Nga ana gjuhësore, fjala mudeles rrjedh nga “del`lese” dhe ka kuptimin: “të fshehësh të metat e një sendi apo malli, të mashtrosh, errësirë, manipulim” etj.
Në terminologjinë e hadithit, termi “Hadith Mudeles” përkufizohet me fjalët: “Hadithi, ku një transmetues hiqet qëllimisht, sikur e ka dëgjuar transmetuesin që është në hallkën para tij, për ato hadithe që në fakt nuk i ka dëgjuar prej tij, edhe pse ka dëgjuar hadithe të tjera prej tij”. Shkurtimisht, transmetuesi mundohet të të mbushë mendjen me anë të dredhive, se ka pasur shumë mësues dhe ka ndërmarrë shumë udhëtime në kërkimin e hadithit.
Manipulimi i hadithit është dy llojesh:
a) – Manipulim me vargun
b) – Manipulim me emrat e mësuesve
a) – manipulimi i vargut
Mënyrat e manipulimit të vargut janë katër:
1 – Manipulimi fshirës: Një transmetues transmeton nga një tjetër – që është bashkëkohës i tij dhe me të cilin është takuar, atë që nuk e ka dëgjuar prej tij, por e transmeton në atë formë që të krijon idenë, se vërtet e ka dëgjuar.
2 – Eliminimi me ndërprerje apo heshtje: Gjatë transmetimit të hadithit, transmetuesi përmend një transmetues tjetër, pastaj hesht për njëfarë kohe dhe më pas fillon duke përmendur një transmetues të dytë, duke eliminuar një transmetues të dobët me heshtjen e tij.
Shembull: Ali ibn Khashrami thotë: Ishim tek Ibn Ujejneh i cili tha: “Zuhriu”…dikush e pyeti: “Të ka treguar Zuhriu”? Ai heshti dhe tha: “Zuhriu”. Dikush tjetër I tha: “E ke dëgjuar nga Zuhriu”? Ai tha: “Jo! Nuk e kam dëgjuar nga Zuhriu dhe as nga ata që e kanë dëgjuar nga Zuhriu. Më ka treguar Abdurrazaku, i cili transmeton nga Ma`meri, ndërsa ky transmeton nga Zuhriu”
3 – Manipulim me eliminim: Transmetuesi manipulues merr vargun e hadithit, të cilin e transmeton nga një dijetar i besueshëm – prej të cilit ka dëgjuar hadithe – mirëpo ky dijetar i besueshëm e ka transmetuar hadithin nga një transmetues i dobët, ndërsa ky transmetues e ka përcjellë hadithin nga një transmetues i besueshëm. Manipuluesi e fshin nga vargu transmetuesin e dobët, i cili në fakt e transmeton nga një transmetues I besueshëm, duke të krijuar përshtypjen se dijetari i besueshëm e transmeton hadithin direkt nga transmetuesi tjetër i besueshëm, mirëpo manipuluesi është tepër i zgjuar dhe për të mos rënë në sy, vendos mes dy transmetuesve të besueshëm termin “Nga – عَنْ ”, por duke eliminuar transmetuesin e dobët mes dy transmetuesve të besueshëm. Me këtë veprim të manipuluesit, vargu I hadithit paraqitet si i vërtetë në dukje dhe të krijohet bindja, se manipuluesi e ka dëgjuar hadithin nga mësuesi i tij, sipas kësaj forme.
Shembull: Is`hak ibn Rrahauejhi transmeton nga Bekija, i cili thotë: “Më ka treguar Ebu Uehb Esediu, i cili transmeton nga Nafi`a, ndërsa ky transmeton nga Ibn Umeri (r.a) hadithin: “Mos e lavdëroni përkushtimin islam të dikujt, derisa të dini se çfarë mendimesh ka”.
Ebu Hatimi thotë: “Ky hadith ka një shkak dobësie, të cilin shumë pak mund ta zbulojnë. Këtë hadith e transmeton Ubejdullah ibn Amr nga Is`hak ibn Ebi Ferueh, i cili e transmeton nga Nafi`a, ndërsa ky e transmeton nga Ibn Umeri (r.a). Ubejdullahu njihet me nofkën Ebu Uehb. Ai është nga fisi Esed. Bakija e përmend me nofkën që njihet, por shton se është nga fisi Beni Esed, me qëllim që të mos kërkohet emri i tij dhe të mos pyetet për të. Më pas, ai (Bekija) ka hequr fare nga vargu Is`hakun, me qëllim që të mos zbulohet se kush është Ebu Uehbi”. Hadithi në fjalë është i trilluar.
