Falënderimi i takon Allahut, pastaj falënderimi i takon Allahut; falënderimi i takon Allahut që na udhëzoi në këtë rrugë dhe ne nuk do të ishim të udhëzuar po të mos na udhëzonte Allahu. Dhe suksesi ynë vjen vetëm prej Allahut dhe ne mbështetemi vetëm te Allahu.
Salavatet dhe përshëndetjet më të plota dhe më të pastra qofshin mbi zotërinë tonë, të dashurin tonë dhe kënaqësinë e syve tanë, të Dërguarin e Allahut (a.s), mbi familjen e tij, mbi shokët e tij dhe mbi të gjithë ata që e ndjekin.
Dëshmoj se nuk ka të adhuruar me të drejtë përveç Allahut, i Vetëm dhe pa shok, dhe dëshmoj se zotëria ynë Muhamedi është robi dhe i Dërguari i Tij, profeti më i mirë që Ai ka zgjedhur dhe mëshirë për botët që e ka dërguar me udhëzim dhe fenë e së vërtetës për ta ngritur atë mbi të gjitha fetë, dhe mjafton Allahu si dëshmitar.
Allahu i Lartësuar thotë në suren A’raf: “Allahut i përkasin emrat më të bukur, prandaj lutjuni Atij me to dhe largohuni nga ata që devijojnë në emrat e Tij; ata do të shpërblehen për atë që kanë bërë. Dhe nga ata që kemi krijuar ka një grup që udhëzon me të vërtetën dhe me të gjykojnë drejt. Dhe ata që i përgënjeshtrojnë argumentet Tona, Ne do t’i tërheqim gradualisht nga një drejtim që ata nuk e dinë. Dhe Unë u jap afat atyre; me të vërtetë plani Im është i fortë.”
Allahu i Madhëruar në këtë ajet i urdhëron robërit besimtarë që t’i luten Atij me emrat e Tij të bukur. Pra, na urdhëron që ta thërrasim Allahun me emrat e Tij të bukur. Dhe urdhërimi për diçka që nuk njihet është i pamundur; prandaj, për ta zbatuar urdhrin e Allahut që ta lusim Atë me emrat e Tij, duhet domosdoshmërisht t’i njohim këta emra, t’i kuptojmë, të thellohemi në kuptimet e tyre, t’i studiojmë dhe të besojmë në to, e pastaj ta lusim Allahun me to.
Sa i përket këtij ajeti me të cilin e hapëm hutben, Kurtubiju, Sheukani dhe Ibn el-Xheuzi kanë përmendur në lidhje me shkakun e zbritjes së tij se një njeri nga muslimanët i lutej Allahut duke thënë: “O Rahman, o Rahim.” Një burrë nga idhujtarët tha: “A nuk thotë Muhamedi dhe shokët e tij se adhurojnë një Zot të vetëm? Si është e mundur që ky po i lutet dy zotave?” Atëherë zbriti fjala e Allahut: “Allahu ka emrat më të bukur, prandaj lutjuni Atij me ta.”
Ky idhujtar i paditur mendoi se shumëllojshmëria e emrave nënkupton shumësi të Zotave, por Allahu i Lartësuar sqaroi në këtë ajet se Ai është Një, ndërsa emrat e Tij janë të shumtë. Shumësia e emrave dhe cilësive tregon madhështinë e Atij që emërtohet dhe përshkruhet. Pra, Zoti ynë është Një, edhe pse emrat e Tij janë të shumtë.
Allahu i quajti këta emra “të bukur” sepse janë të përsosur në madhështinë, pastërtinë dhe shenjtërinë e tyre, dhe quhen “Emrat e Bukur” për shkak të bukurisë së tyre dhe ndikimit të tyre të mirë në zemrat e besimtarëve.
Pastaj ajeti kalon te devijimi në emrat e Allahut. Ky “ilhad” (devijim) është një term kuranor që nuk është si kuptimi i sotëm i ateizmit. Sot, “ateizëm” do të thotë mohimi i ekzistencës së Allahut, ndërsa ilhadi i përmendur në Kuran përfshin devijimin në emrat e Tij.
