “Mos ia jep pasurinë tënde.” Burri pyeti: “Po nëse më lufton?” Ai iu përgjigj: “Luftoje.” Burri pyeti: “Po nëse më vret?” Ai iu përgjigj: “Atëherë ti je dëshmor.” Burri pyeti: “Po nëse e vras unë atë?” Ai iu përgjigj: “Ai është në Zjarr.”[2]

Objektivi i mirëqenies së njeriut dhe përmasat e tij bashkëkohore

Nëse ruajtja e mendjes nënkupton mbrojtjen e aspektit intelektual, ndërsa ruajtja e jetës synon mbrojtjen e trupit, atëherë, në kushtet e jetës së sotme dhe në kuadër të marrëdhënieve të ndërlikuara ndërmjet individit dhe sistemeve politike apo formave të qeverisjes që janë shfaqur, si dhe të fluksit të përmbajtjeve teknologjike përmes kanaleve dhe mjeteve të ndryshme mediatike, dëgjimore e pamore, lind pyetja: Përse të mos i konsiderojmë të drejtat e njeriut në fushën e shprehjes së mendimit, pjesëmarrjes në jetën politike, të drejtat shoqërore, shëndetin, trajtimin mjekësor e të tjera si objektiva të Sheriatit, të cilat e detyrojnë shtetin islam t’i garantojë ato?

Këto janë çështje pa të cilat jeta nuk mund të zhvillohet, për më tepër që ato kontribuojnë në përhapjen e fesë dhe lehtësojnë zbatimin e saj. Nëse më parë shqyrtimi i objektivave nisej nga këndvështrimi i individit dhe marrëdhënia e tij me Krijuesin e Lartësuar ose me njerëzit e tjerë, sot është krijuar edhe një marrëdhënie ndërmjet individit dhe shtetit, e cila kërkon rregullim sheriatik.

Dikush mund të thotë se kjo çështje nuk del jashtë objektivave themelore të Sheriatit, siç është objektivi i ruajtjes së mendjes. Kështu, e drejta e njeriut për arsimim, mendim dhe krijimtari do të përfshihej në këtë objektiv, ndërsa e drejta për shëndet do të përfshihej në objektivin e ruajtjes së jetës.

Megjithatë, kësaj mund t’i përgjigjemi se kjo ndërthurje nuk ekziston vetëm ndërmjet asaj që i konsiderojmë objektiva të reja, por edhe ndërmjet vetë objektivave themelore të Sheriatit. Më sipër kemi thënë se feja nxit respektimin dhe mbrojtjen e mendjes. Atëherë, përse e kemi konsideruar mendjen si objektiv më vete? Po kështu, feja nxit ruajtjen e mirëqenies së njeriut dhe ndalon cenimin e tij. Nëse do ta ndiqnim këtë arsyetim deri në fund, do të duhej të konsideronim se i vetmi objektiv është ruajtja e fesë.

Por e vërteta është se objektivat, si bazë për nxjerrjen e dispozitave sheriatike, lidhen me synimet dhe shkaqet dispozitive, si dhe ndikohen nga gjendja e njeriut, mjedisi ku jeton dhe veprimet e tij. Rëndësia e secilit objektiv shqyrtohet në vetvete, veçmas nga objektivat e tjera, edhe nëse ai kontribuon në realizimin dhe ruajtjen e tyre.

Nuk ka dyshim se koncepti i shtetit dhe i atdheut ka fituar tashmë një vend qendror në jetën e myslimanëve. Disa detyrime fetare janë përtej mundësive të individit të vetëm, si mirëmbajtja e xhamive, shtypja e kopjeve të Kuranit dhe administrimi i sistemit të arsimit fetar. Të gjitha këto veprimtari kërkojnë përpjekje dhe mund që tejkalojnë mundësitë e individëve dhe, për këtë arsye, bëhet e domosdoshme krijimi i një strukture politike të mishëruar në shtet. Pa një strukturë të tillë, zbatimi i rendit, kujdesi për moralin dhe rregullimi i sjelljes do të bëheshin pothuajse të pamundura.

Prandaj, ruajtja e shtetit konsiderohet një objektiv sheriatik. Çdo gjë që kontribuon në ruajtjen dhe mbrojtjen e shtetit bëhet e ligjshme, ndërsa çdo gjë që çon në dëmtimin e tij është e ndaluar ose e papëlqyeshme, në varësi të pasojave që sjell dhe vlerësimit të dijetarëve për këtë çështje.