Kjo është forma më e keqe e manipulimit, pasi është shumë e vështirë të zbulohet metoda e manipuluesit.
4 – Manipulimi me bashkangjitje: Transmetuesi manipulues transmeton nga dy mësues të tij, të cilët janë bashkëkohës. Ai mund t`i ketë takuar të dy, mirëpo ka dëgjuar dhe ka marrë hadithe vetëm nga njëri prej tyre. Ai thotë: “Kam dëgjuar filanin (për shembull Hasanin), – nga i cili në të vërtetë e ka dëgjuar – dhe filanin (Husejnin)”, nga i cili në të vërtetë nuk kadëgjuar hadithe, mirëpo lidhëza “dhe وَ” të krijon përshtypjen se e ka dëgjuar edhe nga tjetri.
Shembull: Hakimi shënon në librin e tij: “Një grup nxënësish të Hashimit vendosën, që të mos merrnin asnjë hadith të manipuluar prej tij. Hashimi e kuptoi këtë dhe filloi të thoshte: “Më ka treguar Husajni dhe Mugira…”, duke treguar disa hadithe me këtë varg. Më pas u tha: “A ju kam treguar hadithe të manipuluara sot”?! Ata i thanë: “Jo”. Ai u tha: “Unë nuk kam dëgjuar nga Mugira asnjë shkronjë nga ato që ju tregova, por ju thashë: “Më ka treguar Husajni dhe Mugira…”. Pra Hashimi i mbajti të fshehta këto fjalë – “Nuk kam dëgjuar asnjë shkronjë” – , fjalë të cilat ua tha vetëm në fund të mësimit.
b) manipulimi i emrave të mësuesve
Manipuluesi e ka dëgjuar hadithin nga mësuesi apo shejhu i tij, mirëpo e përshkruan atë me një emër, nofkë, cilësi, apo vlerësim, me qëllim që të mos njihet se kush është. Në rastin më të keq, manipuluesi ia ndryshon emrin apo nofkën mësuesit të tij të dobët me emrin apo nofkën e një transmetuesi të besueshëm – prej të cilit mund të ketë dëgjuar hadithe, ose jo.
Shembull: Atijeh ibn Sad Aufij ka qëndruar për shumë kohë me Ebu Said Khuderiun (r.a) dhe ka transmetuar hadithe prej tij. Pasi Ebu Saidi (r.a) ndërroi jetë, Atijeh u shoqërua me Kelbin, i cili njihej me
nofkën Ebu Said, mirëpo ky i fundit akuzohet si gënjeshtar në hadith. Kur Atijeh transmetonte nga Kelbi thoshte: “Më ka treguar Ebu Saidi – duke manipuluar dëgjuesit, se gjoja kishte për qëllim Ebu Said Khuderiun (r.a) – , por qëllimi I tij i vërtetë ishte Kelbi.
Gjykimi për hadithin e trasmetuar nga një person, që njihet për manipulim
Në parim, nuk lejohet të pranohet hadithi i një transmetuesi manipulues, përveç rastit kur ky transmetues është i besueshëm dhe është shprehur qartë, se e ka dëgjuar hadithin nga transmetuesi tjetër, pra nuk e transmeton me fjalët: “Nga – .”عَنْ
Dallimi mes manipuluesit të hadithit dhe vjedhësit të hadithit
Manipuluesi i hadithit nuk manipulon tekstin, por një hallkë të vargut ose emrin e një transmetuesi. Thënë më qartë: “Manipuluesi i vargut e shpreh formën e transmetimit me nënkuptim, ose eliminon nga vargu transmetuesin e dobët”.
Nga ana tjetër, vjedhësi i hadithit thotë: “E kam dëgjuar filanin…”, duke gënjyer haptas.
Në lidhje me emrat e transmetuesve manipulues, dijetarët kanë përpiluar libra, duke kategorizuar se cilët prej tyre kanë qenë të besueshëm, të pranuar, të dobët dhe trillues. Nga ata që kanë shkruar për këtë temë janë: Khatib Bagdadi, Ibn Haxheri, Burhan Halebiu, Sujuti etj.
Autor: Rushit Musallari
By: ardhmëriaonline.com