Devijimi në emrat e Allahut mund të ndodhë edhe nga një besimtar që nuk i njeh si duhet emrat dhe cilësitë e Tij. “Largohuni nga ata që devijojnë në emrat e Tij.” Devijimi në emra do të thotë t’i japësh Allahut një emër që nuk është përmendur në Kuran apo në Sunetin e saktë të Profetit (a.s), ose të ndryshosh emrat e Tij, të shtosh apo të pakësosh prej tyre. E gjithë kjo konsiderohet devijim.
Ky devijim mund të ketë ndodhur edhe nga disa besimtarë. Idhujtarët në kohën e Profetit (a.s) dhe para tij i nxirrnin emrat e idhujve të tyre nga emrat e Allahut: p.sh. “Lat” nga “Allah”, “El-Uzza” nga “El-Aziz”, dhe “Menat” nga “El-Menan”. Prandaj Allahu e quajti këtë praktikë devijim në emrat e Tij.
Që të mos bjerë muslimani në devijim, duhet të njohë emrat e Allahut, të njohë cilësitë e Tij dhe t’i lutet Allahut me emrat që Ai ka lejuar. Emrat e Allahut janë të shumtë: disa prej tyre Ai ua ka treguar krijesave të Tij, disa i ka zbritur në Librin e Tij, dhe disa i ka mbajtur vetëm për dijen e Gajbit (të fshehtës) te Vetja e Tij.
Prandaj në lutje thuhet: “Të lusim me çdo emër që është i Yti, me të cilin ke emërtuar Veten, ose që e ke zbritur në Librin Tënd, ose ia ke mësuar ndonjë krijese tënde, ose e ke mbajtur në dijen e fshehtë tek Ti.”
Ky ajet na tregon tri gjëra:
1 – Të njohim emrat e Allahut të Lartësuar.
2 – Ta lusim Allahun me ta.
3 – Të mos devijojmë në emrat e Tij.
“Allahut i përkasin emrat më të bukur, prandaj lutjuni Atij me ta dhe largohuni nga ata që devijojnë në emrat e Tij; ata do të shpërblehen për atë që kanë bërë.”
Po ju jap disa shembuj për këtë: njeriu mund të shohë një pejsazh të bukur, një njeri të bukur, një mal të bukur. Besimtari kalon nga kjo pamje (pejsazh) te shfaqjet e emrit të Allahut “El-Musauir” (Formuesi). Çdo formë e bukur është prej Formuesit. Allahu i Lartësuar thotë: “Krijuesi, Formuesi.” Prandaj është nga pakujdesia që ne të mahnitemi me format e të mos ndalemi te Formuesi që i dha bukurinë këtij universi.
Mund të shohësh një njeri të devotshëm dhe besimtar, dhe të mahnitesh me devotshmërinë dhe besimin e tij; kjo është një shfaqje e emrit të Allahut “El-Hadi” (Udhëzuesi). Mund të gjesh një person të pasur, të cilit Allahu i ka dhënë begati të shumta; atëherë kalon te emri i Allahut “El-Vasi’” (i Gjithëpërfshirësi, Bujari i madh). Mund të hash ushqim të mirë; atëherë kalon te emri i Allahut “El-Mukit” (Furnizuesi i jetesës), i cili u jep krijesave të tyre furnizimin. Mund të marrësh një ilaç që të bën dobi; atëherë kalon te emri i Allahut “Esh-Shafi” (Shëruesi). Mund të ulesh pranë një personi që është i dashur për zemrat; atëherë kalon te shfaqja e emrit të Allahut “El-Vedud” (i Dashuri, Plot Dashuri).
Kështu, çdo gjë në univers duhet të të lidhë me një nga emrat e Tij dhe duhet të të çojë te një nga cilësitë e Tij. Madje dijetarët kanë shtuar dhe kanë thënë: lutësi duhet, dhe Allahu thotë “lutjuni Atij me ta”, që kur i lutet Allahut, ta thërrasë Atë me një emër që përputhet me kërkesën e tij. Kjo është arsyeja pse disa dijetarë kanë thënë se emrat e Allahut janë “mjete ndërmjetëse” mes nesh dhe kërkesave tona.