E njëjta gjë vlen edhe për të drejtat e njeriut. Ato kanë marrë një rëndësi dhe domosdoshmëri të tillë, si nga këndvështrimi racional, ashtu edhe nga ai sheriatik, saqë kërkojnë mbrojtje. Kjo vjen pas shkeljeve ndaj të cilave individi është ekspozuar, të cilat ndonjëherë mund ta bëjnë atë të pranojë cenimin fizik, por jo cenimin e lirisë dhe dinjitetit të tij, kërcënimin me shkeljen e nderit, cenimin e reputacionit apo njollosjen e emrit të mirë.

Nisur nga kjo, mendojmë se zhvillimet e kohës sonë kanë bërë të domosdoshëm përcaktimin e një objektivi të ri sheriatik bashkëkohor, që mishërohet në ruajtjen e atdheut, krahas një objektivi tjetër sheriatik që konsiston në mbrojtjen e të drejtave të njeriut sipas konceptit të tyre bashkëkohor.

Pa dyshim, ky qëndrim na rikthen te objektivi i realizimit të adhurimit përmes ndërtimit dhe zhvillimit të tokës, në aspektin fetar dhe atë jetësor. Sot nuk mund të përfytyrohet realizimi i këtij ndërtimi të tokës dhe as përmbushja e misionit të mëkëmbësisë pa ekzistencën e një shteti të fortë mysliman, të mbrojtur, dhe pa të drejta të garantuara për individin përballë shtetit dhe mjedisit që e rrethon.

Ne nuk e mohojmë se, krahas rëndësisë së përcaktimit të objektivave të reja të domosdoshme, mund të zgjerohet edhe koncepti i objektivave ekzistuese të domosdoshme. Për shembull, objektivi i ruajtjes së mendjes mund të përfshijë edhe të drejtën për kërkime shkencore dhe të drejtën për arsimim.

Kështu vërtetohet ajo që pohojmë: zhvillimi i terminologjisë është një çështje thelbësore dhe përmbajtësore, më shumë sesa një çështje formale apo thjesht gjuhësore. Zhvillimi nuk nënkupton vetëm ndryshimin e kuptimit, por, mbi të gjitha, zgjerimin e përmbajtjes, në mënyrë që ajo të përfshijë dukuritë e ndryshueshme dhe çështjet e reja.

Mirëqenia e njeriut nuk kufizohet më vetëm në shëndetin fizik dhe psikologjik, por përfshin edhe mirëqenien e mjedisit që e rrethon. Po kështu, mendja nuk nënkupton më vetëm aftësinë e të kuptuarit, por edhe domosdoshmërinë e garantimit të së drejtës për arsimim në të gjitha format e tij, të drejtës për dije dhe të formimit të vetëdijes.

Edhe e drejta e njeriut për liri nuk kufizohet më vetëm në mosprivimin e tij nga liria përmes burgosjes në një hapësirë të ngushtë, por tashmë përfshin lirinë e lëvizjes, lirinë e krijimtarisë, lirinë e shprehjes dhe një gamë edhe më të gjerë lirish publike.

Objektivi i mëkëmbësisë dhe i ndërtimit të tokës

Përfundimi është se njeriu është krijuar për të adhuruar Allahun. Ky përfaqëson qëllimin më të lartë të çdo gjëje dhe objektivin themelor të të gjitha objektivave. Ky qëllim nuk mund të realizohet veçse përmes një feje të cilën njeriu e praktikon. Për rrjedhojë, feja dhe njeriu përfaqësojnë dy parime universale e të përgjithshme, nën të cilat përfshihen shumë objektiva të përgjithshme, realizimi dhe përmbushja e të cilave kërkojnë objektiva plotësuese. Këto të fundit mishërohen në objektiva dytësore, të veçanta, të nevojës sheriatike ose komplementare, të cilat sigurojnë zbatimin sa më të gjerë të objektivit të përgjithshëm dhe themelor, nën të cilin përfshihen.

Pra, çdo gjë që kontribuon në ruajtjen e njeriut përfshihet në kategorinë e domosdoshmërive, ashtu siç përfaqëson domosdoshmëri edhe çdo gjë që kontribuon në ruajtjen e fesë. Për këtë arsye, domosdoshmëritë nuk mund të kufizohen vetëm në pesë objektivat universale për të cilat kanë folur dijetarët e mëparshëm. Sikurse u shpjegua më sipër, ruajtja e mendjes, e pasurisë dhe e jetës nënkupton ruajtjen e njeriut. Ndërsa, me ndërlikimin dhe zgjerimin e jetës, në kuadër të kërkesave për ruajtjen e tij janë bërë edhe mbrojtja e lirisë, garantimi i të drejtave për arsimim, lëvizje dhe dinjitet njerëzor. Kështu, dalëngadalë shfaqen edhe të drejtat politike dhe shoqërore.