Për shembull, nuk është e arsyeshme të kërkosh jetën nga Allahu me emrin “El-Mumit” (Ai që jep vdekjen). Nuk është e arsyeshme të kërkosh furnizim nga Allahu me emrin “El-Kabid” (Ai që shtrëngon), sepse kjo është e kundërta e furnizimit. Nuk është e arsyeshme t’i lutesh Allahut që ta ndëshkojë dikë me mëshirën e Tij. Prandaj duhet të përdorim emrin e duhur mes nesh dhe kërkesës sonë.
Nga kjo kuptojmë pse është e domosdoshme të njohim emrat e Allahut, në mënyrë që kur i lutemi Atij, ta thërrasim me emrin që i përshtatet kërkesës. Nëse një mëkat të ka mundur dhe ke rënë në të, i drejtohesh Allahut me emrin e Tij “Et-Teuab” (Pranuesi i pendimit). Nëse frikësohesh se vetja të shtyn drejt mëkatit, i drejtohesh Allahut me emrin “El-Hafidh” (Ruajtësi), që të të ruajë nga rënia në mëkat.
Pra çdo kërkesë që i drejtojmë Allahut duhet të shoqërohet me emrin e duhur, në mënyrë që të zbatojmë fjalën e Allahut: “Allahu ka emrat më të bukur, prandaj lutjuni Atij me ta.” Kështu gjejmë përputhjen mes emrit të të Lartësuarit dhe kërkesës që kemi.
Mund të të provokojë një njeri dhe të të ngushtohet gjoksi, atëherë ti merr moralin e emrit të Allahut “El-Halim” (i Buti, i Durueshmi). Prandaj dijetarët i kanë ndarë emrat e Allahut në: emra për t’u pajisur me ta dhe emra për t’u lidhur me ta.
Ka emra me të cilët duhet të pajisemi si: i Buti, i Durueshmi, Falënderuesi, Bujari. Dhe ka emra me të cilët nuk lejohet të pajisemi, si: i Madhërishmi në mënyrë absolute (El-Mutekebbir), ose Ai që dominon gjithçka (El-Kahhar). Këta janë emra me të cilët ne vetëm lidhemi me Allahun dhe i drejtohemi Atij, jo që t’i marrim si cilësi tona.
Pra, o vëllezër të nderuar, biseda për emrat e Allahut na njeh me vetë Allahun e Madhëruar. Ne nuk i vërtetojmë këta emra me mendim apo hamendje; ato janë emra që Allahu i ka përmendur në Librin e Tij dhe i Dërguari i Tij (a.s) i ka përmendur në fjalët dhe veprat e tij.
Njohja e emrave është njohje e Allahut të Lartësuar. Njohja e emrave është gjetje e mënyrës së duhur të lutjes. Njohja e emrave është lidhje me madhështinë e Tij. Njohja e emrave është që ndikimi i tyre të reflektohet në moralin dhe sjelljen tonë. Disa emra janë për t’u pajisur me ta dhe jo vetëm për t’u lidhur me ta.
Pra, fjala për emrat e Allahut është fjalë për jetën, për besimin, për sjelljen, për realitetin, për lidhjen me të Përhershmin, për dallimin mes të fortit dhe të dobëtit, dhe mes atij që ka përkryerje të kufizuar dhe Atij që nuk ka fund në përkryerje—dhe Ai është Zoti ynë i Lartësuar.
Boshti i tretë, me të cilin po e përfundoj këtë ligjëratë që më ka lodhur kërkimi për ta kuptuar dhe për ta shpjeguar, është:
Imam Buhariu dhe Muslimi kanë transmetuar në librat e tyre nga hadithi i Ebu Hurejrës (r.a) se i Dërguari i Allahut (a.s) ka thënë: “Me të vërtetë Allahu ka 99 emra, një më pak se njëqind; kush i përmbledh ato (i përvetëson), do të hyjë në Xhenet.”
Pra, nëse ne i përmbledhim emrat e Allahut, kjo do të ishte një rrugë drejt Xhenetit. Por çfarë do të thotë fjala e të Dashurit më të madh (a.s): “Kush i përmbledh ato do të hyjë në Xhenet”?
Kam lexuar shumë rreth kësaj çështjeje, dhe më e mira, më e dobishmja dhe më e saktë që kam lexuar është ajo që ka përmendur Hafidh Ebu El-Ferexh Ibn El-Xheuzi (r.h) në librin e tij të çmuar “Keshf el-Mushkil min Hadith es-Sahihajn” (Zgjidhja e vështirësive në hadithet e dy Sahihëve).
Vini re titullin: “Zgjidhja e vështirësive nga hadithet e Sahihëve”, sepse disa hadithe kanë qenë të vështira për t’u kuptuar për njerëzit, madje edhe për dijetarët, dhe prej tyre është hadithi: “Allahu ka 99 emra… kush i përmbledh ato hyn në Xhenet.”
Një nga kuptimet e vështira është fjala “i përmbledh” (ihsaa). Çfarë do të thotë “ihsaa”? Ibn El-Xheuzi përmend katër kuptime të këtij termi. Kushtojini vëmendje, sepse çështja e emrave të Allahut kalon nëpër disa nivele, dhe pa i kuptuar këto nivele nuk mund t’i kuptojmë këta emra.
Së pari, kuptimi i parë i “ihsaa” është numërimi. Ti thua: “i kam numëruar banorët e një qyteti”, pra i ke numëruar. Allahu i Lartësuar e përmend këtë në Kuran: “Vërtet Ai i ka numëruar dhe i ka regjistruar saktësisht.” Pra “ihsaa” është numërim, dhe numërim me saktësi.
Prandaj kuptimi i “ihsaa” të emrave të Allahut është t’i numërojmë dhe t’i përfshijmë duke i mësuar përmendësh. Dhe dëshmi për këtë është një transmetim tjetër që e ka përforcuar Imam Buhariu:
“Kush i mëson përmendësh (i ruan) ata do të hyjë në Xhenet.”
Pra këtu “ihsaa” është shpjeguar si mësim përmendësh dhe ruajtje. Dhe më e mira shpjegim i hadithit është vetë hadithi i Profetit (a.s).
Ky është kuptimi i parë. Kështu pra, niveli më i ulët i “ihsaa” nuk është vetëm t’i mësosh përmendësh verbërisht; por nëse përmendet para teje një emër, duhet të dish a është prej emrave të Allahut apo jo. Ndoshta është e vështirë të numërohen 99 emra, por minimumi është që kur dëgjon një emër, të mos habitesh. Nëse të thuhet: “A është “El-Kabid” prej emrave të Allahut?” ti të dish të përgjigjesh po ose jo. Nëse të thuhet: “A është “El-Mukit” prej emrave të Allahut?” po ose jo. Kjo është niveli minimal i “ihsaa”.
Kuptimi i dytë, që përmend Ibn El-Xheuzi, është “aftësia” (të përballuarit). Allahu i Lartësuar thotë: “E dinte se ju nuk do ta përballonit atë…” Pra “ihsaa” këtu është aftësi, mundësi.
Çfarë do të thotë kjo në hadith: “Kush i përmbledh ato do të hyjë në Xhenet”? Do të thotë: kush ka aftësi të veprojë sipas tyre, do të hyjë në Xhenet.
Për shembull, nga emrat e Allahut është “El-Hakim” (i Urti). Si e përballon veprimin me këtë emër? Duke mos kundërshtuar kurrë veprimet e Allahut në krijim. Kush i dorëzohet Allahut e ka përballuar këtë emër; kush kundërshton me fjalë ose vepra, nuk e ka përballuar besimin në “El-Hakim”.