Prandaj, duhet të mbajmë gjithmonë parasysh dy parimet universale: themelin njerëzor brenda kuadrit të fesë ose të adhurimit, si dhe adhurimin si mision të përcaktuar për njeriun dhe si qëllimin më të lartë të ekzistencës së tij. Çdo gjë që ruan njeriun dhe çdo nevojë e re që shfaqet në këtë kuadër përbën një domosdoshmëri sheriatike; ajo që ia përmirëson gjendjen përbën një dobi komplementare, ndërsa ajo që plotëson nevojat e tij përfshihet në kategorinë e nevojave sheriatike. Megjithatë, kjo nuk duhet kuptuar në mënyrë absolute, por duhet të mbetet gjithmonë e kufizuar dhe e orientuar nga kuadri fetar dhe sheriatik.

Jeta në këtë botë nuk mund të zhvillohet pa njeriun dhe as mund të ketë qëndrueshmëri e kuptim pa fenë. Njeriu përfaqëson njërën anë të ekuacionit të ekzistencës, të përcaktuar në ajetet kuranore, siç thotë Allahu i Lartësuar: “Xhindet dhe njerëzit i kam krijuar vetëm që të Më adhurojnë. Unë nuk kërkoj prej tyre ndonjë furnizim dhe as që të Më ushqejnë.”[3]

Njeriu është një qenie dinamike, që zhvillohet dhe ndryshon në mjedisin dhe rrethinën ku jeton. Nëse qenia e tij materiale, për sa i përket trupit, mbetet e pandryshueshme në thelb, qenia e tij jomateriale përtërihet dhe zhvillohet përmes ndërthurjes së marrëdhënieve ndërmjet individit, shoqërisë dhe shtetit. Pikërisht këtu kanë lindur shumë të drejta dhe liri politike, shoqërore, kulturore e të tjera, të cilat kontribuojnë në ruajtjen e njeriut, në realizimin e qenësisë së tij njerëzore dhe në garantimin e përmbushjes së misionit të tij në adhurimin e Krijuesit. Këto të drejta dhe liri mund të ngrihen në nivelin e një objektivi sheriatik të domosdoshëm.

Nga ana tjetër, duhet të kemi parasysh se, si rezultat i zhvillimit të jashtëzakonshëm të mjedisit material që e rrethon njeriun, kanë lindur edhe pasojat e përparimit shkencor dhe teknologjik, të cilat mund të ndikojnë në shëndetin e tij fizik. Këtu përfshihen, për shembull, e drejta për një mjedis të pastër dhe për të mos u ekspozuar ndaj ndotësve, si dhe e drejta për trajtim mjekësor dhe kujdes shëndetësor, të cilat individi nuk është më në gjendje t’i sigurojë i vetëm, pa bashkërendimin dhe mbështetjen e shtetit. Këto mund të përfaqësojnë objektiva sheriatike që kontribuojnë në ruajtjen e shëndetit fizik të njeriut.

Në këtë kuptim, feja përfaqësohet nga bazat dhe parimet më të larta që lidhen me njëshmërinë e Allahut, detyrimet, urdhëresat dhe ndalesat sheriatike; pra, nga adhurimi ose marrëdhënia ndërmjet njeriut dhe Krijuesit të tij, përmbushja e detyrimeve dhe shmangia e ndalesave, krahas përfshirjes së etikës dhe marrëdhënieve ndërnjerëzore, sipas vlerave morale të përcaktuara nga feja.

Këtu qëndron baza dhe boshti i teorisë së objektivave në raport me njeriun, duke u shndërruar për të në një teori të pakufizuar, universale dhe gjithëpërfshirëse, që synon ruajtjen e qenësisë njerëzore në tërësinë e saj materiale dhe jomateriale, fizike dhe shpirtërore, si dhe mbrojtjen e ekzistencës dhe të dinjitetit të tij.

Ndërsa, në aspektin objektiv, kjo teori ruan fenë, realizon synimin e saj dhe kontribuon në ndërtimin e dispozitave të saj. Kur njeriu e praktikon fenë, ajo shndërrohet në adhurim, duke pasqyruar objektivin më të lartë dhe qëllimin më madhor të ekzistencës së njeriut.

Autor: Muhamed Abdulfetah Amar

Përktheu: Elton Harxhi

By: ardhmëriaonline.com

[1] – Sure Huxhurat: 9.

[2] – Muslimi.

[3] – Sure Dharijat: 56 – 57.

Facebook
Twitter
LinkedIn
Pinterest
Pocket
WhatsApp

Mos humbisni asnjë lajm të rëndësishëm. Regjistrohu në buletinin tonë.

Lini një Përgjigje

Adresa juaj email s’do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme janë shënuar me një *