Nga emrat e Allahut është “Es-Semi’” (Dëgjuesi). Si veprohet me këtë emër? Duke mos thënë fjalë të pahijshme, sepse e di që Allahu dëgjon. Pra besimi në “Es-Semi’” është që njeriu të mos nxjerrë fjalë të shëmtuara që Allahu i dëgjon.
Po ashtu me emrin “El-Basir” (Shikuesi): njeriu nuk bën gjëra të këqija që Allahu i sheh. Nëse sheh një grua që nuk është e mbuluar, kjo është gjendje që Allahu e sheh dhe nuk e pëlqen, sepse zbulimi i auretit është mëkat.
Pra fjala e Profetit (a.s): “Kush i përmbledh ato hyn në Xhenet” do të thotë: kush është i aftë të veprojë sipas tyre, në mënyrë që asgjë prej tij të mos kundërshtojë atë që përfshihet në këta emra: as në dëgjimin e Allahut, as në shikimin e Tij, as në urtësinë e Tij. Dhe ky është ai që i përballon ato.
Prandaj, nëse duam të hyjmë në Xhenet, duhet të jemi të aftë të veprojmë sipas këtyre emrave në mënyrën që u shpjegua.
Kuptimi i tretë i “ihsaa” në gjuhë:
Dijetarët kanë thënë se “ihsaa” në gjuhën arabe është njohje dhe kuptim i thellë me mendje. Arabët, kur donin të lavdëronin dikë, thoshin: “Filani është dhu hisaah”, pra “njeri me hisaah”, që do të thotë: njeri me mendje, i arsyeshëm.
Dhe siç thotë poeti arab:
“Gjuha e njeriut, nëse nuk ka hisaah (mendje),
bëhet dëshmi kundër tij dhe e zbulon atë.”
Pra njeriu që Allahu i ka dhënë gjuhë, por nuk i ka dhënë mendje, gjuha e tij bëhet mjet që e turpëron dhe e zbulon vetveten kur flet. Siç kanë thënë disa: “Fol, që të të shoh”, pra niveli i mendjes së tij kuptohet nga fjalët.
Pra fjala “hisaah” këtu do të thotë mendje. Dhe kuptimi i hadithit “Kush i përmbledh (ihsaa) ato do të hyjë në Xhenet” është: kush i kupton dhe i përvetëson me mendje.
Ky është niveli i parë i këtij kuptimi: të kuptosh emrat e Allahut. Çfarë do të thotë “El-Mukit”? Çfarë do të thotë “El-Basit”? Çfarë do të thotë “El-Kahhar”? Çfarë do të thotë “El-Muhji”? Çfarë do të thotë “El-Mumit”? Duhet domosdoshmërisht t’i kuptosh kuptimet e tyre, në mënyrë që kuptimi i tyre të të çojë drejt Xhenetit.
Kuptimi i katërt dhe i fundit: disa kanë thënë se “ihsaa” në këtë hadith do të thotë të lexosh Kuranin tërësisht dhe të nxjerrësh prej tij emrat e Allahut, duke u ndalur tek çdo emër që përmendet në Librin e Tij.
Pra kuptimi i hadithit është: t’i kuptosh dhe t’i përmbledhësh emrat e Tij, duke i nxjerrë nga Libri i Allahut, sepse Allahu i Madhëruar i ka përmendur emrat e Tij në Librin e Tij.
Cili është përfundimi nga të gjitha këto? Nëse duam ta sigurojmë kuptimin e këtij hadithi, atëherë duhet së pari të njohim emrat: të njohim se ky është një emër, ky është një emër dhe ky është një emër. Së dyti, t’i kuptojmë kuptimet e tyre. Së treti, të përmbushim dhe të verifikojmë përmbajtjen e tyre në vepër (të veprojmë sipas tyre). Së katërti, t’i lutemi Allahut me to.
Nëse veprojmë kështu, atëherë me siguri kemi vepruar sipas hadithit të të Dërguarit (a.s): “Kush i përmbledh ato do të hyjë në Xhenet.”
I lutemi Allahut të Madhëruar që të na japë kuptim dhe dituri. “Kush bën vepra të mira, i bën për veten e tij, dhe kush bën keq, e bën kundër vetes së tij; dhe pastaj te Zoti juaj do të ktheheni.”
Falënderimi i takon Allahut me një falënderim të shumtë ashtu siç ka urdhëruar Ai. Dëshmoj se nuk ka të adhuruar me të drejtë përveç Allahut, i Vetëm pa shok, dhe dëshmoj se zotëria ynë Muhamedi është ndërmjetësi që do të ndërmjetësojë në Ditën e Gjykimit.
Dhe dijeni se Allahu ka thënë: “Allahu dhe engjëjt e Tij i dërgojnë salavate Profetit. O ju që besuat, dërgoni salavate mbi të dhe përshëndeteni me përshëndetje të denjë.”
O Allah, dërgo salavate mbi zotërinë tonë Muhamedin dhe mbi familjen e zotërisë sonë Muhamed, ashtu siç ke dërguar mbi zotërinë tonë Ibrahim dhe mbi familjen e zotërisë sonë Ibrahim; dhe beko zotërinë tonë Muhamed dhe familjen e zotërisë sonë Muhamed, ashtu siç ke bekuar zotërinë tonë Ibrahim dhe familjen e zotërisë sonë Ibrahim në të gjitha botët. Vërtet Ti je i Lavdëruar dhe i Madhëruar.
O Allah, të lutemi me emrat e Tu të bukur dhe cilësitë e Tua të larta që të na dhurosh kuptim, dije dhe vepra të mira, me mëshirën Tënde o Mëshiruesi më i Madh.
O Allah, mos na lër asnjë mëkat pa falur, asnjë brengë pa e larguar, asnjë vështirësi pa e lehtësuar, asnjë borxh pa e shlyer dhe asnjë nevojë nga nevojat e kësaj bote që është për kënaqësinë Tënde dhe për të mirën tonë pa e plotësuar, o Ai që i plotëson nevojat, o Ai që i ngrit gradat, o Dhurues i madh.
O Allah, na jep kënaqësinë Tënde dhe mos na angazho me askënd tjetër përveç Teje. Na gëzo në takimin me Ty.
Të lutemi me çdo emër që është i Yti, me të cilin e ke emërtuar Veten, ose që e ke zbritur në Librin Tënd, ose ia ke mësuar dikujt nga krijesat e Tua, ose e ke mbajtur në dijen e fshehtë tek Ti, që t’i lehtësosh vëllezërit tanë në Gaza, o Zot i botëve, o Mëshiruesi më i Madh, o Ndihmuesi i atyre që kërkojnë ndihmë.
O Allah, bëje këtë vend të sigurt dhe të qetë dhe po ashtu të gjitha vendet e muslimanëve. Na shto dituri, vepra dhe kuptim në fe. Na jep kuptim në fe dhe na mëso interpretimin dhe na hap dyert e njohësve të Tu, o Zot i botëve.
O Allah, na ruaj nga mëkatet, të dukshme dhe të fshehta. O Mbrojtësi më i mirë dhe më i mëshirshmi. O i Ruajtur, na ruaj! Ruaj të rinjtë tanë, vajzat tona, të moshuarit tanë dhe fëmijët tanë. Na ruaj në vetet tona, pasuritë tona dhe nderin tonë, me mëshirën Tënde o Mëshiruesi më i Madh.
O Allah, na udhëzo tek Ti dhe mos i bëj nevojat tona te askush tjetër përveç Teje. Të përgjigjemi Ty o Zot ynë, dhe çdo e mirë është në duart e Tua, ndërsa e keqja nuk i atribuohet Teje. I Lartësuar dhe i Madhëruar je Ti, o Zoti ynë.
Fali ne, prindërit tanë, ata që na mësuan, ata që na edukuan, ata që na bënë mirë dhe të gjithë muslimanët, të gjallët dhe të vdekurit.
Lavdërimi dhe paqja qofshin mbi zotërinë tonë Muhamed dhe mbi familjen dhe shokët e tij.
Imam – Hatib: Ed’hem el Asimi
Përktheu: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com
